do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie trudności wynikających z interpretacji przepisów dotyczących planu nawozowego w ramach poddziałania "Premie dla młodych rolników" (PROW 2014-2020) oraz potrzeby podjęcia działań kompensacyjnych i legislacyjnych
Zgłaszający: Bożena Lisowska, Barbara Grygorcewicz, Marek Jan Chmielewski, Piotr Kandyba, Łukasz Horbatowski
Data wpływu: 16-03-2026
Szanowny Panie Ministrze,
działając na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, zwracam się do Pana Ministra w imieniu licznej grupy młodych rolników z całego kraju, którzy borykają się ze skutkami bardzo restrykcyjnej i budzącej wątpliwości prawne praktyki interpretacyjnej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Z informacji, które masowo spływają do naszych biur poselskich i są zgłaszane na posiedzeniach Parlamentarnego Zespołu ds. Ochrony i Rozwoju Polskiej Produkcji Rolnej, wyłania się obraz sytuacji niezwykle trudnej dla beneficjentów. Młodzi rolnicy, którzy zaufali publicznym programom wsparcia i podjęli ryzyko modernizacji swoich gospodarstw w ramach PROW 2014-2020, znajdują się obecnie w trudnym położeniu finansowym. Wynika ono z formalistycznego podejścia ARiMR do weryfikacji obowiązku prowadzenia planów nawozowych, co w ocenie wielu ekspertów oraz samych rolników wykracza poza pierwotną celowość tych przepisów.
Przez lata ARiMR przyjmowała interpretację, według której plan nawozowy musiał obejmować każdą, nawet najmniejszą działkę użytkowaną przez beneficjenta w danym roku, niezależnie od terminu jej objęcia w posiadanie czy realnej możliwości wykonania badań gleby i sporządzenia planu przed siewem. Co więcej, agencja stosuje bardzo dotkliwe sankcje - w tym żądanie zwrotu całości premii wraz z odsetkami - za uchybienia o charakterze merytorycznie drugorzędnym, takie jak niewielkie przekroczenie dawki nawozu na pojedynczej działce, nawet w sytuacjach, gdy dawka ta pozostawała w pełnej zgodzie z przepisami ogólnymi (np. tzw. programem azotanowym).
Wspomniana praktyka budzi pytania o zachowanie zasady proporcjonalności. Plan nawozowy powinien być instrumentem wspierającym racjonalną gospodarkę rolną i edukację agrotechniczną, a nie samoistnym mechanizmem prowadzącym do wycofywania wsparcia finansowego z gospodarstw z powodów czysto formalnych.
W sprawach tych zapadają obecnie rozbieżne wyroki, co negatywnie wpływa na pewność obrotu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 lipca 2025 r. (sygn. akt I GSK 580/24) wskazał, że obowiązek ten powinien być interpretowany w sposób racjonalny i celowościowy - podobnie jak w programach środowiskowych - i dotyczyć tylko działek wskazanych w roku wyjściowym. Niestety, późniejszy wyrok z marca 2026 r. ponownie wprowadził stan niepewności. W tej sytuacji rolnik nie powinien pozostawać sam z problemem rozbieżności w orzecznictwie. Uważamy, że to na resorcie spoczywa obowiązek wyjaśnienia tych wątpliwości na korzyść obywatela działającego w dobrej wierze.
Co więcej, docierają do nas posłów sygnały o wszczynaniu postępowań wobec beneficjentów naborów z lat 2015-2017, czyli w czasie, gdy okresy zobowiązań już wygasły. Budzi to uzasadniony niepokój rolników, którzy zgodnie z przepisami mogli już zaprzestać przechowywania dokumentacji, a takie działania osłabiają zaufanie do stabilności systemów wsparcia.
W związku z powyższym uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Ile postępowań w sprawie zwrotu środków lub odmowy wypłaty II transzy z tytułu nieprawidłowości w planie nawozowym przeprowadzono w latach 2019-2026? Prosimy o podanie łącznej kwoty żądanych zwrotów oraz liczby rolników z podziałem na województwa.
2. Z jakich przyczyn ARiMR w trakcie programu zmieniła interpretację, wyłączając z obowiązku planowania użytki trwałe i plantacje wieloletnie? Na jakiej podstawie prawnej dokonano tej zmiany i dlaczego nie objęła ona analogicznie innych gruntów ornych przejmowanych w trakcie roku?
3. Czy ministerstwo wydało ARiMR oficjalne wytyczne po wyroku NSA z dnia 10 lipca 2025 r.? Jeśli tak, prosimy o ich treść. Jeśli nie - z jakich powodów resort dopuszcza do dalszego stosowania przez agencję interpretacji, która została zakwestionowana przez najwyższy organ sądownictwa administracyjnego?
4. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie przepisów, które ograniczałyby nakładanie najsurowszych sankcji w przypadkach, gdy odchylenie od planu nawozowego nie spowodowało szkody w środowisku i mieściło się w ogólnie obowiązujących normach prawnych?
5. Skoro PROW 2014-2020 jest już rozliczony, z jakich źródeł ministerstwo zamierza wypłacić ewentualne rekompensaty rolnikom, którzy dokonali zwrotu środków na podstawie wykładni uznanej później za wadliwą? Czy resort analizuje możliwość utworzenia mechanizmu odszkodowawczego?
6. Czy do czasu ostatecznego ujednolicenia linii orzeczniczej (poprzez uchwałę NSA lub doprecyzowanie przepisów) Pan Minister rozważy zalecenie ARiMR wstrzymania działań windykacyjnych i potrąceń w sprawach dotyczących wyłącznie spornej interpretacji planów nawozowych?
7. Jak ministerstwo odnosi się do kwestii kontrolowania rolników z naborów 2015-2017 po upływie wielu lat od przyznania pomocy? Czy resort uznaje takie działania za spójne z zasadą pewności prawa i ochrony zaufania obywatela?
8. Czy w ministerstwie lub ARiMR prowadzone są analizy dotyczące skutków społecznych i ekonomicznych przyjęcia tak restrykcyjnej linii interpretacyjnej, która generuje liczne spory sądowe i obciąża budżet państwa kosztami procesowymi?
9. Czy rolnicy, którzy uzyskają korzystne rozstrzygnięcia przed sądami, mogą liczyć na sprawny zwrot środków wraz z należnymi odsetkami oraz mechanizmem wyrównującym spadek wartości pieniądza w czasie?
Panie Ministrze,
młodzi rolnicy to przyszłość polskiego bezpieczeństwa żywnościowego. Nie możemy dopuścić do sytuacji, w której nadmierny formalizm staje się barierą dla ich rozwoju i pasji. Oczekuję od Pana Ministra merytorycznego odniesienia się do przedstawionych pytań oraz przedstawienia planu działań, które pozwolą na sprawiedliwe rozwiązanie tego problemu i naprawienie szkód wyrządzonych beneficjentom.
Z poważaniem