Interpelacja nr 17191

do ministra zdrowia

w sprawie skuteczności egzekwowania zakazu sprzedaży napojów energetycznych osobom małoletnim oraz funkcjonowania automatów vendingowych oferujących napoje energetyczne

Zgłaszający: Marcin Józefaciuk

Data wpływu: 16-05-2026

Szanowna Pani Minister,

od dnia 1 stycznia 2024 r. obowiązują przepisy wprowadzające zakaz sprzedaży napojów z dodatkiem kofeiny lub tauryny osobom poniżej 18. roku życia, na terenie jednostek systemu oświaty oraz w automatach. Regulacje te zostały wprowadzone ustawą z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym oraz niektórych innych ustaw.

Zgodnie z art. 12m ust. 1 pkt 3 ustawy o zdrowiu publicznym zabrania się sprzedaży napojów energetycznych w automatach. Ustawodawca przewidział również odpowiedzialność wykroczeniową za naruszenie tych przepisów.

Wprowadzenie powyższych regulacji było odpowiedzią na rosnące obawy dotyczące wpływu napojów energetycznych na zdrowie dzieci i młodzieży. Coraz częściej zwracano uwagę na problem nadmiernego spożycia kofeiny przez osoby niepełnoletnie, łatwość dostępu do tego rodzaju produktów oraz ich negatywny wpływ na zdrowie fizyczne i psychiczne młodych ludzi. W debacie publicznej podkreślano m.in. kwestie zaburzeń snu, problemów z koncentracją, nadpobudliwości, zaburzeń lękowych, problemów kardiologicznych czy ryzykownych wzorców konsumpcji budowanych już od najmłodszych lat.

Pomimo obowiązywania przepisów zakazujących sprzedaży napojów energetycznych w automatach, w przestrzeni publicznej nadal funkcjonują urządzenia vendingowe oferujące tego rodzaju produkty. Automaty takie znajdują się między innymi na peronach Dworca Centralnego w Warszawie – miejscu codziennie odwiedzanym również przez osoby małoletnie, uczniów oraz młodzież podróżującą samodzielnie. Tego rodzaju automat znajduje się także na parterze Hotelu Poselskiego w Warszawie.

Sytuacja ta rodzi poważne pytania dotyczące rzeczywistej skuteczności egzekwowania obowiązujących przepisów. W praktyce może bowiem dochodzić do sytuacji, w której formalnie istniejący zakaz nie przekłada się na realne ograniczenie dostępności napojów energetycznych dla osób niepełnoletnich. Szczególne wątpliwości budzi fakt dalszego funkcjonowania takich automatów w miejscach publicznych oraz obiektach pozostających pod nadzorem instytucji państwowych lub podmiotów publicznych.

Należy również zwrócić uwagę, że automaty vendingowe są z założenia formą sprzedaży pozbawioną bezpośredniej kontroli wieku kupującego. O ile w tradycyjnym punkcie sprzedaży istnieje możliwość weryfikacji wieku przez sprzedawcę, o tyle w przypadku automatów mechanizm taki w praktyce najczęściej nie występuje. Właśnie dlatego ustawodawca zdecydował się na całkowity zakaz sprzedaży napojów energetycznych w automatach, a nie jedynie na ograniczenie sprzedaży osobom małoletnim.

Jednocześnie napoje energetyczne pozostają produktami intensywnie promowanymi wizualnie. Opakowania wielu tego rodzaju produktów wykorzystują agresywną kolorystykę, dynamiczne grafiki, stylistykę nawiązującą do świata gier, sportów ekstremalnych czy kultury młodzieżowej, co może dodatkowo zwiększać zainteresowanie nimi wśród dzieci i nastolatków. W praktyce produkty te często są eksponowane i projektowane w sposób atrakcyjny dla młodych odbiorców, mimo że ich sprzedaż osobom niepełnoletnim została ustawowo ograniczona.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

