w sprawie skandalicznej decyzji władz Ukrainy o nadaniu jednostce wojskowej honorowej nazwy "imienia Bohaterów UPA" oraz konieczności podjęcia przez rząd Rzeczypospolitej Polskiej radykalnych działań dyplomatycznych i politycznych w obronie pamięci ofiar ludobójstwa Polaków na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 25-06-2026
Szanowny Panie Marszałku,
Ministerstwo Spraw Zagranicznych z najwyższą powagą i jednoznacznym sprzeciwem przyjęło decyzję Prezydenta Ukrainy W. Zełenskiego o nadaniu jednej z ukraińskich jednostek wojskowych tytułu „Bohaterów UPA”. Decyzja ta została oceniona jako naruszająca zasadę wrażliwości historycznej, szczególnie w świetle szerokiego i konsekwentnego wsparcia, jakiego Polska udziela Ukrainie od pierwszych godzin pełnoskalowej agresji Federacji Rosyjskiej.
W reakcji na decyzję strony ukraińskiej podjęto szereg działań dyplomatycznych: minister M. Bosacki niezwłocznie przeprowadził rozmowę z ambasadorem Ukrainy, a chargé d’affaires w Kijowie P. Łukasiewicz odbył rozmowę z wiceministrem spraw zagranicznych Ukrainy O. Miszczenką. Ponadto przedstawiciele Rządu RP oraz Kancelarii Prezydenta RP przeprowadzili rozmowy z szefem Kancelarii Prezydenta Ukrainy, K. Budanowem, który wraz ze swoimi zastępcami 5 czerwca br. przebywał z wizytą w Warszawie.
W trakcie tych spotkań strona polska wyraźnie podkreśliła, że decyzja Prezydenta Ukrainy wywołała oburzenie w społeczeństwie polskim, które od początku rosyjskiej agresji wspiera broniącą się Ukrainę politycznie, militarnie, humanitarnie i gospodarczo. Stronie ukraińskiej zostało jasno zakomunikowane, że państwowa gloryfikacja UPA jest nie do pogodzenia z oczekiwaniami Polski i negatywnie wpływa na nasze relacje. Przekazano także, że oczekujemy od strony ukraińskiej stosownej reakcji (zmiany decyzji) w przedmiotowej sprawie, która uwzględni wrażliwość Polski i Polaków, a także szacunek dla polskich ofiar. Rząd RP na obecnym etapie współpracy wykorzystuje dostępne instrumenty działania dyplomatycznego w relacjach z Ukrainą, aby skłonić stronę ukraińską do zmiany decyzji; aktualnie nie są prowadzone prace nad uchwałą Rady Ministrów w tej sprawie. Podejmowane działania mają na celu utrzymanie konstruktywnego dialogu z Ukrainą, tak istotnego w obliczu trwającej rosyjskiej agresji.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych oraz przedstawiciele kierownictwa innych resortów Rządu RP systematycznie podkreślają w rozmowach ze stroną ukraińską, że relacje dwustronne muszą być oparte na prawdzie historycznej oraz odpowiedzialnym dialogu, co stanowi fundament trwałego partnerstwa i bezpieczeństwa regionalnego, a UPA i jej działania to kwestia odrębna, wymagająca uczciwego i konsekwentnego podejścia, zgodnego z wartościami europejskimi i zasadami wzajemnego szacunku. Stoimy na stanowisku, że wspieranie Ukrainy w jej obronie przed agresją Federacji Rosyjskiej oraz nasze poparcie dla integracji europejskiej Ukrainy wynikają z oceny interesów bezpieczeństwa Polski i regionu. Z uwagi na bilateralny charakter tej kwestii, nie przewiduje się obecnie podejmowania dodatkowych inicjatyw w organizacjach międzynarodowych.
MSZ oraz polskie placówki dyplomatyczne na Ukrainie monitorują wszelkie przypadki honorowania postaci związanych z UPA przez ukraińskie instytucje publiczne, a także uroczystości, podczas których eksponowane są symbole UPA. Środki publiczne wydatkowane przez Rząd RP na projekty realizowane na Ukrainie są poddawane bardzo szczegółowej analizie, co wyklucza finansowanie jakichkolwiek inicjatyw promujących kult UPA z pieniędzy polskich podatników. Polskie delegacje państwowe oraz wojskowe nie uczestniczą w wydarzeniach, podczas których mają być eksponowane symbole lub postaci związane z UPA. rzecz W odniesieniu do ekshumacji i upamiętnień polskich ofiar, Rząd RP kontynuuje działania na pełnego dostępu do prac poszukiwawczych, ekshumacyjnych i upamiętniających. Prace poszukiwawcze, ekshumacyjne oraz godne pochówki polskich ofiar są konsekwentnie realizowane. Wnioski składane przez stronę polską są regularnie monitorowane, a ich realizacja pozostaje stałym punktem agendy rozmów dwustronnych. Polska oczekuje, że wszystkie znane miejsca pochówku polskich ofiar zostaną objęte pracami, zgodnie z zasadami prawa międzynarodowego i szacunku dla ofiar. Resortem odpowiedzialnym za tę kwestię pozostaje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP. W kontekście liczby wniosków o ekshumacje polskich ofiar, złożonych stronie ukraińskiej, wedle posiadanych przez MKiDN informacji, strona polska (Instytut Pamięci Narodowej, uczelnie wyższe, fundacje) za pośrednictwem partnerów ukraińskich – firm archeologicznych, posiadających koncesje na prowadzenie prac - dotychczas złożyła 33 wnioski o wydanie zezwoleń na prace poszukiwawcze i ekshumacyjne na Ukrainie.
Jak dotąd strona ukraińska wydała 8 zezwoleń, 2 wnioski zostały odrzucone z uwagi na już wydane zezwolenia na prace w danej lokalizacji. Pozostałe złożone wnioski są w trakcie rozpatrywania.
Jednocześnie należy podkreślić, że MKiDN czy IPN nie są jedynymi podmiotami uprawnionymi do składania wniosków do administracji ukraińskiej na poszukiwania i ekshumacje. Takie wnioski mogą składać również organizacje społeczne, które nie mają obowiązku informowania instytucji publicznych o tych działaniach.
Z uwagi na fakt, iż zbrodnia wołyńska została dokonana w wielu miejscach na Kresach Wschodnich, proces przywracania pamięci, obejmujący poszukiwania, ekshumacje i upamiętnienie ofiar, będzie długotrwały. Prace poszukiwawcze i ekshumacyjne ofiar zbrodni wołyńskiej są w istocie pracami naukowo-badawczymi, których rezultatu nie można przewidzieć, ponieważ jest to warunkowane przez wiele czynników, zależy m.in. od opracowania wyników badań historycznych nad danym miejscem zbrodni, warunków terenowych, pogodowych oraz możliwościami czasowymi polskich zespołów badawczych, w szczególności ekspertów Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN. W związku z powyższym prace nie zawsze mogą odbywać się według z góry przyjętego harmonogramu.
Rząd RP będzie kontynuować dotychczasowe wysiłki, aby nasz sąsiad odnosił się z pełnym szacunkiem do polskiej pamięci historycznej i polskich ofiar, co stanowi niezbędny element trwałych i odpowiedzialnych polsko-ukraińskich relacji.
Z wyrazami szacunku
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu