w sprawie postulatów wprowadzenia nowych zasad ustalania i finansowania potrzeb oświatowych
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 04-05-2026
Szanowny Panie Pośle,
Ad pytania 1.
Kwestia dotycząca finansowania edukacji dzieci nie będących mieszkańcami danego samorządu była przedmiotem roboczych rozmów Ministerstwa Edukacji Narodowej z jednostkami samorządu terytorialnego (JST), które miały miejsce np. przy okazji zmian sposobu ustalania dochodów jednostek samorządu terytorialnego od 2025 r. Korporacje samorządowe prezentowały i prezentują odmienne stanowiska w omawianym zakresie. W konsekwencji nie wypracowały dotychczas wspólnego stanowiska, co utrudnia wprowadzenie jednolitych rozwiązań systemowych. Obecnie ministerstwo nie planuje zmian legislacyjnych zmierzających do wprowadzenia nowych mechanizmów rozliczeń między JST. Analizowane są skutki funkcjonowania nowych zasad finansowania JST, a zgłaszane przez samorządy postulaty będą brane pod uwagę w dalszych pracach analitycznych i konsultacyjnych.
Zobowiązaniem państwa (także realizowanym przez JST) jest przede wszystkim wspieranie i finansowanie edukacji publicznej dającej równy dostęp wszystkim uczniom do wiedzy na wysokim poziomie niezależnie od statusu społecznego rodziców czy ich możliwości finansowych. Zapewnienie takiej powszechnej i bezpłatnej edukacji jest priorytetem. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że wszyscy uczniowie traktowani są równo, a środki finansowe kalkulowane na danego ucznia są takie same niezależnie od tego, czy uczęszcza on do publicznego czy niepublicznego przedszkola lub szkoły. Jedynie dla jasności należy dodać, że placówki wychowania przedszkolnego, szkoły oraz placówki zakładane i prowadzone przez osoby prawne niebędące JST lub osoby fizyczne mogą być publiczne (działające w oparciu o zezwolenie wydawane przez właściwą JST lub umowę przekazania do prowadzenia) lub niepubliczne (działające w oparciu o wpis do ewidencji szkół i placówek niepublicznych prowadzonej przez właściwą JST). Jednostki niepubliczne, odmiennie od publicznych, mogą oprócz dotacji z budżetów JST pozyskiwać środki także z innych źródeł, np. z opłat wnoszonych przez rodziców uczniów.
Zasady ustalania wysokości dotacji i jej przekazywania z JST placówkom wychowania przedszkolnego, szkołom oraz placówkom oświatowym prowadzonym przez osoby prawne niebędące JST lub osobę fizyczną określają przepisy ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. 2025 poz. 439 z późn. zm.). Ministerstwo prowadzi prace zmierzające do nowelizacji ww. ustawy.
Po wnikliwej analizie treści interpelacji nr 16566, należy stwierdzić, że niektóre z zawartych w niej postulatów budzą duże wątpliwości. W szczególności należy odnieść się do trzech poniższych kwestii:
System finansowania oświaty jest integralną częścią rozwiązań uwzględnionych w ustawie z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. poz. 1572 z późn. zm.). W zakresie finansowania zadań oświatowych ustawa wprowadziła, że od 2025 roku dla samorządów naliczane są kwoty potrzeb oświatowych zamiast wcześniej naliczanych środków w ramach:
Uwzględniając wszystkie dzieci objęte wychowaniem przedszkolnym przy podziale łącznej kwoty potrzeb oświatowych, jednocześnie zwiększono kwotę środków przeznaczanych na dzieci w wychowaniu przedszkolnym w stosunku do wcześniej przekazywanej kwoty w ramach dotacji celowej. Jednak należy zauważyć, że kwoty te (wyznaczane „centralnie“) są różne od kwot dotacji ustalanych indywidualnie przez poszczególne gminy.
