Odpowiedź na interpelację nr 1624

w sprawie skandalicznej propozycji zmian programowych w nauczaniu historii

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer

Warszawa, 08-03-2024

Szanowni Państwo Posłowie,

uprzejmie informuję, że Ministerstwo Edukacji Narodowej pracuje obecnie nad zmianami polegającymi na ograniczeniu zakresu wymagań aktualnej podstawy programowej kształcenia ogólnego[1], które powinny dać nauczycielom i uczniom już od nowego roku szkolnego więcej czasu na spokojniejszą i bardziej dogłębną realizację programów nauczania.

Warto zaznaczyć, że w dniach od 12 do 19 lutego br. były organizowane prekonsultacje społeczne, a właściwe konsultacje publiczne planowane są na przełomie kwietnia/maja br. Ministerstwo podało zatem do prekonsultacji propozycję ekspertów, a nie projekt ministerstwa. Końcowa propozycja ministerialna będzie skierowana do konsultacji publicznych i opiniowania w kwietniu br. w formie projektów nowelizacji odpowiednich rozporządzeń.

Należy dodać, że konieczność „odchudzenia” podstaw programowych została zauważona również przez Ministra Przemysława Czarnka, który w listopadzie ubiegłego roku powołał siedem zespołów przedmiotowych, w tym z historii, do realizacji tego zadania i zlecił odpowiednie prace. Część ekspertów powołanych w tamtym czasie bierze udział w obecnych zmianach.

Do zespołów ekspertów powołanych przez ministra edukacji należą eksperci akademiccy, doświadczeni nauczyciele poszczególnych typów szkół, metodycy oraz eksperci systemu egzaminacyjnego. Przy wyborze ekspertów uwzględnia się osoby reprezentujące wysoki poziom merytoryczny w zakresie dyscypliny wiedzy, która stanowi bazę danego przedmiotu, jak również bardzo dobrze znające praktykę szkolną lub egzaminacyjną. Skład zespołów jest jawny. Informacja ta znajduje się w materiałach na stronie internetowej ministerstwa (link https://www.gov.pl/web/edukacja/zmiana-podstawy-programowej--zaczynamy-prekonsultacje ).

Dla właściwego zrozumienia celu i istoty proponowanych aktualnie zmian w podstawie programowej kształcenia ogólnego, w tym m.in. w zakresie języka polskiego czy historii, należy zapoznać się również z uzasadnieniem tych zmian, opublikowanym na stronie MEN łącznie z projektami (link https://www.gov.pl/web/edukacja/zmiana-podstawy-programowej--zaczynamy-prekonsultacje ).

Przede wszystkim należy podkreślić, że zakres wymagań aktualnej podstawy programowej jest nieadekwatny do wymiaru godzin nauczania poszczególnych przedmiotów, o czym świadczą nie tylko liczne opinie szeroko rozumianego środowiska oświatowego kierowane do MEN od początku funkcjonowania tej podstawy tj. od 2017 i 2019 r., ale również fakt, że pełny zakres wymagań tej podstawy nie obowiązuje również w przypadku egzaminu ósmoklasisty i egzaminu maturalnego, które od 2021 r. przeprowadzone są w oparciu o zredukowany w standardach egzaminacyjnych o ok. 20% zakres wymagań.

Jeżeli chodzi o zaproponowane zmiany w zakresie historii Zespół ekspertów przyjął następujące założenia w pracach nad ograniczeniem podstawy programowej tego przedmiotu:

  1. Usunięto wymagania będące uszczegółowieniem innych wymagań, uznając, że nauczyciel sam zdecyduje o tym, jak ująć jakiś wątek w ramach szerszego zagadnienia. W opublikowanych na stronie MEN uzasadnieniu proponowanych zmian wyraźnie podkreślono, że „nie deprecjonujemy w żaden sposób usuniętych tematów, ani nie uznajemy, że zachowane ujęto w sposób najlepszy z możliwych, ale wobec ryzyka, że próbując zrobić wszystko, niczego nie zrobimy porządnie, niektórym wątkom daliśmy pierwszeństwo przed innymi...”
  2. Usunięto szczegółowe listy wydarzeń czy osób, uznając, że w większości takich przypadków zachodzi naruszenie pożądanej granicy między podstawą programową a programem nauczania przeznaczonym dla danej klasy. Wycięcia dotyczą, w zdecydowanej większości przypadków, uszczegółowień i dopowiedzeń - zagadnienia pozostały, w formule bardziej pojemnej. Daje to nauczycielom potrzebną autonomię, która umożliwia np. skupienie się na zagadnieniach szczególnie ważnych, szczególnie interesujących, istotnych z punktu widzenia historii lokalnej/regionalnej. Zatem to, że dana postać, wydarzenie czy bitwa nie jest wskazana expressis verbis w podstawie programowej historii nie oznacza, i co należy podkreślić, nigdy nie oznaczało, braku możliwości omówienia tego zagadnienia na lekcjach historii – przeciwnie - w miarę dostępnego czasu, ale również potrzeb, możliwości i zainteresowań danej grupy uczniów - nauczyciel dobiera szczegółowo treści nauczania, które służą realizacji ustalonych w podstawie programowej celów kształcenia i wymagań.
  3. Zachowywano w szczególności te wymagania, które spełniały następujące kryteria: trwałość wpływu, głębokość wpływu, moc wyjaśniająca, aktualność, adekwatność do wieku rozwojowego (Partington, 1980; Counsell, 2004).
  4. Dokonano oszacowania czasu koniecznego dla zrealizowania poszczególnych wymagań, tak aby skróty dotyczyły nie tylko jakieś ilości wymagań, ale rzeczywiście skutkowały powiększeniem zasobów czasowych do wykorzystania w lepszym nauczaniu.

Obecnie trwa analiza uwag /sugestii, które zostały przesłane do Ministerstwa Edukacji Narodowej w ramach prekonsultacji, przez zespoły ekspertów. Specjaliści przygotowują poprawioną propozycję podstaw programowych, a następnie ministerstwo przygotuje projekty nowelizacji rozporządzeń, które w kwietniu br. zostaną skierowane do konsultacji publicznych i opiniowania.

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu

[1] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. z 2017 r. poz. 356 z późn. zm.)
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. z 2018 r. poz. 467 z późn. zm.)