do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie działań mogących stanowić formę nacisku na samorząd miasta Zabrze w związku z uchwałą dotyczącą sprzeciwu wobec nielegalnej migracji
Zgłaszający: Mateusz Morawiecki
Data wpływu: 20-03-2026
Szanowna Pani Minister,
z najwyższym niepokojem przyjąłem informacje dotyczące sytuacji w Zabrzu, gdzie podjęto działania zmierzające do uchylenia uchwały Rady Miasta Zabrze z dnia 23 czerwca 2025 r. wyrażającej sprzeciw wobec tworzenia ośrodków dla imigrantów oraz mechanizmów przymusowej relokacji w ramach polityki migracyjnej Unii Europejskiej.
Uchwała ta była wyrazem jasno artykułowanej woli mieszkańców. Powstała w wyniku obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej i stanowiła przykład oddolnej demokracji – tej najbliższej obywatelom, zakorzenionej w lokalnej wspólnocie i odpowiedzialności za bezpieczeństwo własnego miasta.
Szczególne oburzenie budzi fakt, że w toku procedowania nad uchyleniem tej uchwały nie dopuszczono mieszkańców do zabrania głosu podczas sesji rady miasta. Obywatele, którzy wcześniej aktywnie uczestniczyli w procesie demokratycznym, zostali pozbawieni możliwości wyrażenia swojego stanowiska w kluczowym momencie decyzyjnym.
Takie działanie godzi w elementarne standardy debaty publicznej i podważa zaufanie do instytucji samorządowych. Demokracja lokalna nie może ograniczać się wyłącznie do aktu złożenia podpisu pod inicjatywą – musi obejmować również realny udział obywateli w dyskusji nad jej dalszym losem.
Tym bardziej niepokojące są doniesienia, że w toku prac nad uchyleniem uchwały pojawiły się sygnały o możliwym uzależnianiu decyzji finansowych, w tym dotyczących środków publicznych, od stanowiska samorządu w sprawach migracyjnych.
W tym kontekście szczególnie istotna jest rola środków unijnych. Fundusze Unii Europejskiej mają służyć obywatelom państw członkowskich, wspierać rozwój ich gospodarek oraz podnosić jakość życia lokalnych wspólnot. Ich celem jest wzmacnianie spójności i solidarności, a nie wywieranie presji politycznej.
Środki europejskie nie mogą być traktowane jako narzędzie dyscyplinowania samorządów ani jako instrument wymuszania określonych decyzji światopoglądowych czy politycznych. Nie mogą stawać się politycznym „kagańcem”, który ogranicza swobodę wypowiedzi wspólnot lokalnych i ich demokratycznie wybranych przedstawicieli. Jeżeli takie działania miały miejsce, mamy do czynienia z sytuacją absolutnie niedopuszczalną w demokratycznym państwie prawa.
Demokracja nie polega na tym, że obywatelom wolno wyrażać swoje zdanie tylko wtedy, gdy jest ono zgodne z oczekiwaniami instytucji centralnych lub unijnych. Demokracja nie polega na tym, że samorządy są stawiane pod presją finansową, aby zmieniały swoje decyzje. Demokracja nie polega na tym, że głos mieszkańców można relatywizować, a następnie eliminować poprzez mechanizmy nacisku. Takie praktyki, jeśli zostały zastosowane, stanowią zaprzeczenie idei samorządności oraz godzą w fundamenty państwa polskiego.
Nie może być zgody na sytuację, w której środki publiczne – w tym również środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej – stają się narzędziem wywierania presji politycznej.
Polska jest państwem suwerennym. Polskie samorządy mają prawo wyrażać stanowiska zgodne z wolą swoich mieszkańców, a obywatele mają prawo oczekiwać, że ich głos będzie respektowany.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego kierowało do władz miasta Zabrze jakiekolwiek pisma, rekomendacje lub sygnały, które mogłyby być interpretowane jako uzależnienie przyznania środków finansowych od uchylenia wskazanej uchwały?
2. Czy przyznawanie środków na projekty kulturalne, inwestycje oraz ochronę dziedzictwa narodowego jest w jakikolwiek sposób powiązane z oceną stanowisk samorządów w zakresie polityki migracyjnej?
3. Czy ministerstwo posiada wiedzę o działaniach innych instytucji państwowych lub podmiotów zarządzających środkami – w tym środkami unijnymi – które mogłyby wywierać presję na samorządy w związku z ich stanowiskiem wobec migracji?
4. Jakie mechanizmy gwarantują, że środki publiczne, w tym fundusze europejskie, nie są i nie będą wykorzystywane jako instrument nacisku politycznego wobec jednostek samorządu terytorialnego?
5. Czy ministerstwo podejmie działania wyjaśniające w tej sprawie oraz zapewni pełną transparentność procesów decyzyjnych dotyczących finansowania projektów samorządowych?
Sprawa Zabrza nie jest wyłącznie lokalnym sporem. Jest testem jakości polskiej demokracji. To pytanie o to, czy w Polsce nadal obowiązuje zasada, że władza słucha obywateli, czy też próbuje ich wychowywać poprzez presję i uzależnianie decyzji od dostępu do środków publicznych.
Nie możemy pozwolić, aby głos mieszkańców był marginalizowany – ani poprzez naciski instytucjonalne, ani poprzez ograniczanie ich prawa do udziału w debacie publicznej. Państwo polskie musi stać po stronie obywateli – zawsze.
Z wyrazami szacunku
Mateusz Morawiecki
Poseł na Sejm RP