Interpelacja nr 16765

do ministra klimatu i środowiska

w sprawie funkcjonowania systemu selektywnej zbiórki odpadów komunalnych oraz zasad przyjmowania odpadów przez punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych (PSZOK)

Zgłaszający: Jarosław Sachajko

Data wpływu: 21-04-2026

Szanowna Pani Minister,

system selektywnej zbiórki odpadów komunalnych miał służyć uporządkowaniu gospodarki odpadami, zwiększeniu poziomu recyklingu, ograniczeniu liczby dzikich wysypisk oraz ułatwieniu mieszkańcom legalnego i bezpiecznego pozbywania się odpadów problemowych, wielkogabarytowych, budowlanych, zielonych, elektrycznych i innych frakcji, które nie są odbierane w zwykłym systemie pojemnikowym. W praktyce jednak w wielu miejscach w Polsce idea ta została istotnie wypaczona.

Do mojego biura poselskiego napływają sygnały od mieszkańców, że korzystanie z punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych jest obwarowane licznymi ograniczeniami, limitami ilościowymi, dodatkowymi opłatami, wymogami formalnymi oraz niejednolitymi zasadami ustalanymi lokalnie. W konsekwencji obywatel, który chce legalnie oddać odpady, bardzo często spotyka się z barierami organizacyjnymi i finansowymi. Dotyczy to w szczególności odpadów budowlanych i rozbiórkowych, odpadów zielonych, opon, odpadów wielkogabarytowych, zużytego sprzętu czy innych odpadów problemowych.

W wielu gminach mieszkańcy, mimo że ponoszą stałe opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, muszą dodatkowo płacić za przyjęcie określonych frakcji odpadów do PSZOK albo mogą bezpłatnie oddać jedynie bardzo ograniczoną ilość odpadów w skali roku. W części przypadków limity te są tak niskie, że nie odpowiadają rzeczywistym potrzebom gospodarstw domowych, zwłaszcza po drobnych remontach, porządkach sezonowych, wymianie wyposażenia czy pracach pielęgnacyjnych na posesjach.

Prowadzi to do sytuacji społecznie i środowiskowo niepożądanej. Jeżeli mieszkaniec, który już wcześniej wnosi opłatę śmieciową, napotyka kolejne opłaty za legalne pozbycie się odpadów albo spotyka się z odmową ich przyjęcia z powodu przekroczenia lokalnego limitu, powstaje realne ryzyko, że część odpadów będzie porzucana w lasach, przy drogach, na nieużytkach lub w innych miejscach niedozwolonych. Taki mechanizm jest sprzeczny zarówno z celem ustawy, jak i z interesem publicznym.

Należy podkreślić, że legalne i możliwie proste oddawanie odpadów do PSZOK jest korzystne dla państwa, samorządów i całego społeczeństwa. Ogranicza koszty usuwania dzikich wysypisk, zmniejsza presję na środowisko, poprawia poziomy odzysku i recyklingu, a także wzmacnia zaufanie obywateli do systemu gospodarowania odpadami. System ten powinien być zorganizowany w taki sposób, aby premiować legalne oddawanie odpadów, a nie je utrudniać.

Obecny model budzi również poważne wątpliwości z punktu widzenia równości obywateli wobec prawa i przejrzystości systemu. Zasady funkcjonowania PSZOK w praktyce bardzo różnią się pomiędzy gminami. W jednych jednostkach samorządu terytorialnego określone odpady przyjmowane są szeroko i bez dodatkowych opłat, w innych zaś obowiązują daleko idące limity, dodatkowe należności albo inne ograniczenia. Powoduje to znaczną nierówność w dostępie do podstawowej usługi publicznej, mimo że mieszkańcy w całym kraju ponoszą opłaty związane z systemem gospodarowania odpadami.

W ocenie wielu obywateli system, który miał zachęcać do selektywnej zbiórki, w obecnym kształcie zbyt często zniechęca do postępowania zgodnego z prawem. Państwo powinno dążyć do tego, aby obywatelowi bardziej opłacało się zawieźć odpady do legalnego punktu niż porzucić je w miejscu niedozwolonym. Tymczasem praktyka części PSZOK prowadzi do skutku odwrotnego.

Problem nie ma charakteru wyłącznie organizacyjnego, lecz dotyczy podstawowej skuteczności polityki państwa w obszarze gospodarki odpadami. Jeżeli obywatel, działając zgodnie z prawem, napotyka system barier, limitów i dopłat, to państwo samo osłabia skuteczność własnych regulacji. Legalne pozbywanie się odpadów powinno być rozwiązaniem najprostszym i najbardziej racjonalnym ekonomicznie. W przeciwnym razie rosnąć będzie skala porzucania odpadów w miejscach niedozwolonych, a koszty środowiskowe i finansowe zostaną przerzucone na całe społeczeństwo.

Z tych względów konieczne jest zbadanie, czy obecny model funkcjonowania PSZOK rzeczywiście realizuje cele, dla których został stworzony, czy też wymaga pilnej korekty ustawowej i organizacyjnej.