Zgodnie z przepisami ustawy o finansowaniu zadań oświatowych kwoty dotacji na dziecko w publicznej i niepublicznej placówce wychowania przedszkolnego są zróżnicowane. Przykładowo kwota dotacji dla przedszkoli publicznych odpowiada 100% podstawowej kwoty dotacji, a dla niepublicznych – 75% podstawowej kwoty dotacji. W przypadku dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego środki zagwarantowane przy podziale łącznej kwoty potrzeb oświatowych są wyższe i odpowiadają realizacji zadań związanych z zaleceniami odpowiednio do rodzaju niepełnosprawności. Dlatego też na te dzieci przekazywana jest dotacja w wysokości przewidzianej kwoty potrzeb oświatowych (chyba, że w danym JST podstawowa kwota dotacji należna na dziecko bez orzeczenia jest wyższa niż ta przewidziana kwota potrzeb oświatowych). 100% podstawowej kwoty dotacji odpowiada wydatkom bieżącym danej JST na organizację samorządowych placówek wychowania przedszkolnego w przeliczeniu na jedno dziecko nieposiadające orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Podstawowa kwota dotacji naliczana jest osobno w stosunku do przedszkoli oraz oddziałów przedszkolnych zorganizowanych w samorządowych szkołach podstawowych (co do zasady wydatki bieżące na dziecko w oddziale przedszkolnym w szkole podstawowej są niższe niż w przypadku przedszkoli).
Jest to rozwiązanie systemowe, dotyczące wszystkich niesamorządowych placówek wychowania przedszkolnego, funkcjonujące już w okresie, kiedy zasady dotowania były regulowane pierwszą ustawą oświatową – ustawą o systemie oświaty. Zróżnicowanie to wynika z odmienności zasad funkcjonowania przedszkoli publicznych i niepublicznych oraz odzwierciedlają ich umiejscowienie w systemie oświaty. Zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. 2025 poz. 1043 z późn. zm.) wszystkie przedszkola muszą realizować podstawę programową wychowania przedszkolnego oraz zatrudniać nauczycieli mających odpowiednie kwalifikacje. W przypadku przedszkoli publicznych (prowadzonych zarówno przez JST, jak i osoby prawne lub fizyczne) istnieje ponadto obowiązek prowadzenia rekrutacji w oparciu o zasadę powszechnej dostępności oraz zapewnienia bezpłatnego nauczania, wychowania i opieki w czasie nie krótszym niż ten ustalony przez gminę (co najmniej 5 godzin dziennie). Publiczne przedszkola dotowane są zatem w wysokości odpowiadającej wydatkom bieżącym danej JST na prowadzenie samorządowych przedszkoli. Niepubliczne jednostki zaś uzyskują mniejsze dofinansowanie z budżetów JST (niepubliczne przedszkola mogą pobierać opłaty za korzystanie z ich oferty, nie muszą gwarantować bezpłatnego nauczania, wychowania i opieki).
Przepisy ustawy o finansowaniu zadań oświatowych różnicują kwoty dotacji dla tych szkół w zależności od tego, czy są one publiczne czy niepubliczne. Szkoły niepubliczne otrzymują na każdego ucznia dotację w wysokości przewidzianej kwoty potrzeb oświatowych – zarówno w przypadku uczniów mających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, jak i go nie mających. W przypadku niesamorządowych szkół publicznych przewidziana kwota potrzeb oświatowych mnożona jest przez wskaźnik zwiększający, który – mówiąc w uproszczeniu – odpowiada za wyrównanie kwoty dotacji do wydatków bieżących, jakie dana JST ponosi na jednego ucznia samorządowej szkoły tego samego typu w przeliczeniu na jednego ucznia.
Z uwagi na zasady organizacyjne różnicujące szkoły niesamorządowe na szkoły publiczne i szkoły niepubliczne (art. 14 ustawy – Prawo oświatowe) nie wydaje, aby właściwe i sprawiedliwe było wyrównanie kwoty dotacji na ucznia szkoły publicznej i niepublicznej. Trzeba wyraźnie podkreślić, że szkoła publiczna funkcjonująca na terenie danej JST może to robić na podstawie:
W obu ww. przypadkach szkoły publiczne – odmiennie niż szkoły niepubliczne – są ogólnodostępne i bezpłatne. Wydaje się zatem nieuzasadnione wypłacanie jednakowej dotacji na ucznia szkoły publicznej i niepublicznej.
Kwota dotacji na dziecko/ucznia publicznej niesamorządowej lub niepublicznej specjalnej placówki wychowania przedszkolnego oraz uczniów specjalnych szkół niepublicznych, w których realizowany jest obowiązek szkolny lub obowiązek nauki, odpowiada przewidzianej kwocie potrzeb oświatowych (art. 16 ust. 3, art. 17 ust. 3, art. 26 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych). Jedynie w przypadku niesamorządowych specjalnych szkół publicznych kwota dotacji odpowiada iloczynowi przewidzianej kwoty potrzeb oświatowych dla danego ucznia i wskaźnika zwiększającego, naliczanego na podstawie wydatków bieżących w specjalnych szkołach samorządowych danego typu przez daną JST. W kontekście całego systemu dotowania oraz możliwości funkcjonowania w systemie publicznych placówek wychowania przedszkolnego i szkół (zezwolenie lub umowa o przekazaniu) sposób dotowania tych jednostek jest odpowiedni i ugruntowany wieloletnim doświadczeniem.
Trwające obecnie prace zmierzają do tego, aby ustawa o finansowaniu zadań oświatowych gwarantowała wykorzystywanie środków publicznych w sposób jak najbardziej celowy i przejrzysty. W drugim kwartale 2026 r. planowane jest wniesienie wniosku o wpis do wykazu prac legislacyjnych rządu nowelizacji ustawy o finansowaniu zadań oświatowych.
Prace związane z ewentualną reformą sposobu dotowania niesamorządowych placówek wychowania przedszkolnego są odrębną kwestią i wymagają szerokich analiz z udziałem wyspecjalizowanych podmiotów. Wyniki tych analiz zostaną przedstawione odrębnie.
W kontekście pytania nr 1 zamieszczonego w interpelacji należy także wspomnieć, że w art. 36 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego przewidziano, że po zakończeniu roku budżetowego ponownie będą wyliczane kwoty potrzeb finansowych na ten rok, który się zakończy. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania porówna kwoty potrzeb oświatowych dla poszczególnych JST, wyliczone przed rozpoczęciem roku budżetowego, z kwotami wyliczonymi po jego zakończeniu. W przypadku różnicy między kwotami potrzeb finansowych (w tym potrzeb oświatowych) nastąpi odpowiednia korekta dochodów JST uwzględniająca zarówno wzrosty, jak i spadki w zakresie między innymi zadań oświatowych. Opisana w art. 36 ww. ustawy procedura pozwoli na systemowe rozwiązanie problemu wynikającego ze zmiany zakresu zadań oświatowych w trakcie roku budżetowego.
Ad pytania 2.
Wspominana wyżej ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego weszła w życie 25 października 2024 r. Jak objaśniono bardziej szczegółowo na wstępie, od 2025 roku dla JST naliczane są kwoty potrzeb oświatowych zamiast wcześniej naliczanych środków w ramach części oświatowej subwencji ogólnej oraz tzw. dotacji przedszkolnej.
Zgodnie z ww. ustawą łączna kwota potrzeb oświatowych w 2025 roku została wpisana do ustawy, natomiast kwota potrzeb w zakresie kolejnych lat ustalana jest na podstawie kwoty z roku poprzedniego, z uwzględnieniem zmiany zakresu realizowanych zadań oświatowych.
Łączna kwota potrzeb oświatowych na 2026 r. ustalona jest na 114 mld 952 mln zł, co oznacza wzrost o 12,3 mld zł (12%) w porównaniu do 2025 r.
W łącznej kwocie potrzeb oświatowych na 2026 r. uwzględnione zostały m.in. takie zadania:
Zapewnienie finansowania realizacji, wynikających z przepisów prawa, zadań w zakresie funkcjonowania przedszkola, szkoły lub placówki, potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów, należy do kompetencji organu prowadzącego daną jednostkę systemu oświaty. Jednostka samorządu terytorialnego jest zobowiązana do prowadzenia (dotowania) szkół zgodnie z zasadami przyjętymi w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe. Natomiast – zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych – środki niezbędne na realizację zadań oświatowych zagwarantowane są w dochodach jednostek samorządu terytorialnego.
Aktualnie sposób finansowania zadań oświatowych jest powiązany ze swobodą JST w kształtowaniu polityki oświatowej na swoim terenie. Samorządy kierują się własnymi kryteriami podziału środków budżetowych na poszczególne szkoły i placówki, w szczególności mogą uwzględnić lokalne uwarunkowania i specyfikę poszczególnych szkół (np. liczbę uczniów, stopnie awansu zawodowego nauczycieli). Samorządy terytorialne, prowadząc (dotując) szkoły i placówki, działają w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność, w tym finansową. W każdym samorządzie faktyczne skutki realizacji zadań oświatowych są efektem samodzielnego stosowania przepisów.
Ministerstwo na bieżąco analizuje funkcjonowanie mechanizmu kalkulacji potrzeb oświatowych oraz monitoruje zmiany zachodzące w systemie oświaty. W związku z tym corocznie dokonywane są odpowiednie modyfikacje algorytmu podziału środków, tak aby uwzględniał aktualne uwarunkowania prawne, organizacyjne, demograficzne oraz finansowe.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu