w sprawie zajęć warsztatowych w szkołach i przedszkolach dotyczących przeciwdziałania dyskryminacji dzieci z rodzin zastępczych i adopcyjnych
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz
Warszawa, 28-03-2024
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Pani Anny Pieczarki Posła na Sejm RP w sprawie zajęć warsztatowych w szkołach i placówkach dotyczących przeciwdziałania dyskryminacji dzieci z rodzin zastępczych i adopcyjnych.
Szanowna Pani Poseł,
w sytuacjach kryzysowych istotna jest współpraca opiekuna prawnego dziecka ze szkołą i ustalenie zasad tej współpracy oraz potrzeba lub prośba o objęcie dziecka pomocą psychologiczno-pedagogiczną. Dzieci z rodzin zastępczych i adopcyjnych powinny być otoczone szczególną opieką.
W przypadku występowania niestosownych zachowań uczniów dyskryminujących dzieci z rodzin zastępczych i adopcyjnych – nauczyciele i dyrektorzy szkół są zobowiązani do prowadzenia natychmiastowych działań profilaktycznych. Społecznie nieakceptowane zachowania uczniów – rówieśników wobec siebie powinny zostać zgłoszone do wychowawcy, nauczyciela oraz dyrektora szkoły, który sprawuje nadzór pedagogiczny w szkole.
Natomiast, jeżeli sprawa dotyczy niewłaściwego funkcjonowania szkoły, a dyrektor szkoły nie podejmuje działań naprawczych, sprawę należy skierować do właściwego kuratora oświaty, który sprawuje nadzór pedagogiczny nad szkołami i placówkami na obszarze danego województwa.
Nadmieniam, że każda szkoła obowiązkowo realizuje program wychowawczo-profilaktyczny, który obejmuje:
Program wychowawczo-profilaktyczny środowisko szkolne przygotowuje na podstawie przeprowadzanej corocznie diagnozy potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka[1]. Celem realizacji programu jest kształtowanie właściwych postaw uczniów i przyjaznego klimatu szkoły. Działania skierowane do uczniów powinny kształtować zasady współżycia społecznego, tolerancji w szczególności: poszanowanie godności drugiego człowieka, odpowiedzialność za własne decyzje i wybory, zaufanie oraz przestrzeganie praw ucznia.
Program wychowawczo-profilaktyczny uchwala rada rodziców w porozumieniu z radą pedagogiczną. W związku z tym rodzice/opiekunowie mają istotny wpływ na działania wychowawczo-profilaktyczne realizowane w szkole oraz na inne programy, projekty, przedsięwzięcia, inicjatywy, w tym te realizowane we współpracy z organizacjami pozarządowymi.
Celem powyższych oddziaływań jest wyposażenie uczniów w wiedzę, że wszyscy ludzie mają równe prawa, niezależnie od tego, gdzie się urodzili, jak wyglądają, jaką religię wyznają, bez względu na narodowość i status społeczny i materialny. Szkoły mają obowiązek przestrzegania praw dziecka i praw człowieka oraz upowszechniania wiedzy o prawach dziecka i ucznia.
Dużą rolę odgrywa wychowanie do wartości, w tym podmiotowe, godne i równe traktowanie uczniów. Szkoły zapewniają każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotowują do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności. Zadania te są obowiązkowe dla wszystkich nauczycieli, pracowników szkoły i dyrektora.
Zadaniem szkoły jest budowanie partnerstwa i dobrych relacji między rodzicami, nauczycielami i uczniami, a także wskazywanie młodemu człowiekowi sposobów przeciwstawiania się przejawom nietolerancji i dyskryminacji.
W związku z powyższym, jeżeli w szkole występuje problem agresji, to obowiązkiem szkoły jest natychmiastowe podjęcie działań interwencyjnych i profilaktycznych względem uczniów, którzy nie respektują norm współżycia społecznego, adekwatnie do sytuacji i skutecznego rozwiązania problemu. Jednolite podejście w procesie wychowania, w zakresie tolerancji i szacunku do drugiego człowieka, ucznia, uczennicy jest stosownym kierunkiem eliminowania lub minimalizowania trudnych wychowawczo sytuacji i niewłaściwych zachowań dzieci i młodzieży.
Metody pracy wychowawczej zależą od szkoły i nauczycieli, którzy mają swobodę w wyborze środków dydaktycznych i metod pracy zgodnych ze współczesnymi naukami pedagogicznymi.
Przepisy[2] określają otwarty katalog potrzeb edukacyjnych. Każdy uczeń powinien zostać otoczony odpowiednią opieką, natomiast w razie potrzeby także pomocą psychologiczno-pedagogiczną. Korzystanie z pomocy jest dobrowolne i nieodpłatne. Publiczne i niepubliczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne mogą wydawać opinie dotyczące wsparcia ucznia w szkole. Realizacja zaleceń wskazanych w opinii powinna służyć każdorazowo wspieraniu ucznia i poprawie funkcjonowania w środowisku szkolnym.
Obowiązkiem szkoły jest zapewnienie bezpieczeństwa wszystkim uczniom, przestrzeganie praw dziecka, praw uczniów i praw człowieka oraz zapewnienie każdemu uczniowi warunków niezbędnych do jego rozwoju.
Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz Ośrodek Rozwoju Edukacji i placówki doskonalenia nauczycieli wspomagają szkoły/placówki tj. dyrektorów i nauczycieli w rozwiązywaniu problemów związanych z przemocą i agresją wśród uczniów przez organizowanie różnorodnych szkoleń, seminariów, konferencji, programów i publikacji.
Dodatkowo w resorcie prowadzone są analizy różnych programów wychowawczo-profilaktycznych oraz prowadzone są prace nad programami włączającymi każde dziecko do systemu oświaty, aby każde dziecko w szkole czuło się dobrze. Szkoła ma być miejscem przyjaznym i otwartym dla wszystkich dzieci.
Z poważaniem
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Paulina Piechna-Więckiewicz
Podsekretarz Stanu
[1] Art. 26 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r. 900, z późn. zm.).
[2] § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2020 r. poz.1280).