do ministra spraw zagranicznych
w sprawie stanowiska Rzeczypospolitej Polskiej wobec uchwalenia przez Kneset ustawy rozszerzającej stosowanie kary śmierci
Zgłaszający: Daria Gosek-Popiołek
Data wpływu: 31-03-2026
Szanowny Panie Ministrze,
w dniu 30 marca 2026 r. Kneset przyjął ustawę rozszerzającą możliwość stosowania kary śmierci, w szczególności wobec osób skazanych za przestępstwa o charakterze terrorystycznym. Nowe przepisy stanowią zmianę izraelskiego prawa karnego i zgodnie z analizami prawnymi wprowadzają rozwiązania o charakterze wyjątkowym i dalece odbiegające od dotychczasowych standardów stosowania tej kary.
Z opracowania pt. „Draft Law on the Execution of Prisoners: Legalizing Killing Under the Cover of Law“, przygotowanego przez prawnika i badacza prawa międzynarodowego Waseema Al-Shantiego (Hague Initiative for Law and Justice), wynika, że ta regulacja obejmuje m.in.:
- wprowadzenie kary śmierci jako sankcji obligatoryjnej wobec osób skazanych za zabójstwo motywowane „wrogim lub narodowym zamiarem“ wobec państwa Izrael i jego obywateli,
- obniżenie progu orzekania kary śmierci z jednomyślności składu sędziowskiego do zwykłej większości (2 z 3 sędziów),
- rozszerzenie stosowania kary śmierci na sądy cywilne,
- wyłączenie możliwości ułaskawienia, zamiany kary lub jej złagodzenia, w tym przez prezydenta Izraela,
- wyłączenie prawa do skutecznej apelacji w zakresie wymiaru kary,
- wprowadzenie maksymalnego terminu 90 dni między wydaniem wyroku a jego wykonaniem,
- retroaktywne zastosowanie przepisów wobec czynów związanych z wydarzeniami z 7 października 2023 r.,
- wprowadzenie rozwiązań, które – według autorów analizy – prowadzą do zróżnicowania odpowiedzialności karnej w zależności od tożsamości narodowej ofiary, co może oznaczać systemową dyskryminację.
Autor opracowania wskazuje, że ten projekt nie tylko rozszerza stosowanie kary śmierci, ale również tworzy szczególny reżim prawny wobec określonej grupy osób, co podważa podstawowe zasady prawa międzynarodowego, w tym zasadę niedyskryminacji oraz gwarancję rzetelnego procesu.
W analizie podniesiono ponadto, że proponowane regulacje mogą pozostawać w sprzeczności z izraelskim prawem podstawowym – Basic Law: Human Dignity and Liberty – które gwarantuje ochronę życia, godności i integralności każdej osoby oraz wiąże wszystkie organa państwa obowiązkiem poszanowania tych praw.
Jednocześnie istotne jest odnotowanie reakcji społeczności międzynarodowej. Wspólne oświadczenie ministrów spraw zagranicznych: Niemiec, Francji, Włoch i Wielkiej Brytanii wyraża poważne zaniepokojenie kierunkiem zmian legislacyjnych oraz podkreśla konieczność przestrzegania prawa międzynarodowego i standardów ochrony praw człowieka. Również Organizacja Narodów Zjednoczonych – w tym przedstawiciele jej organów i mechanizmów ochrony praw człowieka – wskazywali na ryzyko naruszenia prawa do życia oraz standardów rzetelnego procesu, wzywając do powstrzymania się od wprowadzania przepisów rozszerzających stosowanie kary śmierci.
Krytyczne stanowiska zajęły także państwa regionu, w tym Egipt i Jordania, które podkreślały destabilizujący charakter takich regulacji oraz ich potencjalny wpływ na eskalację napięć. Prezydent Autonomii Palestyńskiej określił nowe przepisy jako naruszenie prawa międzynarodowego i wezwał społeczność międzynarodową do reakcji.
