do ministra sprawiedliwości
w sprawie przewlekłości postępowań o ubezwłasnowolnienie osób pełnoletnich
Zgłaszający: Dorota Łoboda, Alicja Łepkowska-Gołaś, Jolanta Niezgodzka
Data wpływu: 29-04-2026
Szanowny Panie Ministrze,
do mojego biura docierają sygnały od rodzin oraz opiekunów osób z niepełnosprawnościami dotyczące długiego czasu trwania postępowań sądowych w sprawach o ubezwłasnowolnienie osób osiągających pełnoletność, które ze względu na stan zdrowia nie są w stanie samodzielnie podejmować czynności prawnych.
Z przekazywanych mi relacji wynika, że te postępowania w wielu przypadkach trwają ponad rok, mimo że wnioski składane są z odpowiednim wyprzedzeniem. W praktyce prowadzi to do powstania poważnej luki prawnej w momencie osiągnięcia pełnoletności przez osobę wymagającą stałej opieki. Rodzice lub dotychczasowi opiekunowie tracą możliwość podejmowania decyzji w jej imieniu. W konsekwencji nie mogą oni podejmować decyzji medycznych ani finansowych, uzyskiwać dostępu do należnych świadczeń czy zapewnić ciągłości leczenia.
Sytuacja ta stwarza realne zagrożenie dla zdrowia i bezpieczeństwa osób wymagających stałej opieki. Jednocześnie ich rodziny pozostają w stanie niepewności co do swojej sytuacji prawnej, nie wiedząc, kiedy postępowanie zostanie zakończone i kiedy możliwe będzie uregulowanie spraw opiekuńczych. Powoduje to znaczny stres oraz poczucie braku bezpieczeństwa prawnego.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie były średnie oraz maksymalne czasy trwania postępowań dotyczących ubezwłasnowolnienia w Polsce w ostatnich latach?
Jakie działania podejmuje Ministerstwo Sprawiedliwości w celu ograniczenia przewlekłości postępowań w tego rodzaju sprawach?
Czy są planowane zmiany organizacyjne lub proceduralne, które umożliwią szybsze rozpoznawanie spraw o ubezwłasnowolnienie na obecnym etapie funkcjonowania systemu?
Czy jest rozważane wprowadzenie szczególnych, przyspieszonych trybów rozpoznawania spraw w sytuacjach, gdy osoba, której dotyczy wniosek, zbliża się do osiągnięcia pełnoletności?
Czy jest analizowana możliwość usprawnienia postępowań przez lepsze wykorzystanie danych już zgromadzonych w systemach publicznych, w szczególności dokumentacji medycznej oraz orzeczeń o niepełnosprawności, w celu ograniczenia konieczności ich ponownego gromadzenia i przyspieszenia procedur?
Problem ten ma charakter systemowy i dotyka szczególnie wrażliwej grupy obywateli oraz ich rodzin, które sprawują stałą opiekę nad osobami zależnymi przy jednoczesnym braku sprawnych i skutecznych narzędzi prawnych. Wiem, że Ministerstwo Sprawiedliwości planuje zastąpienie instytucji ubezwłasnowolnienia wspieranym podejmowaniem decyzji, ale osoby, które zwracają się do mnie, potrzebują decyzji teraz na obecnym etapie funkcjonowania systemu. Zasadne wydaje się pilne podjęcie działań usprawniających funkcjonowanie postępowań w tym obszarze, niezależnie od planowanych zmian dotyczących samej instytucji ubezwłasnowolnienia.
Z wyrazami szacunku