w sprawie przymusowego wykonywania decyzji powrotowych do państw niebezpiecznych i przestrzegania zasady non-refoulement
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek
Warszawa, 24-04-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 15950 Pani Poseł Klaudii Jachiry i grupy Posłów[1] w sprawie przymusowego wykonywania decyzji powrotowych do państw niebezpiecznych i przestrzegania zasady non-refoulement, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Na wstępie należy podkreślić, że Straż Graniczna (SG) podejmuje działania wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. W odniesieniu do wydawania i wykonywania decyzji zobowiązujących cudzoziemca do powrotu, każdorazowo jest badana jego indywidualna sytuacja obejmująca również istnienie realnych i potencjalnych ryzyk w kraju pochodzenia. Każdemu cudzoziemcowi zapewnia się możliwość wniesienia środków odwoławczych, a przymusowe wykonanie decyzji może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach decyzji ostatecznych. Zgodnie z art. 348 i art. 351 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach[2] w toku postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu organ SG rozpatruje także przesłanki do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych i zgody na pobyt tolerowany. Natomiast jeżeli okoliczności udzielenia takiej ochrony pojawią się już po wydaniu decyzji o zobowiązaniu do powrotu, zgodnie z dyspozycją art. 356 ust. 2 ww. ustawy należy z urzędu wszcząć odrębne postępowanie w przedmiotowej sprawie i wydać odrębne rozstrzygnięcie. Podstawą do wszczęcia odrębnego postępowania może być każda istotna informacja, jaka znajdzie się w posiadaniu organu SG, który wydał w sprawie cudzoziemca decyzję o zobowiązaniu do powrotu. Ponadto możliwość udzielenia zgody na pobyt tolerowany występuje, zgodnie z art. 351 pkt 2 ww. ustawy, gdy, z przyczyn niezależnych od organu właściwego do przymusowego wykonania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu oraz niezależnych od cudzoziemca, decyzja ta nie może zostać zrealizowana.
Poza przypadkiem określonym w art. 329a ustawy o cudzoziemcach[3], organem właściwym w zakresie wydawania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu jest SG (komendant oddziału SG lub komendant placówki SG, który stwierdził istnienie przesłanki uzasadniającej wydanie decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu).
Ponadto od 2014 r. SG korzysta z administrowanego przez Urząd do Spraw Cudzoziemców systemu informatycznego „Światowid”, służącego do gromadzenia i przetwarzania informacji o krajach pochodzenia. W przypadku cudzoziemców pochodzących z krajów o podwyższonym ryzyku dochowania standardów ochrony praw człowieka, organy SG są zobowiązane do dokonania indywidualnej oceny, czy powrót cudzoziemca do tego kraju nie będzie naruszał postanowień Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności[4]. Ponadto każda jednostka SG może zwrócić się bezpośrednio do Wydziału ds. Informacji o Krajach Pochodzenia Urzędu ds. Cudzoziemców z prośbą o przygotowanie raportu o danej tematyce. Dodatkowo od 2014 r. w oddziałach SG funkcjonują koordynatorzy ds. ochrony humanitarnej, którzy na poziomie oddziału wspomagają placówki SG w analizach z przedmiotowego obszaru, w tym z wykorzystaniem raportów/materiałów UNHCR[5], EUAA[6].
O realizacji decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu cudzoziemcy są informowani w momencie, w którym decyzja stała się ostateczna, tj. gdy nie przysługują już od niej przewidziane prawem środki odwoławcze. Przedmiotowe informacje otrzymują również ustanowieni pełnomocnicy (w zakresie udzielonego im pełnomocnictwa). Stosownie do przepisów art. 333 ustawy o cudzoziemcach przedstawiciele organizacji pozarządowych lub międzynarodowych zajmujących się udzielaniem pomocy cudzoziemcom mogą być obecni jako obserwatorzy w toku działań związanych z przymusowym wykonaniem decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu. Sposób i termin informowania przedstawicieli organizacji pozarządowych o przygotowywanym doprowadzeniu cudzoziemca oraz sposób i termin potwierdzania ich udziału w doprowadzeniu został określony w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 18 kwietnia 2014 r. w sprawie obecności przedstawicieli organizacji pozarządowych w toku działań związanych z doprowadzeniem cudzoziemca do granicy albo do portu lotniczego albo morskiego państwa, do którego zostaje doprowadzony[7].
