do ministra energii
w sprawie skutków wzrostu cen paliw dla realizacji ustawowych zadań gmin, w szczególności dowozu uczniów i lokalnego transportu zbiorowego oraz potrzeby uruchomienia mechanizmów osłonowych dla jednostek samorządu terytorialnego
Zgłaszający: Jarosław Krajewski
Data wpływu: 21-04-2026
Szanowny Panie Ministrze,
w przestrzeni publicznej pojawiły się informacje o narastających trudnościach gmin związanych ze wzrostem kosztów paliw. Z publikacji prasowych wynika, że Związek Gmin Wiejskich RP uznał dotychczasowe instrumenty rządowe za niewystarczające z punktu widzenia funkcjonowania jednostek samorządu terytorialnego i wskazał na potrzebę uruchomienia mechanizmów rekompensat, wsparcia transportu na obszarach wiejskich, nadzwyczajnych zasad waloryzacji umów oraz pomocy w pokrywaniu rosnących kosztów ogrzewania budynków publicznych. Wskazuje się również na rosnącą liczbę wniosków o waloryzację i aneksowanie kontraktów oraz ryzyko zakłócenia ciągłości usług publicznych, w tym dowozu dzieci do szkół i funkcjonowania transportu zbiorowego.
Jednocześnie rząd przyjął pakiet Ceny Paliw Niżej 26 marca 2026 r., obejmujący obniżenie stawki VAT na paliwa z 23% do 8%, obniżenie akcyzy do minimalnych dopuszczalnych poziomów oraz mechanizm maksymalnej ceny detalicznej paliw, ogłaszanej przez ministra energii. Pierwsza maksymalna cena została podana 30 marca 2026 r. i dla 31 marca wynosiła odpowiednio 6,16 zł/l dla benzyny 95; 6,76 zł/l dla benzyny 98 i 7,60 zł/l dla oleju napędowego. Dla dnia 21 kwietnia 2026 r. maksymalne ceny wynosiły już 6,00 zł/l; 6,54 zł/l i 6,92 zł/l. Oznacza to, że instrumenty osłonowe wywierają wpływ na detaliczne ceny paliw, lecz nie rozstrzyga to jeszcze, czy w wystarczającym stopniu stabilizują koszty wykonywania usług publicznych przez wykonawców związanych obowiązującymi umowami z gminami.
Sprawa ma charakter systemowy, bowiem dotyczy realizacji ustawowych obowiązków gmin. Prawo oświatowe przewiduje obowiązki gminy w zakresie organizowania bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu określonych kategorii dzieci i uczniów, a obowiązki te gmina realizuje we własnym zakresie albo poprzez zwrot kosztów rodzicom. Równocześnie państwo wspiera jednostki samorządu terytorialnego w organizowaniu publicznego transportu zbiorowego za pośrednictwem Funduszu rozwoju przewozów autobusowych o charakterze użyteczności publicznej; według Ministerstwa Infrastruktury budżet funduszu na 2026 r. wynosi 1,235 mld zł. Jeżeli jednak skokowy wzrost kosztów paliwa nie jest kompensowany w ramach istniejących mechanizmów, może to przełożyć się na ograniczenie dostępności usług podstawowych dla mieszkańców, zwłaszcza na obszarach wiejskich.
W związku z powyższym powstaje pytanie czy instrumenty ukierunkowane głównie na detaliczne ceny paliw dla odbiorcy końcowego przekładają się w wystarczającym stopniu na koszty realizacji usług publicznych wykonywanych na rzecz gmin. Ryzyko dotyczy zwłaszcza umów już obowiązujących, w których presja kosztowa może prowadzić do sporów o waloryzację, ograniczania zakresu usług albo żądań pilnego aneksowania kontraktów. Dodatkowym problemem może być rozproszenie odpowiedzialności między resortami energii, finansów i infrastruktury oraz brak jednolitych wytycznych dotyczących reagowania na nagły wzrost kosztów paliw po stronie JST. W konsekwencji zagrożona może być ciągłość dowozu uczniów, lokalnych połączeń autobusowych i bieżącego funkcjonowania jednostek organizacyjnych gmin.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
1. Czy Ministerstwo Energii dysponuje analizami dotyczącymi wpływu pakietu Ceny Paliw Niżej na rzeczywiste koszty realizacji usług publicznych finansowanych przez gminy, z podziałem co najmniej na: dowóz uczniów do szkół, publiczny transport zbiorowy, usługi komunalne oraz ogrzewanie budynków publicznych?
2. Na jakiej podstawie analitycznej i według jakiej metodologii resort przyjął, że pakiet CPN „znajduje odzwierciedlenie również w kosztach funkcjonowania jednostek samorządu terytorialnego“, skoro samorządy wskazują na utrzymywanie się presji kosztowej po stronie wykonawców usług publicznych?
3. Ile zgłoszeń, wystąpień lub stanowisk od jednostek samorządu terytorialnego, organizacji samorządowych lub wykonawców usług publicznych wpłynęło do Ministerstwa Energii od 30 marca 2026 r. w związku ze skutkami wzrostu cen paliw dla realizacji zadań publicznych?
4. Jakie konkretne działania podjął lub zainicjował minister energii po otrzymaniu stanowiska Związku Gmin Wiejskich RP, w szczególności w zakresie oceny zasadności mechanizmów rekompensat dla JST oraz wsparcia transportu na obszarach wiejskich?
5. Czy Ministerstwo Energii prowadziło lub prowadzi obecnie uzgodnienia z ministrem infrastruktury oraz ministrem finansów i gospodarki w sprawie nadzwyczajnego wsparcia dla gmin dotkniętych wzrostem kosztów paliw; jeżeli tak, to jakie rozwiązania były przedmiotem tych uzgodnień i na jakim etapie się znajdują?
6. Czy resort monitoruje skalę wniosków o waloryzację, aneksowanie umów albo przypadków ograniczania lub wstrzymywania usług realizowanych na rzecz gmin z powodu wzrostu kosztów paliw; jeżeli tak, proszę o przedstawienie danych w podziale na rodzaj usługi oraz województwa.
7. Czy Ministerstwo Energii, samodzielnie lub wspólnie z innymi resortami, planuje wydać jednostkom samorządu terytorialnego wytyczne lub rekomendacje dotyczące stosowania klauzul waloryzacyjnych oraz postępowania w sytuacji zagrożenia ciągłości usług publicznych na tle gwałtownego wzrostu cen paliw?
8. Czy rząd rozważa uruchomienie dedykowanego mechanizmu rekompensat albo innego instrumentu osłonowego dla jednostek samorządu terytorialnego, które ponoszą ponadprzeciętne koszty realizacji zadań publicznych wskutek wzrostu cen paliw; jeżeli tak, to według jakich kryteriów i w jakim terminie taki mechanizm mógłby zostać wdrożony?
9. Czy planowane są zmiany w istniejących instrumentach wsparcia transportu, w szczególności w Funduszu rozwoju przewozów autobusowych o charakterze użyteczności publicznej, tak aby uwzględniały nadzwyczajne wahania cen paliw i wzmacniały bezpieczeństwo transportowe mieszkańców obszarów wiejskich?
10. Czy rząd przewiduje odrębne rozwiązania wspierające gminy w pokrywaniu rosnących kosztów ogrzewania budynków publicznych, jeżeli wzrost cen paliw lub nośników energii będzie nadal przekładał się na ponadplanowe obciążenia budżetów JST?
Z poważaniem