  1. Jak Ministerstwo Zdrowia ocenia skuteczność egzekwowania obowiązującego zakazu sprzedaży napojów energetycznych w automatach?
  2. Jakie działania kontrolne zostały przeprowadzone od momentu wejścia w życie przepisów dotyczących zakazu sprzedaży napojów energetycznych w automatach?
  3. Ile przypadków naruszenia zakazu sprzedaży napojów energetycznych w automatach stwierdzono od dnia wejścia w życie ustawy oraz jakie sankcje zostały nałożone?
  4. Które instytucje i służby są obecnie odpowiedzialne za kontrolowanie przestrzegania zakazu sprzedaży napojów energetycznych w automatach oraz jak wygląda podział kompetencji w tym zakresie?
  5. Czy Ministerstwo Zdrowia posiada informacje dotyczące skali występowania automatów oferujących napoje energetyczne w przestrzeni publicznej pomimo obowiązującego zakazu?
  6. Czy prowadzone są kontrole automatów vendingowych znajdujących się w miejscach szczególnie uczęszczanych przez dzieci i młodzież, takich jak dworce, centra handlowe, okolice szkół, obiekty sportowe, centra przesiadkowe czy miejsca wypoczynku młodzieży?
  7. Jak Ministerstwo Zdrowia ocenia funkcjonowanie automatów oferujących napoje energetyczne w obiektach publicznych, w tym w budynkach administracji państwowej lub obiektach pozostających pod nadzorem instytucji publicznych?
  8. Czy Ministerstwo Zdrowia posiada informacje dotyczące liczby zgłoszeń obywatelskich odnoszących się do sprzedaży napojów energetycznych w automatach pomimo obowiązującego zakazu?
  9. Czy Ministerstwo Zdrowia analizuje skuteczność obecnych kar przewidzianych za naruszenie przepisów dotyczących sprzedaży napojów energetycznych, w tym ich realny wpływ na przestrzeganie prawa przez przedsiębiorców?
  10. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje doprecyzowanie przepisów lub wprowadzenie dodatkowych mechanizmów kontrolnych dotyczących sprzedaży napojów energetycznych w automatach vendingowych?
  11. Czy Ministerstwo Zdrowia analizowało możliwość wprowadzenia obowiązku okresowych kontroli automatów vendingowych oferujących napoje i produkty objęte ograniczeniami wiekowymi?
  12. Jakie działania edukacyjne i informacyjne zostały podjęte w celu zwiększenia świadomości przedsiębiorców prowadzących automaty vendingowe w zakresie obowiązujących przepisów?
  13. Czy Ministerstwo Zdrowia prowadzi analizy dotyczące wpływu napojów energetycznych na zdrowie dzieci i młodzieży, w szczególności w zakresie zaburzeń snu, problemów psychicznych, nadpobudliwości, problemów kardiologicznych, problemów z koncentracją oraz uzależniających wzorców konsumpcji kofeiny?
  14. Czy Ministerstwo Zdrowia posiada dane dotyczące spożycia napojów energetycznych przez osoby niepełnoletnie po wejściu w życie nowych przepisów oraz czy zauważalny jest spadek dostępności tych produktów dla dzieci i młodzieży?
  15. Czy Ministerstwo Zdrowia analizuje wpływ sposobu projektowania opakowań napojów energetycznych – w tym intensywnej kolorystyki, agresywnego marketingu wizualnego oraz estetyki przyciągającej uwagę dzieci i młodzieży – na zainteresowanie tymi produktami wśród osób małoletnich?
  16. Czy Ministerstwo Zdrowia rozważa wprowadzenie bardziej widocznych ostrzeżeń zdrowotnych na opakowaniach napojów energetycznych, wzorowanych częściowo na rozwiązaniach stosowanych w przypadku wyrobów tytoniowych, mając na uwadze potencjalny wpływ tych produktów na zdrowie dzieci i młodzieży?
  17. Czy Ministerstwo Zdrowia analizuje zasadność ograniczenia działań marketingowych dotyczących napojów energetycznych kierowanych do młodych odbiorców, w szczególności w mediach społecznościowych, podczas wydarzeń sportowych oraz przy współpracy z influencerami popularnymi wśród dzieci i młodzieży?
  18. Czy Ministerstwo Zdrowia prowadzi lub planuje prowadzenie kampanii społecznych skierowanych do rodziców, nauczycieli oraz młodzieży dotyczących ryzyk zdrowotnych związanych ze spożywaniem napojów energetycznych?
  19. Czy Ministerstwo Zdrowia analizuje możliwość wprowadzenia ograniczeń dotyczących ekspozycji napojów energetycznych w punktach sprzedaży, podobnych do rozwiązań stosowanych wobec innych produktów mogących negatywnie wpływać na zdrowie dzieci i młodzieży?
  20. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje ocenę skuteczności obowiązujących przepisów po pierwszym pełnym roku ich funkcjonowania oraz ewentualne przedstawienie propozycji dalszych zmian legislacyjnych w tym zakresie?

Z poważaniem

Marcin Józefaciuk
Poseł na Sejm RP