Odpowiedź na interpelację nr 16999

w sprawie systemowego finansowania ratownictwa wodnego, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji Mazurskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego na szlaku Wielkich Jezior Mazurskich

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz

Warszawa, 01-06-2026

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację numer 16999 Pani Poseł Marty Stożek w sprawie systemowego finansowania ratownictwa wodnego, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji Mazurskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego na szlaku Wielkich Jezior Mazurskich, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.

Na wstępie należy wyjaśnić, że przyjęty w Polsce model ratownictwa wodnego opiera się na podmiotach, które są niezależne od struktur budżetowych państwa.

Stosownie do przepisów ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych^[1], rolą ministra właściwego do spraw wewnętrznych jest:

organizowanie systemu ratownictwa wodnego poprzez przyznawanie prawa do wykonywania ratownictwa wodnego poszczególnym podmiotom – na ich wniosek – udzielając im zgody na wykonywanie ratownictwa wodnego;
sprawowanie nadzoru nad działalnością podmiotów, którym taka zgoda została udzielona;
eliminowanie nieprawidłowości w działalności podmiotów;
eliminowanie z systemu samych podmiotów, w przypadku kiedy nie spełniają ustawowych warunków do tego, aby być podmiotem uprawnionym do wykonywania ratownictwa wodnego (poprzez cofnięcie wydanej zgody).

Zgodę na wykonywanie ratownictwa wodnego posiada 131 podmiotów^[2] o różnych formach prawnych. Wśród nich są stowarzyszenia i fundacje, a także podmioty prawa handlowego oraz przedsiębiorcy (23 podmioty uprawnione do wykonywania ratownictwa wodnego to spółki prawa handlowego i przedsiębiorcy, a 108 to organizacje pozarządowe – fundacje i stowarzyszenia). Wszystkie te podmioty uzyskały zgodę na wykonywanie ratownictwa wodnego, co oznacza, że w postępowaniu administracyjnym wykazały, iż spełniają warunki określone w art. 12 ust. 2 ustawy o bezpieczeństwie na obszarach wodnych, tj.:

zapewniają stan gotowości do wykonywania ratownictwa wodnego poprzez utrzymywanie stałych dyżurów ratowników wodnych;
dysponują kadrą ratowników wodnych w liczbie niezbędnej do zapewnienia stanu gotowości, o którym mowa w pkt 1;
posiadają siedzibę;
posiadają niezbędny do wykonywania ratownictwa wodnego sprzęt specjalistyczny oraz środki transportu i łączności.

Powyższe warunki gwarantują możliwość realizacji obowiązków stałych, tj. całorocznych i całodobowych dyżurów ratowników wodnych w celu zapewnienia stanu gotowości do wykonywania ratownictwa wodnego, które są podstawą zapewnienia bezpieczeństwa osobom wypoczywającym nad wodami.

Z chwilą uzyskania zgody na wykonywanie ratownictwa wodnego podmiot, któremu taka zgoda została udzielona, zostaje włączony do systemu ratowniczego, jaki został ustanowiony dla ratowania zdrowia i życia ludzkiego (podmioty uprawnione do wykonywania ratownictwa wodnego są również jednostkami współpracującymi z systemem Państwowe Ratownictwo Medyczne, mogą być także włączone do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego oraz z mocy ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej^[3] są również jednostkami ochrony ludności).

Mazurskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (MOPR) uzyskało zgodę Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (SWiA) na wykonywanie ratownictwa wodnego na podstawie decyzji z 17 stycznia 2013 r. Nr 2/2013.

System finansowania ratownictwa wodnego opiera się na następujących założeniach.

Podmioty uprawnione do wykonywania ratownictwa wodnego korzystają z wielu źródeł przychodów zależnych od ich formy prawnej – darowizn i ofiarności publicznej, składek członkowskich, odpłatnej działalności pożytku publicznego, odpisu podatkowego, pracy wolontariuszy oraz przychodów z działalności gospodarczej. Jednocześnie prawodawca przewidział dodatkowe mechanizmy wsparcia publicznego, określone w ustawie o bezpieczeństwie na obszarach wodnych:

obowiązek dofinansowywania przez wojewodów w ramach dotacji celowych przyznawanych z części budżetu państwa, której są dysponentami zadań z zakresu ratownictwa wodnego;
możliwość dofinansowania przez jednostki samorządu terytorialnego, na terenie których jest wykonywane ratownictwo wodne;
możliwość dofinansowania szkoleń ratowników wodnych z zakresu ratownictwa wodnego przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych.

