do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie delegalizacji związku zawodowego w ZUS - pierwszej takiej sytuacji od czasu stanu wojennego
Zgłaszający: Ewa Malik
Data wpływu: 26-05-2026
Działając na podstawie art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), składam interpelację poselską w sprawie głęboko niepokojących doniesień medialnych dotyczących eskalacji konfliktu pomiędzy Zarządem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) a działającym w tej instytucji związkiem zawodowym Związkowa Alternatywa.
Zgodnie z publicznie dostępnymi doniesieniami medialnymi oraz oświadczeniami strony związkowej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych doszło do bezprecedensowych działań, które mogą nosić znamiona jawnego łamania praw pracowniczych oraz ustawy o związkach zawodowych. Władze ZUS podjęły decyzję o zaprzestaniu przekazywania składek członkowskich na konto związku zawodowego Związkowa Alternatywa, co de facto stanowi próbę finansowego odcięcia i paraliżu operacyjnego niezależnej organizacji pracowniczej. Działanie to zostało wprost ocenione przez związkowców jako bezprawna próba delegalizacji ich organizacji. Zarząd ZUS argumentuje swoje stanowisko rzekomą „nielegalnością” funkcjonowania związku, opierając się na pojedynczym, wybiórczym wyroku sądu drugiej instancji w indywidualnej sprawie pracowniczej. Strona związkowa jednoznacznie odpiera te zarzuty, wskazując na wcześniejsze orzeczenia sądowe potwierdzające prawidłowość danych o liczbie członków oraz legalność struktur. Ponadto z doniesień wynika, że dyrekcja ZUS ds. kontaktów ze związkami zawodowymi skierowała do załogi pismo zawierające zawoalowane pogróżki – sugerowano w nim wyciąganie konsekwencji służbowych wobec pracowników odmawiających pracy w godzinach nadliczbowych oraz uczestniczących w legalnych pikietach i protestach organizowanych w czasie wolnym od pracy.
Kontekst tego sporu osadzony jest w postulatach płacowych oraz alarmujących informacjach o warunkach pracy w ZUS. Związkowcy od miesięcy podnoszą problem drastycznie niskich wynagrodzeń pracowników obsługujących kluczowe systemy państwowe (takie jak 800+, renta wdowia czy tarcze wsparcia), które w wielu przypadkach wynoszą zaledwie 200–400 zł powyżej minimalnego wynagrodzenia krajowego. Ponadto organizacja ujawniała liczne patologie wewnątrzinstytucjonalne, w tym urągające godności ludzkiej warunki socjalne personelu sprzątającego w poszczególnych inspektoratach (np. w Zgierzu), co stało się podstawą do zawiadomienia prokuratury.
Z ogromnym uznaniem przyjmuję natychmiastową i stanowczą reakcję Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Decyzja o zleceniu Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) pilnej kontroli w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych oraz publiczne wezwanie Zarządu ZUS do prowadzenia dialogu społecznego w dobrej wierze i z poszanowaniem wolności związkowych stanowią kluczowy krok w obronie demokratycznych standardów państwa prawa. Instytucja publiczna, jaką jest ZUS, powinna stanowić wzorzec przestrzegania prawa pracy, a nie obszar, w którym stosuje się metody nacisku administracyjnego.
Mając na uwadze powagę sytuacji oraz konieczność pełnego wyjaśnienia tego systemowego kryzysu w strukturach podległych resortowi, zwracam się do Pani Minister z prośbą o interwencję i udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Jaki jest obecny status oraz harmonogram zarządzonej przez ministerstwo kontroli Państwowej Inspekcji Pracy w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych? Czy zakres tej kontroli obejmuje również badanie legalności wstrzymania przekazywania składek członkowskich na rzecz związku zawodowego Związkowa Alternatywa?
2. Jakie konkretne kroki prawne i nadzorcze podejmie ministerstwo, jeśli kontrola PIP potwierdzi, że Zarząd ZUS dopuścił się utrudniania działalności związkowej oraz złamania art. 35 ustawy o związkach zawodowych?
3. Czy ministerstwo dokona oceny personalnej działań przedstawicieli kierownictwa ZUS, którzy sygnowali pisma zawierające groźby sankcji służbowych wobec pracowników korzystających z konstytucyjnego prawa do protestu?
4. W jaki sposób resort zamierza wpłynąć na władze ZUS, aby powróciły do rzetelnych negocjacji płacowych ze wszystkimi reprezentatywnymi organizacjami pracowniczymi, bez prób arbitralnego wykluczania partnerów społecznych?
5. Czy ministerstwo planuje systemową weryfikację warunków pracy i poziomu wynagrodzeń pracowników najniższych szczebli w ZUS, aby zapobiec dalszej eskalacji uzasadnionego niezadowolenia społecznego w tej strategicznej instytucji?
Z wyrazami szacunku
Poseł Ewa Malik