w sprawie zasad naliczania i wykorzystania subwencji oświatowej dla uczniów z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 17-04-2026
Szanowna Pani Poseł, Szanowny Panie Pośle,
na wstępie informuję, że z dniem 25 października 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, zastępująca ustawę z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Ustawa ta zmieniła system finansowania jednostek samorządu terytorialnego (JST) i wprowadziła do porządku prawnego regulacje zapewniające stabilny system finansowania JST. Koncepcja nowego systemu zakłada, że samorządy są finansowane głównie dochodami podatkowymi, natomiast subwencje z budżetu państwa mają charakter uzupełniający. Dzięki algorytmicznemu naliczaniu cały proces obliczania dochodów ma charakter obiektywny i apolityczny.
System finansowania oświaty jest integralną częścią rozwiązań zawartych w nowej ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. W zakresie finansowania zadań oświatowych w ustawie określono, że dla samorządów od 2025 roku są naliczane kwoty potrzeb oświatowych zamiast wcześniej naliczanych środków w ramach subwencji oświatowej oraz tzw. dotacji przedszkolnej. Nowe rozwiązanie jest elementem szerszego systemu finansowania zadań oświatowych, który uwzględnia zróżnicowanie zadań realizowanych przez poszczególne JST.
Wydatki na realizację zadań oświatowych są finansowane przez JST z różnych źródeł dochodów, a środki naliczane w ramach potrzeb oświatowych stanowią jedynie element systemu finansowania tych zadań, który co do zasady nie musi w pełni pokryć wszystkich kosztów. W obecnie funkcjonującym systemie prawnym subwencja ogólna pełni rolę uzupełniającą dochody JST w przypadku, gdyby ich potrzeby (wszystkie, a nie tylko oświatowe) były wyższe niż dochody.
Ad 1-2.
Mechanizmy planowania i przekazywania dotacji oświatowych zostały skonstruowane w ustawie z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. 2025 poz. 439 z późn. zm.) w sposób umożliwiający ich efektywne wykorzystanie przez uprawnione podmioty. Harmonogram przekazywania środków, jak również tryb ich udzielania, zapewniają bieżącą płynność finansową oraz przewidywalność wysokości otrzymywanych środków. Zgodnie z obowiązującymi przepisami aktualizacja rocznej kwoty dotacji jest dokonywana w pierwszym półroczu roku budżetowego. Oznacza to, że podmioty prowadzące szkoły i placówki prowadzone przez inne podmioty niż jednostki samorządu terytorialnego mają odpowiednio wczesną i wiarygodną informację o przewidywanej wysokości środków w skali całego roku, co umożliwia racjonalne planowanie wydatków. Należy podkreślić, że znaczącą część wydatków finansowanych z dotacji stanowią wynagrodzenia nauczycieli oraz pozostałych pracowników. Wydatki te mają charakter stały i są możliwe do precyzyjnego oszacowania w ujęciu rocznym, co dodatkowo ogranicza ryzyko niewykorzystania przekazanych środków. W konsekwencji przypadki zwrotu dotacji wynikające z niemożności ich wykorzystania mają charakter incydentalny i nie powinny stanowić istotnej pozycji w skali budżetów JST.
W odpowiedzi na pytanie dotyczące łącznej kwoty środków zwróconych do budżetów jednostek samorządu terytorialnego z powodu niemożności ich wykorzystania należy wskazać, że finansowanie uwzgledniające liczbę godzin wsparcia w ramach algorytmu podziału potrzeb oświatowych ucznia lub słuchacza z niepełnosprawnościami sprzężonymi lub z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, mającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, zostało wprowadzone od 2025 r. Zwroty niewykorzystanych środków za rok 2025 dokonywane w roku 2026 będą ujmowane w sprawozdaniach budżetowych Rb-27S sporządzanych za rok 2026. Dane wynikające z tych sprawozdań będą dostępne w II kwartale 2027 r. W związku z powyższym na obecnym etapie nie jest możliwe podanie łącznej kwoty, o którą pytają Państwo Posłowie.
Ad 3.