Należy przy tym wyjaśnić, że dotacje mogą być udzielane z pominięciem otwartego konkursu ofert, natomiast w przypadku odstąpienia od otwartego konkursu ofert, odpowiednio wojewoda oraz organ jednostki samorządu terytorialnego ogłaszają zasady postępowania w sprawach udzielania dotacji.

Ponadto ww. ustawa stanowi o:

ograniczeniu swobody organizacji rynku usług ratowniczych wskazując, że zarządzający wyznaczonym obszarem wodnym (kąpieliska, baseny itp.), jeżeli nie zatrudniają bezpośrednio sami ratowników wodnych, mogą zlecić w drodze umowy organizowanie, kierowanie i koordynowanie działań ratowniczych jedynie podmiotom uprawnionym do wykonywania ratownictwa wodnego;
możliwości zarobkowania na organizacji szkoleń, zabezpieczenia ratowniczego regat i innych imprez na wodzie.

Z powyższego wynika, że zasady finansowania ratownictwa wodnego są określone jednolicie dla wszystkich podmiotów. Różnice występujące pomiędzy możliwościami korzystania z odmiennych źródeł finansowania przez poszczególne podmioty uprawnione do wykonywania ratownictwa wodnego są związane z formą prawną danego podmiotu^[4], z decyzjami podejmowanymi przez kierowników dotyczącymi liczby zatrudnianych osób czy kierunków polityki finansowej, jak i z faktem, że w różnych regionach Polski, ze względu na ukształtowanie terenu i rodzaje występujących wód, zaznaczają się znaczne różnice w lokalnych potrzebach i możliwościach rozwoju podmiotów uprawnionych do wykonywania ratownictwa wodnego. Zasadne jest zatem, aby to wojewodowie mieli udział w finansowaniu ratownictwa wodnego na swoim terenie. Natomiast porównywanie podmiotów pomiędzy sobą, bez uwzględnienia wszystkich różnic, jest niezasadne.

Jak wskazano powyżej, kondycja finansowa podmiotów uprawnionych do wykonywania ratownictwa wodnego jest różna i często uzależniona od decyzji kierownictwa tych podmiotów, w tym również decyzji w zakresie polityki finansowej. Natomiast MOPR jest prężnie działającym stowarzyszeniem, którego kondycja finansowa, w opinii Ministerstwa SWiA, nie jest zagrożona. Minister SWiA nie ma podstawy prawnej do zbierania innych informacji niż tych odnoszących się do kwot dotacji otrzymanych ze środków publicznych. Ze sprawozdań przesłanych do Ministerstwa SWiA za 2025 r. wynika, że 87 podmiotów będących organizacjami pozarządowymi otrzymało dotacje ze środków publicznych w łącznej wysokości 24 150 955,93 zł, w tym MOPR – 1 287 680, 00 zł, jako jeden z pięciu podmiotów, który uzyskał najwyższą kwotę.

Niemniej, jak wyżej wyjaśniono, dotacje celowe na zadania związane z ratownictwem wodnym nie są jedynym źródłem, z jakiego podmioty uprawnione do wykonywania ratownictwa wodnego mogą finansować swoją działalność w tym obszarze.

Jednocześnie należy podkreślić, że zasady finansowania ratownictwa wodnego reguluje ustawa o bezpieczeństwie na obszarach wodnych, zgodnie z którą minister właściwy do spraw wewnętrznych – poza możliwością dofinansowania szkoleń z zakresu ratownictwa wodnego – nie ma podstaw prawnych do wspierania finansowego podmiotów uprawnionych do wykonywania ratownictwa wodnego.

