w sprawie zapewnienia realnej zdolności realizacji zadań wynikających z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej przez jednostki samorządu terytorialnego oraz ochotnicze straże pożarne
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz
Warszawa, 25-06-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 17407 Pana Posła Rafała Romanowskiego w sprawie zapewnienia realnej zdolności realizacji zadań wynikających z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej przez jednostki samorządu terytorialnego oraz ochotnicze straże pożarne, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Kwestia wpływu powszechnej mobilizacji na zdolność realizacji zadań w obszarze obrony cywilnej jest przedmiotem zainicjowanych przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (SWiA) oraz Państwową Straż Pożarną (PSP) działań mających na celu wypracowanie, we współpracy z organami wojskowymi, założeń i kierunków dalszych prac dotyczących zapewnienia zasobów na potrzeby realizacji zadań w zakresie obrony cywilnej.
W tym celu Komendant Główny PSP przygotowuje analizy dostępności zasobów osobowych strażaków ratowników z jednostek ochotniczych straży pożarnych (OSP) włączonych do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (ksrg), na wypadek wystąpienia zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa, w szczególności wprowadzenia stanu wyjątkowego, stanu wojennego, a także wojny. W związku z powyższym komendanci miejscy/powiatowi PSP zostali zobowiązani do nawiązania współpracy z właściwymi terytorialnie prezesami ww. jednostek OSP i pozyskania od nich niezbędnych do analizy danych.
W warunkach kryzysu związanego z konfliktem zbrojnym należy przewidywać, że mobilizacja będzie miała charakter powszechny, co będzie wiązało się z włączeniem do służby wojskowej części obywateli, w tym również strażaków OSP, podlegających obowiązkowi obrony Ojczyzny. Natomiast ostateczne zadysponowanie strażaków OSP do Sił Zbrojnych RP pozostaje kwestią, która będzie w najbliższym czasie uzgadniana z organami wojskowymi. Aktualnie są gromadzone dane na temat nadanych strażakom OSP przydziałów mobilizacyjnych, przydziałów organizacyjno-mobilizacyjnych, podlegających wyłączeniu od obowiązku pełnienia służby wojskowej oraz biorących udział w kwalifikacji wojskowej, jak i innych istotnych czynników mogących mieć wpływ na brak zgody organów wojskowych na ich zadysponowanie do obrony cywilnej w związku z koniecznością zaspokojenia potrzeb Sił Zbrojnych RP w czasie kryzysu.
Jednocześnie należy wyjaśnić, że w obowiązujących przepisach prawa nie występuje przytoczone w niniejszym wystąpieniu pojęcie „reklamowania strażaków ochotników od obowiązku czynnej służby wojskowej”. Aktualnie w obrocie prawnym funkcjonują: wyłączenie od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny bądź nadanie przydziału mobilizacyjnego obrony cywilnej.
Kompromisowe rozwiązania w omawianym zakresie zostały zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2022 r. w sprawie wyłączenia od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny[1]. Zgodnie z pkt 20 ppkt 11 załącznika nr 1 do ww. rozporządzenia strażacy ratownicy OSP, którzy ukończyli 50 lat są wyłączeni z urzędu. Obowiązkiem jednostek samorządu terytorialnego jest dokonanie zgłoszenia do organów wojskowych tego faktu zgodnie ze wzorem wniosku, który został określony w załączniku nr 2 do ww. rozporządzenia.
Niezależnie od powyższego obecnie kluczową regulacją prawną, w oparciu o którą jest możliwe zapewnienie dostępności strażaków OSP na wypadek wprowadzenia stanu wojennego i w czasie wojny, jest ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej[2]. Zgodnie z ww. ustawą jednostki OSP są podmiotami ochrony ludności i obrony cywilnej. Przydział mobilizacyjny obrony cywilnej można nadać m.in. osobie zrzeszonej w podmiocie ochrony ludności lub podmiocie obrony cywilnej bądź będącej członkiem podmiotu ochrony ludności lub podmiotu obrony cywilnej – zdolnej do realizacji zadań w obronie cywilnej. Stosownie do przepisów ww. ustawy wójt (burmistrz, prezydent miasta) wnioskuje o nadanie przydziału mobilizacyjnego obrony cywilnej za pośrednictwem starosty. Podmioty ochrony ludności i obrony cywilnej także mogą wnioskować do właściwych terytorialnych organów ochrony ludności i obrony cywilnej o nadanie przydziału mobilizacyjnego obrony cywilnej. W przypadku jednostek OSP przydział mobilizacyjny obrony cywilnej nadaje wojewoda właściwy ze względu na jej siedzibę, z własnej inicjatywy lub na wniosek wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty albo marszałka województwa, po uzgodnieniu z właściwym miejscowo szefem wojskowego centrum rekrutacji.
