Interpelacja nr 15865

do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej

w sprawie kryteriów orzekania o całkowitej niezdolności do pracy oraz dostępności świadczeń rentowych dla osób głuchych i głuchoniemych

Zgłaszający: Wojciech Michał Zubowski, Jarosław Krajewski, Waldemar Andzel, Michał Kowalski, Małgorzata Wassermann, Bartosz Józef Kownacki

Data wpływu: 09-03-2026

Szanowna Pani Minister,

do mojego biura poselskiego wpłynął wniosek dotyczący rażących dysproporcji w przyznawaniu renty socjalnej osobom z głębokim, obustronnym ubytkiem słuchu mierzonym na częstotliwości 2000 Hz o natężeniu powyżej 80 dB. Zdaniem zwracających się o interwencję obecny system orzeczniczy oparty na ustawie o rencie socjalnej oraz rozporządzeniu z 2004 r. nie uwzględnia w sposób precyzyjny specyfiki funkcjonowania osób posługujących się wyłącznie językiem migowym.

Do tego rozporządzenie nie określa stopnia głuchoty, który automatycznie kwalifikowałby do uznania całkowitej niezdolności do pracy. Powoduje to uznaniowość i rozbieżne decyzje lekarzy orzeczników w niemal identycznych stanach faktycznych.

Z informacji przekazanych przez zainteresowanych wynika, że proces orzekania przed ZUS jest obarczony wadami, w tym brakiem zapewnienia tłumaczy PJM podczas komisji, co może prowadzić do wydawania orzeczeń na podstawie niepełnych danych lub powielania archiwalnych dokumentów.

Mało tego – pojawia się zjawisko „pułapki“ aktywności zawodowej – podjęcie jakiejkolwiek, nawet nisko płatnej pracy adekwatnej do niepełnosprawności, jest wykorzystywane jako dowód na brak całkowitej niezdolności do pracy, co zamyka drogę do renty socjalnej, nawet długo po ustaniu zatrudnienia. Praca taka może mieć charakter incydentalny, a znalezienie pracodawcy gotowego zatrudnić głuchego lub głuchoniemego, szczególnie na terenach mniej zindustrializowanych i gdzie nie idą za tym (a w przypadku zgłaszających, tak było) środki finansowe lub ulgi ze strony państwa dla pracodawcy – jest olbrzymim wyzwaniem.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo planuje nowelizację przepisów w celu doprecyzowania kryteriów orzekania o całkowitej niezdolności do pracy, tak aby uwzględniały one głuchotę stopnia głębokiego jako czynnik determinujący trudną sytuację na otwartym rynku pracy?
2. Ile interpelacji lub skarg wpłynęło do resortu w ostatnich 3 latach w sprawie rozbieżności w orzeczeniach lekarskich dotyczących osób głuchych?
3. Jakie procedury zapewnia ZUS, aby każdy ubiegający się o świadczenie z dysfunkcją słuchu miał zagwarantowany bezpłatny udział tłumacza PJM podczas badania przez lekarza orzecznika?
4. Czy, a jeżeli tak, to w jaki sposób resort zamierza wyeliminować sytuacje, w których incydentalna aktywność zawodowa osoby niepełnosprawnej staje się wyłączną podstawą do odebrania prawa do renty socjalnej?
5. Czy prowadzone są prace nad dostosowaniem polskiego systemu świadczeń do wymogów art. 28 konwencji o prawach osób niepełnosprawnych w zakresie ochrony socjalnej osób głuchych?

Z poważaniem