w sprawie kryzysu systemu wsparcia uczniów z orzeczeniami o kształceniu specjalnym w szkołach ogólnodostępnych
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Izabela Ziętka
Warszawa, 04-05-2026
Szanowny Panie Marszałku,
Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) podejmuje działania na rzecz podnoszenia dostępności i jakości edukacji dla wszystkich uczniów i uczennic, wynikające z ratyfikowanych przez Polskę Konwencji ONZ: Konwencji o prawach dziecka z dnia 20 listopada 1989 r.[1] oraz Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych z dnia 13 grudnia 2006 r.[2] Różnorodność potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dzieci i młodzieży wynika nie tylko z niepełnosprawności, lecz także ze stanu zdrowia, doświadczeń migracyjnych, trudności emocjonalno-społecznych czy specyficznych trudności w uczeniu się.
Edukacja dostępna dla wszystkich uczniów i uczennic polega na wprowadzaniu takich rozwiązań organizacyjnych, programowych i metodycznych, które umożliwią każdemu uczniowi dostęp do treści kształcenia oraz będą zapobiegały wykluczeniu społecznemu – niezależnie od typu i rodzaju przedszkola, szkoły i placówki, do której ten uczeń uczęszcza.
Ad 1. Czy resort rozważa wprowadzenie obowiązku weryfikacji merytorycznej orzeczeń o kształceniu specjalnym w celu zahamowania ich zauważalnego przyrostu?
Kształcenie specjalne[3] w systemie oświaty organizuje się dla dzieci i uczniów z niepełnosprawnościami, niedostosowanych społecznie lub zagrożonych niedostosowaniem społecznym, posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane przez zespół orzekający działający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym publicznej poradni specjalistycznej[4].
Bezpośredni nadzór pedagogiczny nad przedszkolami, szkołami i placówkami na terenie danego województwa sprawują właściwi kuratorzy oświaty[5]. W ramach nadzoru pedagogicznego dokonuje się m.in. oceny jakości orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego wydawanych przez zespoły orzekające oraz kontroluje realizację zawartych w nich zaleceń.
Zapewnianie warunków umożliwiających stosowanie specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci i młodzieży objętych kształceniem specjalnym jest zadaniem organu prowadzącego przedszkole, szkołę lub placówkę[6].
Ad 2. Czy trwają prace nad zmianą algorytmu zatrudniania specjalistów w szkołach ogólnodostępnych, aby liczba etatów w szkole była proporcjonalna do liczby uczniów wymagających wsparcia – z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego?
W celu poprawy dostępu do pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla dzieci i młodzieży wdrożono etapy standaryzacji zatrudniania w przedszkolach i szkołach nauczycieli specjalistów. Zwiększona liczba nauczycieli specjalistów oznacza zwiększony dostęp do wsparcia w przedszkolu/szkole, bez potrzeby uzyskiwania dodatkowych dokumentów wydawanych przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne, takich jak opinia czy orzeczenie.
Według danych z Systemu Informacji Oświatowej (SIO) liczba etatów nauczycieli specjalistów wzrosła z 21 923,67 w roku szkolnym 2021/2022 do 57 688,70 etatów w roku szkolnym 2025/2026.
Stan zatrudnienia nauczycieli specjalistów monitorowany jest za pośrednictwem SIO.
W raporcie generowane są dane dotyczące sytuacji zatrudniania, co umożliwia dyrektorom, samorządom i kuratorom oświaty bieżące monitorowanie stanu zatrudnienia nauczycieli specjalistów na poziomie szkoły, jednostki samorządu terytorialnego oraz województwa. Zapotrzebowanie kadrowe szkół monitorowane jest na podstawie ogłoszeń o wolnych miejscach pracy, udostępnianych na stronach kuratoriów oświaty.
Wzrost liczby etatów nauczycieli specjalistów potwierdza dynamiczny rozwój systemu wsparcia uwzględniającego zróżnicowane potrzeby uczniów. Większa dostępność specjalistów w przedszkolach i szkołach przekłada się na możliwość udzielania wsparcia uczniom, bez konieczności przedstawiania opinii czy orzeczenia wydanego przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną.
MEN, w oparciu o propozycje strony społecznej, przygotował przepisy deregulacyjne, których celem jest zapewnienie dzieciom i młodzieży uczęszczającym do niepublicznych przedszkoli i szkół wsparcia psychologiczno-pedagogicznego w sytuacji zwiększonych potrzeb w tym zakresie, wynikających m.in. z kryzysu zdrowia psychicznego młodych Polek i Polaków.
Wprowadzone przepisy[7] umożliwiają, w latach szkolnych 2025/2026 i 2026/2027, powierzanie realizacji zajęć nauczycielom specjalistom w niepublicznych przedszkolach i szkołach na podstawie umów cywilnoprawnych do maksymalnie 9 godzin tygodniowo[8]. Zajęcia realizowane w ramach ww. umów będą zaliczane do standardów zatrudniania nauczycieli specjalistów na podstawie art. 42d ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela[9].
Nauczyciele specjaliści, tj. nauczyciel pedagog, pedagog specjalny, psycholog, logopeda, terapeuta pedagogiczny lub doradca zawodowy, zatrudniani w przedszkolu niebędącym przedszkolem specjalnym, w szkole podstawowej, liceum ogólnokształcącym, technikum i branżowej szkole I stopnia, niebędących szkołami specjalnymi, w szkole artystycznej realizującej kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej lub liceum ogólnokształcącego oraz w zespole, w skład którego wchodzi to przedszkole lub ta szkoła realizują zadania określone w § 24 – 27 ww. rozporządzenia w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach.
Natomiast w przypadku dziecka lub ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na autyzm, w tym zespół Aspergera lub niepełnosprawności sprzężone, objętego kształceniem specjalnym w przedszkolu lub szkole ogólnodostępnej, obligatoryjnie zatrudnia się dodatkowo:
lub
lub
z uwzględnieniem realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego[10].
Zadania nauczycieli posiadających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej zatrudnionych w celu współorganizowania kształcenia dziecka/ucznia z niepełnosprawnością określono w § 7 ust. 7 ww. rozporządzenia w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym i nie są one tożsame z zadaniami nauczycieli specjalistów.
Ponadto w przedszkolach i szkołach integracyjnych oraz ogólnodostępnych z oddziałami integracyjnymi zatrudnia się dodatkowo nauczycieli posiadających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej (nauczyciele wspomagający) w celu współorganizowania kształcenia integracyjnego.
Ad 3. Czy planowana jest nowelizacja przepisów umożliwiająca wszczynanie postępowań z urzędu w przypadku naruszenia nietykalności cielesnej nauczyciela (np. oplucie, uderzenie)?
Stosownie do art. 63 ww. ustawy – Karta Nauczyciela nauczyciel, podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny[11]. Organ prowadzący szkołę i dyrektor szkoły są obowiązani z urzędu występować w obronie nauczyciela, gdy ustalone dla nauczyciela uprawnienia zostaną naruszone.
W ww. ustawie – Kodeks karny ochrona funkcjonariusza publicznego dotyczy następujących czynów:
Czyny te są ścigane z urzędu. Organy ścigania podejmują działania natychmiast po powzięciu informacji o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, bez potrzeby składania wniosku przez pokrzywdzonego.
W wyroku z dnia 14 września 2018 r., sygn. akt XIV K 349/18, Sąd Rejonowy dla Warszawy – Mokotowa – XIV Wydział Karny, rozstrzygnął, że pchnięcie, szarpnięcie, kopnięcie czy też oplucie pełniącego obowiązki służbowe funkcjonariusza (..) w związku z podjętymi przez niego czynnościami służbowymi, choćby jednorazowe, spełnia znamiona określające czynność sprawczą określoną w art. 222 § 1 ww. ustawy Kodeks karny, ponieważ przedmiotem ochrony tego przepisu jest już samo zagrożenie dla toku wykonywania czynności służbowych, a nie tylko przeciwdziałanie powstaniu uszczerbków na ciele i zdrowiu funkcjonariusza.
Ad 4. Czy Ministerstwo rozważa zmianę sposobu naliczania subwencji oświatowej, tak aby środki były rozliczane na podstawie faktycznie przeprowadzonych godzin terapii?
