do ministra sprawiedliwości
w sprawie ujednolicenia zasad mobilności zawodowej komorników sądowych i asesorów komorniczych
Zgłaszający: Artur Jarosław Łącki
Data wpływu: 28-05-2026
Szanowny Panie Ministrze,
do niniejszej interpelacji skłoniły mnie sygnały od aplikantów komorniczych stojących przed koniecznością podjęcia decyzji o dalszej ścieżce zawodowej. Aplikanci ci - mający wkrótce uzyskać status asesorów komorniczych, a następnie komorników sądowych - wyrazili głębokie zaniepokojenie obecną sytuacją prawną, która uniemożliwia im realną mobilność zawodową w obrębie zawodów prawniczych. W ich imieniu oraz z uwagi na wagę systemową opisanego problemu kieruję do Pana Ministra niniejszą interpelację.
Obowiązujący stan prawny ogranicza możliwość skorzystania przez asesorów komorniczych i komorników sądowych z uproszczonych ścieżek dostępu do zawodów prawniczych, takich jak referendarz sądowy, sędzia, prokurator, adwokat, radca prawny, mimo że osoby wykonujące zawody prawnicze o porównywalnym zakresie kompetencji są w tym zakresie wyraźnie uprzywilejowane. Stan ten rodzi uzasadnione wątpliwości co do zgodności z art. 32 Konstytucji RP (zasada równości wobec prawa) oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP (zasada proporcjonalności przy ograniczaniu praw i wolności).
Obecnie asesorzy komorniczy stają przed koniecznością poniesienia ogromnych kosztów uruchomienia kancelarii, szacowanych na około 100 000-150 000 zł, co dla wielu młodych prawników stanowi barierę nie do pokonania. Problem ten pogłębiają stale rosnące koszty prowadzenia kancelarii przy jednoczesnym braku waloryzacji opłat komorniczych i utrzymującym się od lat poziomie wynagrodzeń.
Prowadzi to do sytuacji, w której komornik sądowy - mimo że wykonuje funkcję publiczną polegającą na realizacji orzeczeń wydawanych w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej - pozostaje pozbawiony realnego wsparcia i ochrony ze strony państwa. Ustawodawca nakłada bowiem obowiązek samodzielnego finansowania kancelarii, jednocześnie ograniczając możliwość osiągania stabilnych dochodów, co czyni ten zawód wyjątkowo obciążonym ryzykiem ekonomicznym.
Aktualna ustawa poważnie ogranicza rozwój zawodowy asesorów, którzy przeszli wieloetapową i wymagającą ścieżkę kształcenia zawodowego. Proces ten obejmuje zdanie egzaminu wstępnego na aplikację komorniczą, odbycie samej aplikacji, a następnie zdanie egzaminu zawodowego komorniczego. W toku szkolenia asesorzy zdobywają szeroką wiedzę prawniczą oraz praktyczne doświadczenie, porównywalne z przygotowaniem oferowanym w ramach aplikacji radcowskiej czy adwokackiej. Tymczasem po powołaniu na stanowisko komornika sądowego adepci zawodu nie są objęci ścieżką uproszczonego dostępu do żadnego z zawodów prawniczych, takich jak referendarz sądowy, sędzia, prokurator, adwokat czy radca prawny, na zasadach analogicznych względem osób wykonujących inne zawody prawnicze.
Tytułem przykładu - komornik sądowy uzyskuje prawo wpisu na listę adwokatów lub radców prawnych dopiero po 3 latach wykonywania zawodu (art. 66 ust. 1 pkt 2 P.a., art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.p.). Tymczasem w przypadku osób, które zajmowały stanowisko sędziego, prokuratora lub wykonywały zawód radcy prawnego albo notariusza wymóg stażu zawodowego całkowicie nie obowiązuje. Prowadzi to do trudnej do uzasadnienia dysproporcji pomiędzy zawodami prawniczymi.
Przejawem braku konsekwencji ustawodawcy w realizacji zasady wzajemnej mobilności pomiędzy zawodami prawniczymi jest również treść art. 149 § 1 pkt 5 P.u.s.p., określającego katalog egzaminów zawodowych uprawniających do ubiegania się o stanowisko referendarza sądowego. Przepis ten uwzględnia egzaminy sędziowski, prokuratorski, notarialny, adwokacki oraz radcowski, pomijając jednak egzamin komorniczy, mimo że również stanowi on państwowy egzamin zawodowy potwierdzający posiadanie specjalistycznej wiedzy prawniczej.
