w sprawie zmian w kanonie lektur szkolnych oraz procesu przygotowania nowych podstaw programowych
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer
Warszawa, 02-04-2026
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posłanki na Sejm RP Pani Olgi Semeniuk-Patkowskiej, w sprawie zmian w kanonie lektur szkolnych oraz procesu przygotowania nowych podstaw programowych.
Szanowna Pani Poseł,
uprzejmie informuję, że prace nad przygotowaniem propozycji całościowej zmiany podstawy programowej dla szkoły podstawowej odbywały się w Instytucie Badań Edukacyjnych – Państwowym Instytucie Badawczym. Wśród 200 ekspertek i ekspertów, którzy przygotowali propozycje podstawy programowej dla przedszkola i szkoły podstawowej, znaleźli się aktywni nauczyciele i edukatorzy, przedstawiciele środowisk akademickich, stowarzyszeń czy fundacji, wybrani w ogólnopolskim, otwartym naborze oraz eksperci rekomendowani przez IBE–PIB. Każdą podstawę programową recenzowały przynajmniej cztery osoby (dwoje ekspertów dziedzinowych oraz dwoje praktyków nauczania). Nad podstawą programową w zakresie języka polskiego pracowało 11. ekspertów, w tym osoba rekomendowana przez Centralną Komisję Edukacyjną. Lista autorów i recenzentów podstaw programowych, w tym języka polskiego dla szkoły podstawowej, jest dostępna na stronie internetowej Instytutu Badań Edukacyjnych:
https://ibe.edu.pl/pl/podstawy-programowe
Zmiany w wykazie lektur w nowej podstawie programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej[1] (wdrażanej sukcesywnie, tj. począwszy od dnia 1 września br. w klasach I i IV), mają charakter systemowy - stawiają nauczyciela w roli eksperta decydującego o wyborze literatury. Reforma26.Kompas Jutra nie tworzy nowego, zamkniętego kanonu – zamiast tego daje narzędzia do pracy z uczniami w sposób zindywidualizowany.
Nauczyciele zyskają większą autonomię, co pozwoli im na swobodniejszy dobór lektur dostosowany do potrzeb i możliwości uczniów. Fundamentem tych zmian jest zaufanie do nauczycieli i chęć dostosowania edukacji do współczesnych potrzeb młodych ludzi.
Nowa podstawa programowa z języka polskiego zachowuje tradycyjny kanon klasycznych dzieł literatury, uznawanych za wzorce ponadpokoleniowe. Kluczowy jest jednak sposób wyłaniania tekstów do pracy z uczniami – bardziej elastyczny model doboru lektur. Celem tej zmiany jest nie tylko zapewnienie różnorodności i dostępności literatury, ale przede wszystkim skuteczny rozwój kompetencji interpretacyjnych oraz pogłębienie kultury czytelniczej młodych ludzi.
Lista lektur w nowej podstawie programowej kształcenia ogólnego nie tylko nie zmniejsza liczby książek, które uczeń ma przeczytać w klasach IV–VIII, lecz wręcz przeciwnie – minimalnie ją zwiększa. Oprócz dzieł reprezentujących klasykę literatury polskiej (Jan Kochanowski, Tren VII i Tren VIII, wybrane fraszki, Ignacy Krasicki, wybrane bajki, Adam Mickiewicz, Dziady część II, Reduta Ordona, Śmierć pułkownika, Pan Tadeusz – Inwokacja, wybrana ballada, Juliusz Słowacki, Balladyna, wybrana nowela Bolesława Prusa lub Henryka Sienkiewicza, Aleksander Kamiński, Kamienie na szaniec, wybrane opowiadanie lub jednoaktówka Sławomira Mrożka), uczeń czyta w każdym roku szkolnym niemniej niż 4 dłuższe utwory literackie (łącznie niemniej niż 20 pozycji książkowych poznawanych w całości w trakcie 5 lat nauki).
Należy dodać, że Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy organizował webinary na temat propozycji nowych podstaw programowych. Pierwszy z nich dotyczył zmian właśnie w odniesieniu do podstawy programowej języka polskiego. Podczas cyklu spotkań „#OdPodstaw – porozmawiajmy o podstawach programowych” przedstawiany był przebieg prac w IBE - PIB związanych z reformą edukacji. Autorzy propozycji nowych podstaw odpowiadali na pytania widzów, a po webinarach zbierano informacje zwrotne za pomocą specjalnie w tym celu przygotowanego formularza, z którego skorzystało 13 649 osób, w tym 2 282 nauczycieli języka polskiego. Napływające uwagi oraz opinie środowisk naukowych były istotnym elementem wprowadzanych zmian.
Z kolei raport z przeprowadzonych przez Ministra Edukacji konsultacji publicznych projektu rozporządzenia Ministra Edukacji w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym jest dostępny na stronie Rządowego Centrum Legislacji:
https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12406306/katalog/13181165#13181165.
Ponieważ zmiany będą obowiązywały od 1 września br., w związku z tym, na chwilę obecną, nie jest możliwa ocena wpływu rozwiązań zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego w zakresie języka polskiego na rozwój kompetencji czytelniczych uczniów.
Dodatkowo uprzejmie informuję, że w IBE–PIB trwają prace nad podstawą programową dla szkół ponadpodstawowych, która będzie wprowadzana sukcesywnie – począwszy od klasy I - od 1 września 2027 r.
Informacje i aktualności dotyczące reformy są dostępne na stronie internetowej: https://reforma26.men.gov.pl/ .
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu
[1] Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym (Dz. U. poz. 378).