w sprawie postulatu przyznania czynnego i biernego prawa wyborczego do rad gmin i do organów jednostek pomocniczych gmin cudzoziemcom, a w szczególności obywatelom Ukrainy
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański
Warszawa, 21-03-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 1702 Państwa Posłów Kariny Anny Bosak, Krzysztofa Bosaka oraz Krzysztofa Mulawy w sprawie postulatu przyznania czynnego i biernego prawa wyborczego do rad gmin i do organów jednostek pomocniczych gmin cudzoziemcom, a w szczególności obywatelom Ukrainy, uprzejmie informuję, że podniesiona problematyka pozostaje poza zakresem właściwości Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.
W tym miejscu wymaga wyjaśnienia, że sprawy wyborów, a zwłaszcza ściśle z nimi związana problematyka praw wyborczych, pozostaje poza sferą działania administracji rządowej. Zagadnienia związane z wyborami do organów jednostek samorządu terytorialnego, konstytucyjnych organów państwa, jak i do Parlamentu Europejskiego ze względu na charakter przedmiotowych regulacji, stanowią domenę Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (RP) i Senatu RP, które wielokrotnie dokonywały oceny ww. regulacji, a także występowały ze stosownymi inicjatywami.
W związku z powyższym, wyrażenie opinii w przedmiotowej sprawie pozostaje przede wszystkim w gestii Parlamentu RP lub ewentualnie Państwowej Komisji Wyborczej (stałego najwyższego organu wyborczego właściwego w sprawach przeprowadzania wyborów i referendów – zgodnie z art. 157 § 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy[1]).
Dodatkowo warto nadmienić, w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, który w zakresie prawa wyborczego wielokrotnie zwracał uwagę, że niezgodne z Konstytucją RP jest wdrażanie zmian Kodeksu wyborczego – w okresie 6 miesięcy przed zarządzeniem wyborów – i w kontekście zarządzonych na 7 kwietnia br. wyborów samorządowych, iż procedowanie w przedmiotowej sprawie wydaje się zatem przedwczesne.
Odnosząc się z kolei do kwestii określania zasad i trybu wyborów organów jednostki pomocniczej należy wskazać, że do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nie należy ocena poszczególnych działań jednostek samorządu terytorialnego, w tym weryfikacja podejmowanych przez organy jednostki samorządu terytorialnego rozstrzygnięć (uchwał lub zarządzeń). Ocena zgodności z prawem określonych stanów faktycznych i działań organów jednostki samorządu terytorialnego mieści się w wyłącznej kompetencji organu nadzoru tj. właściwego miejscowo wojewody, przy czym podejmowane przez organ nadzoru w ramach przyznanych mu kompetencji określone działania podlegają kontroli sądowej.
Powyższe pozostaje szczególnie istotne w kontekście brzmienia art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym[2] zgodnie z którym, organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami. Wśród obligatoryjnych elementów treściowych statutu ustawodawca wymienia zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej (art. 35 ust. 3 pkt 2 ustawy o samorządzie gminnym). Wymaga zatem podkreślenia, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji nie uczestniczy w procesie uchwalania statutów jednostek pomocniczych jednostek samorządu terytorialnego oraz nie dysponuje informacjami, o które wnioskują Państwo Posłowie w wystąpieniu.
Jednocześnie pragnę poinformować, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji nie prowadzi prac legislacyjnych w zakresie problematyki przedstawionej w niniejszej interpelacji.
Z poważaniem
z up. Tomasz Szymański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2023 r. poz. 2408.
[2] Dz. U. z 2023 r. poz. 40, z późn. zm.