Odnosząc się do kwestii bezpieczeństwa na szlaku Wielkich Jezior Mazurskich informuję, że za utrzymanie oraz wystawianie znaków nawigacyjnych (boje, pławy, znaki brzegowe) na śródlądowych drogach wodnych w Polsce odpowiada zarządca danej drogi wodnej, którym jest Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. Z uwagi na fakt, że sternicy jachtów rekreacyjnie korzystają nie tylko ze śródlądowych dróg wodnych, ale z całej powierzchni jezior, MOPR w poprzednich latach wystawiało dodatkowe znaki informujące o mieliznach i kamieniach na dnie jezior, na których działa organizacja. Niemniej MOPR nie ma obowiązku oznaczania wszystkich miejsc płytkich. To na sterniku (kapitanie) spoczywa odpowiedzialność za planowanie trasy, przeanalizowanie aktualnych map, bieżącą nawigację, zapewnienie „oka na dziobie” oraz dostosowanie prędkości i kursu do warunków (np. poziomu wody, stanu locji).

Informuję również, że w Ministerstwie SWiA nie przeprowadzano szczegółowej analizy kosztów całorocznego funkcjonowania organizacji ratownictwa wodnego. Z ogólnych dostępnych informacji można oszacować roczną kosztowność tego sektora na kwotę od 300 do 500 mln zł pokrywaną z różnych źródeł, w tym często z działalności gospodarczej, która jest chroniona tajemnicą handlową zgodnie z ustawą z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji^[5]. Należy podkreślić, że system ratownictwa wodnego nie przewiduje przyznawania dotacji z budżetu państwa, jak i z budżetu jednostek samorządu terytorialnego prywatnym podmiotom gospodarczym posiadającym zgodę ministra właściwego do spraw wewnętrznych na wykonywanie ratownictwa wodnego. Zadania realizowane przez podmioty uprawnione, które funkcjonują w ramach organizacji pozarządowych, są na rynku ratownictwa wodnego wspierane dodatkowymi środkami publicznymi.

Ponadto informuję, że w resorcie spraw wewnętrznych i administracji rozpoczęto prace analityczne w zakresie oceny potrzeb systemu ratownictwa wodnego w Polsce, mające na celu zweryfikowanie istniejących rozwiązań i wypracowanie ewentualnych rekomendacji zmian, w tym również w zasadach finansowania ratownictwa wodnego.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że systemy finansowania ratownictwa górskiego i wodnego opierają się na podobnych założeniach. Różnice występujące pomiędzy finasowaniem ratownictwa wodnego i górskiego są związane ze specyfiką i różnorodnością konkretnej działalności oraz dużą liczbą podmiotów zajmujących się ratownictwem wodnym.

W przypadku ratownictwa górskiego ustawa z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich^[6] określa:

obowiązek powierzania zadań z zakresu ratownictwa górskiego przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych i finansowania ich w ramach dotacji celowych przyznawanych z części budżetu państwa, której jest dysponentem;
możliwość udzielania dotacji celowych przez jednostki samorządu terytorialnego podmiotom uprawnionym do wykonywania ratownictwa górskiego na finansowanie zadań w zakresie ratownictwa górskiego nieobjętych umową z Ministrem SWiA;
obowiązek dla parków narodowych przekazywania w wysokości 15% wpływów pomniejszonych o należny podatek od towarów i usług za każdy kwartał podmiotom uprawnionym do wykonywania ratownictwa górskiego na obszarze, na którym znajduje się określony park narodowy, z przeznaczeniem na dofinansowanie zadań w zakresie ratownictwa górskiego nieobjętych umową z Ministrem SWiA.

Dotacje te są udzielane z pominięciem otwartego konkursu ofert ze sporządzeniem analizy co do zasadności zlecania takiego zadania.

Ponadto ww. ustawa przewiduje:

ograniczenie swobody organizacji rynku usług ratowniczych wskazując, że zarządzający zorganizowanymi terenami narciarskimi, jeżeli nie zatrudniają sami ratownika narciarskiego, mają obowiązek na podstawie umowy zlecić organizowanie, kierowanie, koordynowanie i bezpośrednio prowadzenie działań ratowniczych na zorganizowanych terenach narciarskich podmiotom uprawnionym do wykonywania ratownictwa górskiego;
możliwość zarobkowania na organizacji szkoleń z zakresu ratownictwa narciarskiego, zabezpieczania imprez sportowych i turystycznych w zakresie ratownictwa górskiego i narciarskiego itp.