Środki finansowe przekazywane jednostkom samorządu terytorialnego na realizację zadań oświatowych stanowią tzw. potrzeby oświatowe, określane zgodnie z przepisami ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego[12], która zastąpiła ustawę z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego[13].
Ww. ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego zmieniła system finansowania jednostek samorządu terytorialnego (JST) i wprowadziła regulacje zapewniające stabilny system finansowania JST.
Nowy system zakłada, że samorządy są finansowane głównie dochodami podatkowymi, natomiast subwencje z budżetu państwa mają charakter uzupełniający.
System finansowania oświaty jest integralną częścią rozwiązań zawartych w nowej ww. ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. W zakresie finansowania zadań oświatowych w ustawie określono, że dla samorządów od 2025 roku naliczane są kwoty potrzeb oświatowych zamiast wcześniej naliczanych środków w ramach subwencji oświatowej oraz tzw. dotacji przedszkolnej. Nowe rozwiązanie jest elementem szerszego systemu finansowania zadań oświatowych, który uwzględnia zróżnicowanie zadań realizowanych przez poszczególne JST.
MEN wprowadziło mechanizmy różnicowania wysokości kwot potrzeb oświatowych, uwzględniające zróżnicowane potrzeby uczniów wymagających wsparcia. Po raz pierwszy mechanizm różnicowania kwot dla uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego ze względu na niepełnosprawności sprzężone lub autyzm został wprowadzony w 2025 roku.
Celem tego rozwiązania było lepsze odzwierciedlenie rzeczywistych kosztów kształcenia uczniów o najbardziej złożonych potrzebach edukacyjnych oraz zapewnienie bardziej adekwatnego poziomu finansowania.
Ad 5. Jakie działania podjął resort, aby ułatwić dyrektorowi szkoły natychmiastowe odsunięcie od zajęć grupowych ucznia agresywnego fizycznie do czasu zapewnienia mu indywidualnej asystencji osobistej?
Zgodnie z art. 70 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.[14] każdy ma prawo do nauki, a nauka do 18. r.ż. jest obowiązkowa. Prawo to ma charakter powszechny i podlega ochronie ze strony organów państwa, w tym systemu oświaty.
Zgodnie z przepisami prawa oświatowego[15] dyrektor szkoły m.in.:
MEN nie wprowadziło regulacji prawnych dotyczących natychmiastowego odsunięcia ucznia agresywnego fizycznie od zajęć lekcyjnych.
Dyrektor szkoły – realizując zadania wynikające z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz przepisów prawa oświatowego – ma obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom oraz może podejmować niezwłoczne działania adekwatne do sytuacji, w tym m.in.:
Sposób postępowania należy do kompetencji dyrektora szkoły, z uwzględnieniem bezpieczeństwa wszystkich uczniów.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Izabela Ziętka
Podsekretarz Stanu
[1] Dz. U. z 1991 r. nr 120 poz. 526
[2] Dz. U. z 2012 r. poz. 1169
[3] Art. 127 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043 z późn. zm.).
[4] Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 428).
[5] Art. 55 ww. ustawy - Prawo oświatowe.
[6] Art. 10 ww. ustawy - Prawo oświatowe.
[7] Art. 10a ust. 2 i 3 ustawy z dnia 25 lipca 2025 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2025 r. poz. 1160).
[8] Pod warunkiem braku cech stosunku pracy. Warunkiem koniecznym jest również posiadanie odpowiednich kwalifikacji oraz brak przeszkód prawnych (niekaralność, brak postępowania dyscyplinarnego).
[9] Dz. U. z 2026 r. poz. 515
[10] §7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. z 2020 r. poz. 1309).
[11] Dz. U. z 2025 r. poz. 383, z późn. zm.
[12] Dz. U. z 2024 r. poz. 1572 z późn. zm.
[13] Dz. U. z 2024 r. poz. 356
[14] Dz. U. 1997 Nr 78, poz. 483
[15] Art. 68 ww. ustawy - Prawo oświatowe.
[16] Art. 70 ww. ustawy - Prawo oświatowe.
[17] § 6 ust. 1 pkt 8 ww. rozporządzenia w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym.
[18] § 6 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1798).