W związku z powyższym przepisy ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej umożliwiają jednostkom samorządu terytorialnego wyłączenie strażaków OSP od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej z przeznaczeniem do pełnienia służby w obronie cywilnej, poprzez wnioskowanie o nadanie przydziałów mobilizacyjnych obrony cywilnej. Dodatkowe zmiany w tym kierunku wprowadziła ustawa z dnia 17 kwietnia 2026 r. o zmianie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz niektórych innych ustaw[3], zgodnie z którą strażak OSP wyłączony z urzędu lub na wniosek od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny[4], będzie mógł mieć nadany przydział mobilizacyjny obrony cywilnej. Obecnie nie przewiduje się dalszych zmian legislacyjnych w omawianym obszarze, natomiast nie jest wykluczone, że w oparciu o wnioski sformułowane po przeprowadzeniu analizy dostępności strażaków OSP i w toku dalszej współpracy z Ministerstwem Obrony Narodowej (MON) zostanie zidentyfikowana potrzeba podjęcia takich prac.
Informuję również, że w Komendzie Głównej PSP trwają prace mające na celu określenie minimalnego standardu gotowości dla jednostek OSP w ksrg na potrzeby realizacji zadań obrony cywilnej, w tym wskazania liczby strażaków ratowników OSP w tych jednostkach, która w pierwszej kolejności powinna mieć nadany przydział mobilizacyjny obrony cywilnej. Na podstawie wypracowanych założeń będą prowadzone uzgodnienia z organami wojskowymi MON w celu przyjęcia wspólnych i jednolitych na terenie kraju warunków nadawania przydziałów mobilizacyjnych obrony cywilnej strażakom OSP.
Natomiast określenie minimalnych potrzeb kadrowych OSP, niezbędnych do zapewnienia ciągłości funkcjonowania systemu ochrony ludności na poziomie gminnym i powiatowym, należy do właściwych jednostek samorządu terytorialnego, będących organami ochrony ludności i obrony cywilnej. Każda gmina ma inną charakterystykę, powierzchnię, stopień urbanizacji, które determinują te potrzeby kadrowe. Na poziomie centralnym są prowadzone działania, które mają służyć zapewnieniu jak największej dostępności strażaków OSP do realizacji zadań obrony cywilnej, co w dużej mierze będzie uzależnione od stanowiska MON.
W nawiązaniu do kolejnego zagadnienia podniesionego w niniejszym wystąpieniu informuję, że w celu wsparcia Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych są realizowane i planowane przedsięwzięcia, które poprzez popularyzację wiedzy z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej służą budowaniu przyszłych kadr m.in. dla potrzeb obrony cywilnej i szeroko rozumianej odporności państwa. W zakresie budowania systemu odporności społecznej w lokalnych społecznościach został ogłoszony ogólnopolski konkurs o charakterze edukacyjno-informacyjno-prewencyjnym skierowany do Dziecięcych i Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych, którego priorytetem jest popularyzacja wiedzy i umiejętności z zakresu bezpieczeństwa, w szczególności budowania systemu odporności społecznej[5].
W ramach ww. konkursu jest przewidziane finansowe wsparcie, tak aby drużyny mogły pozyskać środki finansowe na zakup m.in. elementów składowych do budowy torów przeszkód, infrastruktury treningowej, itp.
Ponadto w ustawie budżetowej na rok 2026 z dnia 9 stycznia 2026 r.[6], w rozdziale 75412 zaplanowano 5 000 tys. zł na organizację obozów dla członków zarówno Dziecięcych, jak i Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych.
Należy podkreślić, że Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze od zawsze odgrywały istotną rolę w kontekście długoterminowej perspektywy przygotowania społeczeństwa do sytuacji kryzysowych oraz budowy odporności państwa.
Jednocześnie informuję, że środki finansowe na realizację obowiązków wynikających z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej określa Program ochrony ludności i obrony cywilnej na lata 2025-2026[7]. W 2026 r. samorządy otrzymały 4 941 236 000 zł z ww. Programu na zabezpieczenie kadrowe i szkoleniowe. Z kolei na cały obszar pn.: Edukacja i szkolenia zaplanowano 42 733 100,00 zł.
W Ministerstwie SWiA nie są prowadzone prace polegające na zmianie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej. Niemniej wszelkie zgłaszane uwagi są zbierane i na bieżąco analizowane.
Z poważaniem
z up. Wiesław Leśniakiewicz
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2022 poz. 2559
[2] Dz. U. poz. 1907, z późn. zm.
[3] Dz. U. poz. 646, z późn. zm.
[4] Dz. U. z 2025 r. poz. 825, z późn. zm.
[6] Dz. U. poz. 62.
[7] przyjętego uchwałą Nr 72 Rady Ministrów z dnia 27 maja 2025 r. w sprawie zatwierdzenia Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 (M. P. poz. 541, z późn. zm.)