Zmiana sposobu finansowania uczniów z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, polegająca na powiązaniu wysokości środków z liczbą godzin wsparcia, została wprowadzona w celu lepszego odzwierciedlenia rzeczywistych kosztów organizacyjnych ponoszonych przez szkoły. Rozwiązanie to wynika z potrzeby zapewnienia celowości i efektywności wydatkowania środków publicznych przez uzależnienie poziomu finansowania od faktycznego zakresu wsparcia realizowanego na rzecz ucznia, określonego w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym (IPET). W tym kontekście próg 10 godzin wsparcia tygodniowo nie stanowi odrębnego obowiązku organizacyjnego, lecz jest jednym z progów różnicujących poziom finansowania w zależności od rzeczywistego zakresu udzielanej pomocy.
Ad 4.
Na etapie opracowywania rozwiązań analizowano dane pochodzące z systemu informacji oświatowej, w tym te dotyczące liczby uczniów z orzeczeniami oraz zakresu udzielanego wsparcia. Przyjęte rozwiązania uwzględniają zróżnicowanie form organizacyjnych kształcenia specjalnego (oddziały specjalne, integracyjne i ogólnodostępne) oraz konieczność zachowania elastyczności po stronie szkół i organów prowadzących. Należy podkreślić, że organizacja procesu kształcenia, w tym ustalenie liczby godzin wsparcia, należy do kompetencji szkoły i organu prowadzącego, które uwzględniają indywidualne potrzeby ucznia oraz możliwości organizacyjne.
Do ministerstwa wpływały sygnały od dyrektorów szkół o rezygnacji przez część rodziców uczniów z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, z udziału w zajęciach rewalidacyjnych lub zajęciach prowadzonych w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej albo o potrzebie zmniejszenia liczby godzin ww. zajęć.
Ad 5.
Obecnie nie są prowadzone prace legislacyjne zmierzające do zmiany wyżej wskazanych zasad finansowania. Przyjęty model ma na celu wzmocnienie powiązania środków finansowych z rzeczywistym wsparciem ucznia oraz zapewnienie racjonalnego i efektywnego wykorzystania środków publicznych. Pozwala on również dyrektorom szkół na elastyczne zapewnianie liczby godzin wsparcia adekwatnie do realnych potrzeb uczniów z niepełnosprawnościami. Jednocześnie funkcjonowanie nowych rozwiązań podlega bieżącej analizie.
Ad 6-7.
Środki na realizację zadań oświatowych są przekazywane JST zgodnie z obowiązującymi przepisami w dwunastu miesięcznych ratach, w trybie i terminach określonych w ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Terminy i sposób przekazywania tych środków pozostają w gestii ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Zmiana obowiązujących rozwiązań wymagałaby nowelizacji ustawy pozostającej poza kompetencjami ministra edukacji.
Zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych dotacja dla szkół niesamorządowych jest wypłacana w 12 częściach, przy czym część za styczeń wypłacana jest do 20 dnia stycznia, a za grudzień – do 15. Przepis ten obowiązuje od wielu lat. Zgodnie z ogólnymi normami dysponowania środkami publicznymi (art. 251 ustawy o finansach publicznych) dotacje udzielone z budżetu jednostki samorządu terytorialnego w części niewykorzystanej do końca roku budżetowego podlegają zwrotowi do budżetu tej jednostki w terminie do dnia 31 stycznia następnego roku. Niesamorządowe szkoły są zobowiązane zatem do rozliczenia wykorzystania tych środków za skończony rok budżetowy i ewentualny zwrot do budżetu JST środków niewykorzystanych. Ministerstwo Edukacji Narodowej nie ma podstaw prawnych do prowadzenia centralnej ewidencji zwrotów do budżetów JST środków niewykorzystanych przez takie szkoły w ciągu roku. Informacje o niewykorzystaniu środków w danym roku budżetowym pozostają w dyspozycji poszczególnych JST i wynikają z ogólnych zasad gospodarki finansowej.
W celu ograniczenia przypadków niewykorzystania środków kluczowe znaczenie ma właściwe planowanie i organizacja realizacji zadań oświatowych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz szkoły. Obowiązujące przepisy zapewniają organom prowadzącym znaczną elastyczność w dysponowaniu środkami, umożliwiając dostosowanie wydatków do lokalnych potrzeb i warunków. Jednocześnie mechanizm powiązania finansowania z rzeczywistym zakresem wsparcia uczniów sprzyja bardziej efektywnemu wykorzystaniu środków publicznych.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu