Interpelacja nr 16230

do ministra finansów i gospodarki

w sprawie ewidencji preferencji podatkowych

Zgłaszający: Janusz Kowalski

Data wpływu: 28-03-2026

Współczesne systemy finansów publicznych w coraz większym stopniu wykorzystują tzw. wydatki podatkowe (tax expenditures), takie jak ulgi, zwolnienia, odliczenia czy preferencyjne stawki podatkowe, jako instrument realizacji polityk publicznych. Instrumenty te – mimo że wywołują skutki ekonomiczne tożsame z bezpośrednimi wydatkami budżetowymi – funkcjonują w ramach systemu podatkowego, a nie budżetowego.

Ostatni kompleksowy raport dotyczący wydatków podatkowych w Polsce został opublikowany w 2011 r., co rodzi poważne wątpliwości co do aktualnego poziomu transparentności fiskalnej oraz zakresu wiedzy parlamentu na temat rzeczywistych kosztów polityki państwa realizowanej poprzez system podatkowy.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

  1. Jaką formalną definicję wydatków podatkowych (tax expenditures) stosuje Ministerstwo Finansów? Czy jest to definicja zbliżona do tej przyjmowanej w Stanach Zjednoczonych? Jeśli tak, jaka jest jej treść oraz w jakiej podstawie prawnej albo w jakim dokumencie została przyjęta?
  2. W jaki sposób Ministerstwo Finansów ewidencjonuje wszelkiego rodzaju preferencje podatkowe funkcjonujące w obowiązującym prawie, jeżeli nie stosuje formalnej definicji wydatków podatkowych? Czy i w jaki sposób bada ich skutki fiskalne?
  3. Czy Ministerstwo Finansów prowadzi po 2011 r. systematyczną, pełną i aktualizowaną ewidencję preferencji podatkowych funkcjonujących w polskim systemie podatkowym? Jeżeli tak, w jakiej formie jest ona prowadzona i od kiedy?
  4. Jaką koncepcję benchmarku stosuje obecnie Ministerstwo Finansów przy identyfikacji preferencji podatkowych? Czy stosowany jest model podatku standardowego? Jeżeli tak, jaki model przyjmowany jest odrębnie dla podatku dochodowego od osób fizycznych, podatku dochodowego od osób prawnych, podatku od towarów i usług, podatku akcyzowego oraz poszczególnych podatków lokalnych?
  5. Jakie kryteria materialne, funkcjonalne i techniczne decydują o uznaniu danego rozwiązania za preferencję podatkową? Jakie kryteria przesądzają natomiast o zakwalifikowaniu danego rozwiązania jako elementu konstrukcyjnego podatku, a nie odstępstwa od standardu podatkowego? Czy metodologia identyfikacji preferencji podatkowych stosowana obecnie przez Ministerstwo Finansów jest tożsama z metodologią zastosowaną w raportach „Preferencje podatkowe w Polsce” z lat 2010–2011? Jeżeli nie, jakie zmiany metodologiczne zostały wprowadzone po 2011 r., kiedy zostały wprowadzone i czym były uzasadnione?
  6. Jaka jest pełna lista wszystkich preferencji podatkowych obowiązujących w Polsce według stanu na koniec każdego roku w okresie od 2011 r. do 2025 r.? Jaka jest dla każdej z tych preferencji:

    7. a) podstawa prawna,
    b) data wejścia w życie,
    c) podatek, którego dotyczy,
    d) rodzaj preferencji,
    e) grupa beneficjentów,
    f) cel publiczny lub obszar wsparcia, do którego została przypisana?

  7. Jak Ministerstwo Finansów klasyfikuje preferencje podatkowe według obszarów wsparcia publicznego? Czy klasyfikacja ta jest analogiczna do tej zastosowanej w raporcie z 2011 r., w którym wyróżniono dziewięć obszarów wsparcia? Jeżeli tak, jaki jest obecnie stosowany katalog obszarów wsparcia, jakie są definicje poszczególnych kategorii i jakie kryteria decydują o przypisaniu danej preferencji do konkretnego obszaru?
  8. Czy Ministerstwo Finansów prowadzi ewidencję preferencji podatkowych również w odniesieniu do podatków lokalnych, w tym podatku od nieruchomości, podatku rolnego i podatku leśnego? Jeżeli tak, w jaki sposób pozyskiwane są dane niezbędne do oszacowania skutków fiskalnych tych preferencji dla dochodów jednostek samorządu terytorialnego?
  9. Jaką metodę szacowania skutków fiskalnych preferencji podatkowych stosuje obecnie Ministerstwo Finansów? Czy jest to metoda utraconych dochodów, metoda przyrostu dochodów po likwidacji preferencji, metoda uwzględniająca reakcje behawioralne podatników, czy też inna metoda albo zestaw metod?
  10. Jaka była łączna roczna wartość wszystkich preferencji podatkowych w Polsce dla każdego roku od 2012 r. do 2025 r.? Jaką wartość miały one:

    11. a) nominalnie, w złotych,
    b) jako odsetek PKB,
    c) jako odsetek łącznych dochodów podatkowych sektora instytucji rządowych i samorządowych,
    d) jako odsetek dochodów z danego podatku, którego dana preferencja dotyczy?