W konsekwencji asesor komorniczy oraz komornik sądowy, który zdał egzamin zawodowy weryfikujący jego kwalifikacje merytoryczne i praktyczne, pozostają wyłączeni z możliwości ubiegania się o mianowanie na stanowisko referendarza sądowego w przeciwieństwie do przedstawicieli innych zawodów prawniczych znajdujących się na porównywalnym etapie kariery zawodowej. Takie rozwiązanie prowadzi do nieuzasadnionego zróżnicowania statusu zawodowego oraz deprecjonowania kompetencji osób wykonujących zawody komornicze, pomimo że zakres ich obowiązków wymaga wysokiego poziomu wiedzy prawniczej oraz praktycznego stosowania prawa.
Tymczasem przepis art. 155 § 1c pkt 2 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych wprost wymienia zdany egzamin komorniczy – obok egzaminów sędziowskiego, prokuratorskiego, adwokackiego, radcowskiego i notarialnego – jako samodzielną podstawę zatrudnienia na stanowisku starszego asystenta sędziego. Ustawodawca uznał zatem, że wiedza i kwalifikacje potwierdzone egzaminem komorniczym są porównywalne z kwalifikacjami wszystkich pozostałych zawodów prawniczych.
Skoro ustawodawca dokonał tego zrównania na gruncie jednego przepisu, utrzymywanie odmiennego traktowania tych samych kwalifikacji w przepisach o dostępie do innych zawodów prawniczych nie jest wyrazem spójnej polityki legislacyjnej - lecz wewnętrzną sprzecznością systemu prawnego, w przypadku której Ministerstwo Sprawiedliwości, jako organ odpowiedzialny za jakość legislacji, powinno dążyć do usunięcia.
Powyższy stan rzeczy budzi poważne wątpliwości konstytucyjne, przede wszystkim w świetle art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ustanawiającego zasadę równości wobec prawa oraz zakaz dyskryminacji w życiu zawodowym i społecznym. Ustawodawca, różnicując sytuację przedstawicieli zawodów prawniczych o zbliżonym poziomie kwalifikacji i odpowiedzialności, powinien wykazać istnienie proporcjonalnych i racjonalnych podstaw takiego zróżnicowania. W obecnym stanie prawnym trudno jednak wskazać obiektywne przesłanki uzasadniające aż tak daleko idące ograniczenia dotyczące asesorów i komorników sądowych.
Obowiązujące regulacje budzą również wątpliwości co do zgodności z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Zasada proporcjonalności wymaga, by ograniczenia praw i wolności były konieczne i adekwatne do celu regulacji. Ustawodawca nie wskazał obiektywnego kryterium, które uzasadniałoby odmienne traktowanie kwalifikacji asesorów komorniczych i komorników sądowych - potwierdzonych egzaminem zawodowym, wieloletnią praktyką i pełną odpowiedzialnością dyscyplinarną - skoro kwalifikacje innych grup prawniczych o porównywalnym doświadczeniu w stosowaniu prawa są uznawane za wystarczające. Brak takiego kryterium oznacza, że ograniczenie nie spełnia testu proporcjonalności.
Wobec powyższego konieczne jest podjęcie niezwłocznych działań legislacyjnych zapewniających asesorom komorniczym i komornikom sądowym dostęp do innych zawodów prawniczych - takich jak referendarz sądowy, sędzia, prokurator, adwokat czy radca prawny - na zasadach analogicznych do pozostałych grup prawniczych.
Wprowadzenie odpowiednich zmian ustawowych powinno zmierzać do stworzenia spójnego i proporcjonalnego systemu mobilności zawodowej w obrębie zawodów prawniczych, zgodnego z konstytucyjną zasadą równości (art. 32 Konstytucji RP), zasadą proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Dalsze utrzymywanie obecnych ograniczeń i dystynkcji trudno uznać za racjonalne i zgodne z zasadami demokratycznego państwa prawnego określonymi w art. 2 Konstytucji RP.
W związku z powyższym zgłoszono szereg postulatów, które mają na celu zapewnienie równości w dostępie asesorów komorniczych i komorników sądowych do innych zawodów prawniczych. W szczególności środowisko aplikantów komorniczych zwróciło się z następującymi pytaniami:
Z wyrazami szacunku
Artur Łącki
Poseł na Sejm RP