Należy podkreślić, że każdy podmiot, który uzyskał zgodę Ministra SWiA na wykonywanie ratownictwa wodnego/górskiego jest zobowiązany do realizowania zadań wynikających z ustawy regulującej działalność w danym obszarze.

Jednocześnie uprzejmie informuję, że na mocy przepisów ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej podmioty uprawnione do wykonywania ratownictwa wodnego są podmiotami ochrony ludności. Przyjęte przez ustawodawcę rozwiązanie ma charakter systemowy i wskazuje podmioty, które są włączane do systemu ochrony ludności i obrony cywilnej z mocy prawa. Celem takiego rozwiązania jest zapewnienie kompletności i spójności systemu przez objęcie nim podmiotów, które z uwagi na swój charakter i ustawowe kompetencje bądź ustawowo określony profil działania, mogą być wykorzystywane w działaniach ochrony ludności, przy jednoczesnym pozostawieniu organom ochrony ludności narzędzi do praktycznej weryfikacji i różnicowania zakresu współpracy oraz finansowania w oparciu o rzeczywiste zdolności i potrzeby. W związku z powyższym podmioty uprawnione do wykonywania ratownictwa wodnego, które współpracują z organami ochrony ludności mogą pozyskiwać środki finansowe z Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej. W 2026 r. są realizowane zadania w ramach Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026^[7].

Środki publiczne przekazywane przez wojewodów na rzecz podmiotów ochrony ludności, jak wszystkie środki z budżetu państwa, są przeznaczone na ściśle określony cel (dotacja celowa). Zgodnie z art. 127 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych^[8], dotacje celowe są środkami przeznaczonymi, m.in. na finansowanie lub dofinansowanie zadań oraz kosztów realizacji inwestycji.

Ponadto należy wyjaśnić, że zapewnienie poszczególnym podmiotom uprawnionym do wykonywania ratownictwa wodnego stabilności w zatrudnianiu pracowników nie należy do ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Decyzje odnośnie do sposobu zapewnienia kadry ratowniczej na potrzeby związane z realizacją ustawowych obowiązków podmiotu uprawnionego do wykonywania ratownictwa wodnego jest indywidualną decyzją danego podmiotu. Ratownicy zatrudnieni na etat w każdym ze 131 podmiotów (o różnym statusie prawnym) uprawnionych do wykonywania ratownictwa wodnego są pracownikami tych podmiotów. Ze sprawozdań złożonych do Ministerstwa SWiA za 2025 r. wynika, że wszystkie te podmioty łącznie dysponowały kadrą 15 169 ratowników.

Zasady dotyczące finansowania ratownictwa wodnego są takie same dla wszystkich podmiotów działających w tym obszarze i nawet przy wprowadzeniu ewentualnych zmian powinny gwarantować im równy dostęp do środków publicznych.

Z poważaniem

z up. Wiesław Leśniakiewicz
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

^[1] Dz. U. z 2023 r. poz. 714, z późn. zm., dalej: ustawa o bezpieczeństwie na obszarach wodnych

^[2] stan na 21 maja 2026 r.

^[3] Dz. U. poz. 1907, z późn. zm.

^[4] spółki prawa handlowego i przedsiębiorcy nie mogą otrzymywać dotacji celowych z budżetu państwa, z części którą dysponuje wojewoda, na działalność w zakresie ratownictwa wodnego

^[5] Dz. U. z 2026 r. poz. 85

^[6] Dz. U. z 2023 r. poz. 1154, z późn. zm.

^[7] przyjętego uchwałą Nr 72 Rady Ministrów z dnia 27 maja 2025 r. w sprawie zatwierdzenia Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 (M. P. poz. 541, z późn. zm.)

^[8] Dz. U. z 2025 r. poz. 1483, z późn. zm.