  11. Jaka była dla każdego roku od 2012 r. do 2025 r. łączna wartość preferencji podatkowych w podziale na poszczególne podatki?
  12. Jakie dwadzieścia preferencji podatkowych miało najwyższy koszt fiskalny w każdym roku od 2012 r. do 2025 r.? Jakie były w odniesieniu do każdej z nich:

    13. a) nazwa lub krótki opis,
    b) podstawa prawna,
    c) szacunkowa wartość roczna,
    d) podatek, którego dotyczy,
    e) grupa beneficjentów,
    f) obszar wsparcia publicznego, do którego została zakwalifikowana?

  13. Które preferencje podatkowe od 2012 r. do 2025 r. nie mogły zostać oszacowane ilościowo z uwagi na brak danych albo ograniczenia metodologiczne? Jaka była przyczyna braku oszacowania w każdym przypadku? Jak wyglądała w latach późniejszych sytuacja w zakresie pozycji, które w raporcie z 2011 r. oznaczano jako „BD – brak danych”?
  14. Jakie raporty, opracowania, zestawienia lub analizy o charakterze analogicznym albo zbliżonym do raportów „Preferencje podatkowe w Polsce” zostały sporządzone przez Ministerstwo Finansów po 2011 r.? Jaka była data sporządzenia każdego z tych dokumentów, jaki był ich zakres przedmiotowy i czy zostały opublikowane?
  15. Czy obowiązek okresowego sporządzania przez Ministerstwo Finansów kompleksowego przeglądu preferencji podatkowych obecnie istnieje? Jeżeli taki obowiązek istnieje, z jakiej podstawy prawnej albo z jakiego dokumentu wewnętrznego wynika?
  16. W jaki sposób informacje o kosztach fiskalnych preferencji podatkowych są przekazywane Sejmowi w ramach procedury budżetowej? Czy są one przekazywane wraz z projektem ustawy budżetowej, uzasadnieniem do projektu ustawy budżetowej, Wieloletnim Planem Finansowym Państwa albo innymi dokumentami towarzyszącymi planowaniu fiskalnemu?
  17. Czy i w jaki sposób Ministerstwo Finansów ujmuje łączne koszty preferencji podatkowych w wewnętrznych dokumentach rządowych dotyczących polityki fiskalnej i średniookresowego planowania budżetowego?
  18. Skutki fiskalne których preferencji podatkowych były dotychczas uwzględniane przy stosowaniu stabilizującej reguły wydatkowej, szczególnie w kontekście działań dyskrecjonalnych?
  19. W jaki sposób Ministerstwo Finansów określa przy projektowaniu nowych preferencji podatkowych mierzalny cel publiczny danej preferencji, grupę docelowych beneficjentów, przewidywany horyzont czasowy jej obowiązywania oraz mierniki służące ocenie skuteczności i efektywności tego instrumentu? Czy takie elementy są określane każdorazowo?
  20. Czy i w jaki sposób dla nowo wprowadzanych preferencji podatkowych przeprowadza się analizę alternatywną polegającą na porównaniu skuteczności i kosztów zastosowania preferencji podatkowej z ewentualnym zastosowaniem bezpośredniego wydatku budżetowego realizującego ten sam cel publiczny?
  21. Jak Ministerstwo Finansów prowadzi systematyczną ewaluację skuteczności i efektywności już obowiązujących preferencji podatkowych? Jeżeli taka ewaluacja jest prowadzona, jakie ewaluacje zostały przeprowadzone po 2011 r.?
  22. Jakie przypadki od 2012 r. dotyczyły sytuacji, w których preferencja podatkowa została zlikwidowana, ograniczona, zmodyfikowana albo utrzymana pomimo negatywnej oceny jej efektywności? Jakie były przyczyny takich decyzji w każdym z tych przypadków?
  23. Jakie przeglądy, kontrole, audyty lub analizy dotyczące preferencji podatkowych jako całości albo wybranych ich kategorii przeprowadzały po 2011 r. Najwyższa Izba Kontroli, Rada Ministrów, Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów, Stały Komitet Rady Ministrów, Rządowe Centrum Legislacji albo inne organy administracji publicznej? Jakie były wyniki tych działań?
  24. Jakie prognozy łącznych kosztów preferencji podatkowych na lata 2026–2030 posiada obecnie Ministerstwo Finansów? Jak przedstawiają się te prognozy:

    25. a) łącznie,
    b) według podatków,
    c) według głównych obszarów wsparcia publicznego,
    d) według największych pozycji kosztowych?

  25. Jakie zagraniczne modele raportowania, klasyfikacji i oceny preferencji podatkowych analizowało Ministerstwo Finansów po 2011 r., w szczególności spośród rozwiązań stosowanych w państwach OECD? Które rozwiązania były analizowane i czy którekolwiek z nich są planowane do wdrożenia w Polsce?
  26. Jakie analizy, raporty, zestawienia, notatki, opracowania metodologiczne, instrukcje wewnętrzne i materiały robocze sporządzone po 2011 r. w Ministerstwie Finansów lub na jego zlecenie dotyczą identyfikacji, ewidencji, wyceny, raportowania, klasyfikacji lub ewaluacji preferencji podatkowych? Które z tych materiałów mogą zostać udostępnione?