W odniesieniu do państw wskazanych w niniejszej interpelacji w 2025 i 2026 r.[8] przymusowo wykonano następujące decyzje o zobowiązaniu do powrotu cudzoziemców:
W przypadku Erytrei, Jemenu, Somalii oraz Wenezueli w latach 2025-2026[9] nie występowały przypadki przymusowego wykonywania decyzji o zobowiązaniu do powrotu cudzoziemców.
Straż Graniczna, jak również Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), nie posiadają informacji, czy wśród ww. cudzoziemców byli pracownicy lub współpracownicy misji NATO w Afganistanie.
Działania podejmowane w odniesieniu do cudzoziemców są prowadzone wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. Sądy administracyjne zgodnie z ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi[10] mają możliwość wstrzymania wykonania decyzji. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji nie stwierdza zasadności podejmowania działań legislacyjnych we wskazanym obszarze.
Pragnę również poinformować, że koszt realizacji decyzji o zobowiązaniu do powrotu jednej osoby do Afganistanu nie ma wartości stałej, jest uwarunkowany bowiem m.in. charakterem przeprowadzanej operacji oraz kosztami związanymi z zakupem biletów lotniczych określonego przewoźnika.
Nadmieniam, że SG nie gromadzi danych w sposób pozwalający na udzielenie odpowiedzi na pozostałe pytania ujęte w interpelacji (tj. poprzez powiązanie przymusowego wykonania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu z faktem wniesienia skargi sądowo-administracyjnej). Wskazana formacja nie gromadzi także danych poprzez powiązanie wykonania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu z faktem odmowy przyjęcia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Ponadto uprzejmie informuję, że w ramach Funduszu Azylu, Migracji i Integracji (FAMI), dla którego Departament Funduszy Europejskich MSWiA pełni rolę Instytucji Zarządzającej, SG realizuje projekt nr FAMI.03.01-IZ.00-0001/24 pt. „Organizowanie powrotów przymusowych oraz powrotów dobrowolnych”, którego łączna wartość wynosi 232 611 673,00 zł, w tym 174 458 754,75 zł stanowi dofinansowanie z FAMI.
Z uwagi na fakt, że prowadzenie strzeżonych ośrodków dla cudzoziemców należy do ustawowych zadań SG, w ramach projektu są realizowane działania dotyczące rozbudowy infrastruktury SG służącej obsłudze cudzoziemców oraz wykonanie prac remontowo-budowlanych w wytypowanych obiektach, celem podniesienia poziomu bezpieczeństwa dla osób w nich przebywających.
Ponadto, w oparciu o decyzję zobowiązującą cudzoziemca do powrotu, SG ponosi koszty związane z organizacją powrotu drogą lotniczą (lotami rejsowymi i czarterowymi), jak i drogą lądową. Wskazane działania także są objęte przedmiotowym projektem i dofinansowane ze środków FAMI.
Dodatkowo, projekt zakłada zakup sprzętu i wyposażenia dla poprawy warunków przebywania cudzoziemców w obiektach SG oraz bieżące zaopatrzenie terenowych jednostek organizacyjnych SG w artykuły pierwszej potrzeby, itp.
Pomoc w dobrowolnym powrocie obejmuje działania poprzedzające powrót, w tym doradztwo, wsparcie medyczne i psychologiczne, a także finansową, prawną i logistyczną pomoc związaną z podróżą. W celu kontynuacji polityki powrotowej, w projekcie zaplanowano działania mające na celu umożliwienie godnego, skutecznego i trwałego powrotu migrantów o nieuregulowanym statusie wraz z uwzględnieniem perspektyw na reintegrację po powrocie do kraju pochodzenia.
Z poważaniem
z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Pani Poseł Darii Gosek-Popiołek, Pani Poseł Małgorzaty Tracz oraz Pani Poseł Marty Stożek.
[2] Dz. U. z 2025 r. poz. 1079, z późn. zm.
[3] Tj. dotyczącym sytuacji, gdy minister właściwy do spraw wewnętrznych, na wniosek Komendanta Głównego Policji, Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego albo Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego, wydaje decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu dotyczącą cudzoziemca, co do którego istnieje obawa, że może prowadzić działalność terrorystyczną lub szpiegowską, albo podejrzewanego o popełnienie jednego z tych przestępstw.
[4] Sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2, Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, z późn. zm.
[5] Agencja ONZ ds. Uchodźców.
[6] Agencja Unii Europejskiej ds. Azylu.
[7] Dz. U. poz. 534.
[8] Stan na 31 marca 2026 r.
[9] Stan na 31 marca 2026 r.
[10] Dz. U. z 2026 r. poz. 143, z późn. zm.