w sprawie Polaków żyjących na terenach dawnych Kresów RP, w tym na Białorusi i w rejonie objętym działaniami zbrojnymi na Ukrainie
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 06-03-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 1628 Pana Posła D. Małeckiego i in. w sprawie Polaków żyjących na terenach dawnych Kresów RP, w tym na Białorusi i w rejonie objętym działaniami zbrojnymi na Ukrainie uprzejmie przekazuję poniższą informację.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych, w ramach pomocy konsularnej, podejmowało i podejmuje wszelkie dostępne prawem działania w sprawie Polaków mieszkających na terenach dawnych Kresów RP, zwracając przy tym baczną uwagę na bezpieczeństwo Polaków i wychodząc naprzeciw ich potrzebom. Należy zauważyć, iż obecna sytuacja osób należących do społeczności polskiej na Ukrainie i na Białorusi różni się dość zasadniczo. Możliwości działania państwa polskiego zależą od warunków miejscowych (represyjność państwa, działania wojenne, warunki materialne). Dotarcie ze skuteczną pomocą do poszczególnych osób nie zawsze jest funkcją aktywności władz polskich. Ponadto znaczenie ma również wola podjęcia współpracy ze strony tych grup.
Od 2019 r. finansowanie projektów polonijnych pozostaje zadaniem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, której przypada główna pula środków budżetowych zarezerwowanych na obszar polonijny, i która co roku przeprowadza postępowania dotacyjne, mające na celu wyłonienie podmiotów realizujących projekty dla Polonii i Polaków na świecie, w tym dotyczące pomocy humanitarnej. W chwili obecnej toczy się postępowanie konkursowe dotyczące tegorocznego wsparcia Polonii i Polaków za granicą. Regulamin konkursu definiuje różne obszary tego wsparcia.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych dysponowało natomiast środkami budżetowymi przeznaczonymi na dotacje na rzecz wspierania infrastruktury polonijnej. Ponadto w dyspozycji Ministerstwa Spraw Zagranicznych pozostają środki funduszu polonijnego przeznaczone na przedsięwzięcia polonijne realizowane przez placówki dyplomatyczno-konsularne. W ramach konkursu dotacyjnego „Współpraca z Polonią i Polakami za Granicą – Infrastruktura Polonijna”, w 2023 roku MSZ przekazało kwotę 13 150 000 zł na realizację 7 projektów na Litwie oraz kwotę 1 472 000 zł na realizację 5 projektów w Ukrainie.
W 2024 roku planowane jest podpisanie umów na realizację 9 projektów na Litwie na kwotę 3 450 000 zł oraz 5 projektów na Ukrainie na kwotę 2 908 000 zł. Z uwagi na wysokie ryzyko narażenia Polaków na dodatkowe represje MSZ nie realizowało w 2023 roku projektów na Białorusi. Nie planuje również ich realizacji w roku bieżącym.
W 2023 roku, placówki dyplomatyczno-konsularne na terenie Ukrainy, Białorusi i Rosji realizowały działania w obszarze współpracy z Polonią i Polakami za granicą, mimo iż był to kolejny rok istotnego ograniczenia działalności tych urzędów spowodowany trwającymi działaniami wojennymi. Ponadto, na terenie Białorusi i Rosji możliwości prowadzenia działań polonijnych przez konsulów były bardzo mocno utrudnione z uwagi na aktualną sytuację polityczną, stosunek władz miejscowych do Polski i naszych przedstawicieli na tym terenie, jak również ze względu na wyjątkowo szczupłą obsadę kadrową urzędów konsularnych (po ekspulsjach dyplomatów w latach ubiegłych).
Środki budżetowe przekazane do dyspozycji tych urzędów konsularnych w 2023 roku były przeznaczone na: wspieranie nauczania języka polskiego i wiedzy o Polsce wśród Polonii i Polaków zamieszkałych za granicą – 1 333 572 PLN oraz zachowanie i umacnianie polskiej tożsamości, zapewnienie możliwości uczestniczenia w kulturze narodowej; wzmacnianie pozycji środowisk polonijnych - 1 436 400 PLN.
W planach finansowych urzędów konsularnych w 2024 roku środki finansowe zostały przeznaczone na: wspieranie nauczania języka polskiego i wiedzy o Polsce wśród Polonii i Polaków zamieszkałych za granicą – 1 361 600 PLN oraz zachowanie i umacnianie polskiej tożsamości, zapewnienie możliwości uczestniczenia w kulturze narodowej, a także wzmacnianie pozycji środowisk polonijnych - 1 633 000 PLN.
Z wyrazami szacunku
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu