Odpowiedź na interpelację nr 1635

w sprawie planowanych zmian w podstawie programowej kształcenia ogólnego dotyczących powstania wielkopolskiego 1918-1919

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer

Warszawa, 13-03-2024

Szanowny Panie Marszałku,

udzielając odpowiedzi na Pana pytania, uprzejmie informuję, że do zespołów ekspertów powołanych przez ministra edukacji należą eksperci akademiccy, doświadczeni nauczyciele poszczególnych typów szkół, metodycy oraz eksperci systemu egzaminacyjnego. Przy wyborze ekspertów uwzględnia się osoby reprezentujące wysoki poziom merytoryczny w zakresie dyscypliny wiedzy, która stanowi bazę danego przedmiotu, jak również bardzo dobrze znające praktykę szkolną lub egzaminacyjną. Skład zespołów jest jawny. Informacja ta znajduje się w materiałach na stronie internetowej ministerstwa (link https://www.gov.pl/web/edukacja/zmiana-podstawy-programowej--zaczynamy-prekonsultacje ).

W dniach od 12 do 19 lutego br. były organizowane prekonsultacje społeczne wstępnych – eksperckich propozycji zmian w podstawie programowej poszczególnych przedmiotów. Ministerstwo podało zatem do prekonsultacji wstępną propozycję ekspertów, a nie projekty nowelizacji rozporządzeń w sprawie podstawy programowej, które będą skierowane do konsultacji publicznych i opiniowania połowie w kwietniu br.

Jeżeli chodzi o zaproponowane zmiany w zakresie historii Zespół ekspertów przyjął następujące założenia w pracach nad ograniczeniem podstawy programowej tego przedmiotu:

  1. Usunięto wymagania będące uszczegółowieniem innych wymagań, uznając, że nauczyciel sam zdecyduje o tym, jak ująć jakiś wątek w ramach szerszego zagadnienia. W opublikowanych na stronie MEN uzasadnieniu proponowanych zmian wyraźnie podkreślono, że „nie deprecjonujemy w żaden sposób usuniętych tematów, ani nie uznajemy, że zachowane ujęto w sposób najlepszy z możliwych, ale wobec ryzyka, że próbując zrobić wszystko, niczego nie zrobimy porządnie, niektórym wątkom daliśmy pierwszeństwo przed innymi....”.
  2. Usunięto szczegółowe listy wydarzeń czy osób, uznając, że w większości takich przypadków zachodzi naruszenie pożądanej granicy między podstawą programową a programem nauczania przeznaczonym dla danej klasy. Wycięcia dotyczą, w zdecydowanej większości przypadków, uszczegółowień i dopowiedzeń - zagadnienia pozostały, w formule bardziej pojemnej. Daje to nauczycielom potrzebną autonomię, która umożliwia np. skupienie się na zagadnieniach szczególnie ważnych, szczególnie interesujących, istotnych z punktu widzenia historii lokalnej/regionalnej. Zatem to, że dana postać, wydarzenie czy bitwa nie jest wskazana expressis verbis w podstawie programowej historii nie oznacza, i co należy podkreślić, nigdy nie oznaczało, braku możliwości omówienia tego zagadnienia na lekcjach historii – przeciwnie - w miarę dostępnego czasu, ale również potrzeb, możliwości i zainteresowań danej grupy uczniów - nauczyciel dobiera szczegółowo treści nauczania, które służą realizacji ustalonych w podstawie programowej celów kształcenia i wymagań.
  3. Zachowywano w szczególności te wymagania, które spełniały następujące kryteria: trwałość wpływu, głębokość wpływu, moc wyjaśniająca, aktualność, adekwatność do wieku rozwojowego (Partington, 1980; Counsell, 2004).
  4. Dokonano oszacowania czasu koniecznego dla zrealizowania poszczególnych wymagań, tak aby skróty dotyczyły nie tylko jakieś ilości wymagań, ale rzeczywiście skutkowały powiększeniem zasobów czasowych do wykorzystania w lepszym nauczaniu.

Biorąc pod uwagę powyższe założenia zmian oraz uwagi nadesłane do Ministerstwa Edukacji Narodowej w ramach prekonsultacji, uprzejmie informuję, że powstanie wielkopolskie będzie literalnie ujęte w wymaganiu dotyczącym umiejętności scharakteryzowania procesu kształtowania się polskiej granicy z Niemcami – w ramach obligatoryjnego dla wszystkich uczniów kształcenia historycznego w zakresie podstawowym. Natomiast wymóg dotyczący umiejętności wyjaśnienia genezy powstania wielkopolskiego 1918–1919 i oceny jego znaczenia dla przebiegu walk o granice i niepodległość Polski (w aktualnej wersji podstawy ujęty w podstawowym zakresie kształcenia) – z uwagi na konieczność ograniczeń przede wszystkim w przypadku podstawowego zakresu kształcenia, będzie uwzględniony w rozszerzonym zakresie. Poniżej planowana propozycja brzmienia wymagań w dziale pt. Walka o odrodzenie państwa polskiego po I wojnie światowej:

XLI. Walka o odrodzenie państwa polskiego po I wojnie światowej. Uczeń:
  1. analizuje proces formowania się centralnego ośrodka władzy państwowej;
  2. przedstawia postanowienia konferencji pokojowej w Paryżu dotyczące Polski;
  3. charakteryzuje proces kształtowania się polskiej granicy z Niemcami, z uwzględnieniem powstania wielkopolskiego, powstań śląskich i plebiscytów;
  4. charakteryzuje proces kształtowania się polskiej granicy wschodniej, ze szczególnym uwzględnieniem wojny polsko-bolszewickiej;
  5. porównuje kształt terytorialny I i II Rzeczypospolitej.

spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:

  1. wyjaśnia wewnętrzne i międzynarodowe uwarunkowania odzyskania niepodległości przez Polskę;
  2. wyjaśnia genezę powstania wielkopolskiego 1918–1919 i ocenia jego znaczenie dla przebiegu walk o granice i niepodległość Polski;
  3. opisuje genezę i przebieg wojny polsko-bolszewickiej oraz jej powiązanie z kwestią ukraińską i litewską;
  4. ocenia znaczenie bitwy warszawskiej;
  5. charakteryzuje proces formowania się granic z Czechosłowacją i Litwą.

Przedstawiając powyższe, pragnę pokreślić, że aktualne prace dotyczące zmian w podstawie programowej kształcenia ogólnego mają na celu wprowadzenie koniecznych ograniczeń zakresu treści nauczania – wymagań szczegółowych. Stąd nieunikniona jest rezygnacja z wybranych treści, która dotyczy wielu zagadnień. Niemniej jednak, w przypadku powstania wielkopolskiego już w ramach prekonsultacji zaproponowano, że w przypadku szkół ponadpodstawowych temat ten powinien pozostać w podstawie programowej historii, z tym że w formule bardziej pojemnej tj. jako kluczowe wydarzenie (wraz z powstaniami śląskimi i plebiscytami) w procesie kształtowania się polskiej granicy z Niemcami. Takie rozwiązanie daje nauczycielem potrzebną autonomię, która umożliwi im dobór szczegółowych wiadomości na dany temat – również z uwzględnieniem możliwości i zainteresowań uczniów.

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu