do ministra finansów i gospodarki
w sprawie skutków wprowadzenia planów ogólnych dla gmin wiejskich o charakterze rolniczym
Zgłaszający: Paweł Masełko
Data wpływu: 16-04-2026
Szanowny Panie Ministrze,
zwracam się z interpelacją w sprawie skutków wdrażania reformy systemu planowania przestrzennego, w szczególności obowiązku sporządzania planów ogólnych przez gminy, dla gmin wiejskich o charakterze rolniczym.
Jednocześnie z uwagi na zakres sprawy uprzejmie proszę o zajęcie stanowiska również przez ministra rolnictwa i rozwoju wsi.
Obecnie wiele gmin wiejskich znajduje się na etapie konsultacji projektów planów ogólnych. Już na tym etapie pojawiają się liczne i poważne zastrzeżenia mieszkańców, wynikające w dużej mierze z odgórnie określonych zasad sporządzania tych dokumentów.
W praktyce stosowania nowych przepisów jest widoczne, że przyjęcie jednolitych rozwiązań dla wszystkich gmin – zarówno miejskich, jak i wiejskich – nie uwzględnia rzeczywistych różnic w ich strukturze przestrzennej i funkcjonalnej. Gminy miejskie cechują się zwartą zabudową i wysoką gęstością zaludnienia, podczas gdy w gminach wiejskich dominuje zabudowa rozproszona. Stosowanie tych samych kryteriów prowadzi w konsekwencji do nadmiernych ograniczeń rozwojowych w gminach rolniczych.
Szczególne zastrzeżenia budzi sposób wyznaczania obszarów uzupełnienia zabudowy. W wielu przypadkach działki położone w centralnych częściach miejscowości, mające dostęp do infrastruktury technicznej (woda, kanalizacja, energia elektryczna) oraz komunikacyjnej, nie zostały objęte tymi obszarami. W praktyce oznacza to brak możliwości realizacji zabudowy mieszkaniowej mimo spełnienia podstawowych warunków.
Dodatkowo przy wyznaczaniu tych obszarów nie uwzględnia się w sposób pełny zabudowy związanej z produkcją rolniczą, która w gminach typowo rolniczych stanowi istotny element istniejącej struktury przestrzennej. Prowadzi to do zaniżenia rzeczywistego stopnia zagospodarowania i sztucznego ograniczenia możliwości dalszego rozwoju.
Istotnym problemem jest również ograniczenie możliwości wyznaczania nowych terenów zabudowy w gminach, które nie miały miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Brak tych planów często wynikał z barier finansowych oraz trudności planistycznych, a nie z zaniedbań samorządów. Obecne regulacje prowadzą do sytuacji, w której te gminy znajdują się w mniej korzystnej sytuacji niż jednostki mające takie plany, co może budzić wątpliwości w zakresie równego traktowania jednostek samorządu terytorialnego.
Wątpliwości budzi również zgodność przyjętych rozwiązań z zasadą samodzielności gmin, wynikającą z przepisów Konstytucji RP, w szczególności w zakresie prowadzenia polityki przestrzennej.
Szczególnie problematyczne są również regulacje dotyczące gruntów rolnych klas I–III. W wielu gminach stanowią one znaczną część powierzchni, co w połączeniu z dodatkowymi ograniczeniami (m.in. możliwość wyznaczania obszarów uzupełnienia zabudowy wyłącznie w odległości do 50 m od drogi publicznej) prowadzi do istotnego ograniczenia możliwości rozwoju. Przepis ten nie uwzględnia dróg wewnętrznych, które w praktyce zapewniają dostęp do wielu nieruchomości. W efekcie działki mające faktyczny dostęp komunikacyjny są traktowane jako niedostępne.
Opisane ograniczenia mogą prowadzić do szeregu negatywnych konsekwencji, w tym zahamowania rozwoju gmin, spadku wartości nieruchomości, ograniczenia dochodów własnych samorządów oraz nasilenia procesu depopulacji obszarów wiejskich. Szczególne obawy dotyczą również sytuacji rolników. Ograniczenie możliwości rozbudowy siedlisk oraz realizacji inwestycji związanych z prowadzeniem gospodarstw rolnych utrudnia planowanie ich rozwoju, w tym w gospodarstwach wielopokoleniowych.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy ministerstwo analizowało skutki wprowadzenia planów ogólnych dla gmin wiejskich, w szczególności o charakterze rolniczym?
Czy są prowadzone analizy dotyczące wpływu nowych regulacji na wartość nieruchomości oraz dochody własne gmin?
Czy jest planowane wprowadzenie odrębnych lub bardziej elastycznych zasad wyznaczania obszarów zabudowy dla gmin wiejskich?
Czy jest rozważane rozszerzenie możliwości wyznaczania obszarów uzupełnienia zabudowy o działki mające dostęp do infrastruktury technicznej i komunikacyjnej?
Czy jest planowane uwzględnianie wszystkich istniejących budynków, w tym związanych z działalnością rolniczą, przy wyznaczaniu obszarów zabudowy?
Czy jest rozważana zmiana przepisów w zakresie ograniczenia 50 m od drogi publicznej, w szczególności przez uwzględnienie dróg wewnętrznych jako zapewniających dostęp do nieruchomości?
W jaki sposób ministerstwo zamierza rozwiązać problem zróżnicowania sytuacji gmin mających i niemających miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego?
Czy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi podejmuje działania mające na celu ochronę interesów rolników w kontekście ograniczeń dotyczących rozwoju siedlisk i infrastruktury rolniczej?
Czy jest analizowany wpływ obecnych regulacji na proces depopulacji obszarów wiejskich?
Czy ministerstwo analizowało, czy wprowadzenie planów ogólnych może skutkować powstaniem roszczeń odszkodowawczych ze strony właścicieli nieruchomości, których działki – w wyniku ograniczeń wynikających z nowych przepisów – zostały pozbawione możliwości zabudowy, co doprowadziło do obniżenia ich wartości?
Z poważaniem
Paweł Masełko