W związku z powyższym zasadne jest uzyskanie pełnej informacji na temat skali stosowanych ograniczeń, podstaw prawnych pobierania opłat, rzeczywistego zróżnicowania zasad funkcjonowania PSZOK w Polsce, a także planów ewentualnego uporządkowania i ujednolicenia systemu.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo posiada zbiorcze dane dotyczące funkcjonowania PSZOK na terenie całego kraju, w tym liczby punktów, zakresu przyjmowanych frakcji odpadów oraz zasad ich przyjmowania? Uprzejmie proszę o przedstawienie, jakie i w jakich ilościach przyjmowane są odpady w poszczególnych gminach w województwie lubelskim:
   a) odpady budowlane i rozbiórkowe,
   b) odpady zielone,
   c) opony,
   d) gabaryty,
   e) zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczy,
   f) tekstylia,
   g) oleje silnikowe
   h) papa
   i) eternit.
2. Czy ministerstwo posiada zestawienie opłat pobieranych przez poszczególne PSZOK albo gminy za przyjęcie określonych rodzajów odpadów komunalnych od mieszkańców? Uprzejmie proszę o przedstawienie w podziale na gminy lub operatorów w województwie lubelskim.
3. Jakie rodzaje odpadów oraz w jakich ilościach mogą być obecnie bezpłatnie oddawane przez mieszkańców do PSZOK w poszczególnych gminach województwa lubelskiego?
4. Na jakiej podstawie prawnej gminy lub operatorzy PSZOK pobierają dodatkowe opłaty za przyjęcie odpadów od mieszkańców, którzy już ponoszą opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi?
5. Czy w ocenie ministerstwa pobieranie dodatkowych opłat za przyjęcie określonych frakcji odpadów do PSZOK jest zgodne z celem systemu gospodarki odpadami komunalnymi oraz zasadą zachęcania mieszkańców do legalnego przekazywania odpadów?
6. Czy ministerstwo analizowało wpływ lokalnych opłat i limitów obowiązujących w PSZOK na zjawisko powstawania dzikich wysypisk, porzucania odpadów w lasach oraz spalania odpadów w miejscach niedozwolonych?
7. Czy ministerstwo posiada dane dotyczące wzrostu lub spadku liczby dzikich wysypisk w ostatnich latach oraz ewentualnej korelacji między tym zjawiskiem a ograniczeniami w funkcjonowaniu PSZOK?
8. Czy ministerstwo analizowało, jakie są całkowite koszty usuwania dzikich wysypisk, rekultywacji terenów zanieczyszczonych odpadami oraz działań interwencyjnych podejmowanych przez samorządy i Lasy Państwowe?
9. Czy ministerstwo zgadza się z tezą, że zapewnienie mieszkańcom rzeczywiście łatwego i nieodpłatnego dostępu do PSZOK może być dla państwa i samorządów rozwiązaniem bardziej opłacalnym niż późniejsze finansowanie usuwania odpadów porzuconych nielegalnie?
10. Czy ministerstwo prowadzi analizy dotyczące tego, jakie limity ilościowe oddawanych odpadów są obecnie stosowane przez poszczególne gminy w odniesieniu do:
    a) odpadów budowlanych i rozbiórkowych,
    b) odpadów zielonych,
    c) opon,
    d) gabarytów,
    e) zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego,
    f) tekstyliów,
    g) innych odpadów problemowych?
11. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie ogólnokrajowych minimalnych standardów funkcjonowania PSZOK, obejmujących jednolity katalog odpadów przyjmowanych od mieszkańców, minimalne limity bezpłatnego oddawania odpadów oraz obowiązek pełnej przejrzystości zasad?
12. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie zakazu pobierania od mieszkańców dodatkowych opłat za przyjmowanie do PSZOK odpadów pochodzących z gospodarstw domowych, przynajmniej w podstawowym zakresie ilościowym?
13. Czy w ocenie ministerstwa obecne zróżnicowanie zasad działania PSZOK między gminami nie prowadzi do nierównego traktowania obywateli w dostępie do usługi publicznej związanej z gospodarowaniem odpadami?
14. Czy ministerstwo monitoruje przypadki odmowy przyjęcia odpadów do PSZOK z przyczyn formalnych, ilościowych albo finansowych? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie danych lub wyników takich analiz.
15. Czy ministerstwo posiada dane pokazujące, ile odpadów zebrano w PSZOK w ostatnich 4 latach, z podziałem na poszczególne frakcje i województwa?
16. Czy ministerstwo posiada informacje, jaka część mieszkańców faktycznie korzysta z PSZOK oraz jakie są najczęściej wskazywane bariery w korzystaniu z tych punktów?
17. Czy ministerstwo analizowało, czy obecne finansowanie systemu gospodarowania odpadami komunalnymi pozwala na stworzenie modelu, w którym mieszkaniec legalnie oddający odpady do PSZOK nie ponosi już dodatkowych opłat poza standardową opłatą śmieciową?
18. Czy planowane są zmiany ustawowe lub rozporządzenia mające na celu uproszczenie zasad oddawania odpadów przez mieszkańców, ograniczenie lokalnej uznaniowości oraz zwiększenie dostępności PSZOK?
19. Czy ministerstwo rozważa przygotowanie ogólnopolskiego raportu zawierającego porównanie zasad funkcjonowania wszystkich PSZOK w Polsce, w tym opłat, limitów oraz zakresu przyjmowanych odpadów, tak aby możliwa była rzeczywista ocena skali problemu?