Organizacje pozarządowe, w tym Amnesty International, wskazują, że wszelkie wyroki śmierci wydane na podstawie tej ustawy stanowiłyby naruszenie prawa do życia, a w przypadku ich stosowania wobec Palestyńczyków z okupowanych terytoriów mogą również stanowić zbrodnie wojenne. Wzywają one społeczność międzynarodową do podjęcia działań w celu uchylenia tej ustawy oraz całkowitego zniesienia kary śmierci.
W świetle przedstawionych analiz ten projekt może pozostawać w sprzeczności z normami prawa międzynarodowego, w szczególności:
- konwencjami genewskimi z 1949 r., które zakazują stosowania kar w sposób dyskryminujący oraz wymagają zapewnienia rzetelnego procesu wobec osób chronionych,
- Międzynarodowym Paktem Praw Obywatelskich i Politycznych, którego art. 6 chroni prawo do życia i ogranicza stosowanie kary śmierci do najwęższego katalogu przypadków, przy zachowaniu ścisłych gwarancji proceduralnych,
- Rzymskim Statutem Międzynarodowego Trybunału Karnego, który kwalifikuje wykonywanie egzekucji bez zapewnienia rzetelnego procesu jako potencjalną zbrodnię wojenną.
Kwestia kary śmierci pozostaje przedmiotem jednoznacznych standardów prawa międzynarodowego w zakresie praw człowieka. Polska jest stroną licznych traktatów i zobowiązań międzynarodowych, w tym m.in.:
- Protokołu nr 13 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, znoszącego karę śmierci we wszystkich okolicznościach,
- Drugiego Protokołu Fakultatywnego do Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych,
- Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej.
Wszystkie powyższe akty jednoznacznie sytuują Rzeczpospolitą Polską w gronie państw opowiadających się za całkowitym zniesieniem kary śmierci jako standardem ochrony praw człowieka.
W kontekście powyższego, a także w odniesieniu do wcześniejszych stanowisk Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej dotyczących naruszeń praw człowieka w innych państwach, zasadne jest uzyskanie informacji o aktualnym stanowisku polskiej dyplomacji.
W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
1. Jakie jest oficjalne stanowisko Ministerstwa Spraw Zagranicznych wobec przyjęcia przez Kneset ustawy rozszerzającej stosowanie kary śmierci?
2. Czy Rzeczpospolita Polska zamierza publicznie potępić przyjęte rozwiązania jako sprzeczne ze standardami ochrony praw człowieka wynikającymi z prawa międzynarodowego?
3. Czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych planuje podjęcie działań dyplomatycznych – samodzielnie lub w ramach Unii Europejskiej – w celu wywarcia nacisku na władze Izraela w kierunku uchylenia tej ustawy?
4. Czy i w jaki sposób MSZ odnosi się do stanowisk organizacji międzynarodowych oraz państw trzecich krytykujących tę regulację?
5. Czy w ocenie MSZ nowe przepisy mogą prowadzić do naruszeń prawa międzynarodowego, w tym prawa humanitarnego i praw człowieka?
6. Jak MSZ ocenia zgodność utrzymywania obecnego poziomu relacji dyplomatycznych z państwem, które przyjmuje regulacje mogące naruszać fundamentalne prawa człowieka, z wartościami deklarowanymi przez Rzeczpospolitą Polską?
7. Czy są rozważane jakiekolwiek środki dyplomatyczne (np. ograniczenie współpracy, działania w ramach organizacji międzynarodowych) w reakcji na przyjęcie tej ustawy?
8. Czy MSZ zamierza odnieść się do stanowiska władz Autonomii Palestyńskiej w tej sprawie, biorąc pod uwagę utrzymywanie przez Polskę stosunków dyplomatycznych zarówno z Izraelem, jak i Palestyną?
Z wyrazami szacunku
Daria Gosek-Popiołek