Odpowiedź na interpelację nr 17677

w sprawie braku transparentności części pisemnej egzaminów zawodowych w formule 2019 oraz konieczności publicznej kontroli jakości zadań egzaminacyjnych

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz

Warszawa, 06-07-2026

Szanowny Panie Marszałku,

składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła Marcina Józefaciuka w sprawie braku transparentności części pisemnej egzaminów zawodowych w formule 2019 oraz konieczności publicznej kontroli jakości zadań egzaminacyjnych.

Szanowny Panie Pośle,

odpowiadając na Pana interpelację w sprawie braku transparentności części pisemnej egzaminów zawodowych w formule 2019 oraz konieczności publicznej kontroli jakości zadań egzaminacyjnych, przekazuję poniższe informacje w oparciu o informacje uzyskane z Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (CKE).

System zewnętrznych egzaminów zawodowych regulują przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty^[1] oraz wydane na podstawie art. 44zzzv tej ustawy, rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu zawodowego oraz egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie^[2], a także informacja o sposobie organizacji i przeprowadzania egzaminu zawodowego i komunikaty Dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, wydawane na podstawie art. 9a ust. 2 pkt 10 ustawy, jak również informatory o egzaminie zawodowym, zawierające w szczególności przykładowe zadania, jakie mogą wystąpić na egzaminie, opracowywane i ogłaszane w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, zgodnie z art. 9a ust. 1 pkt 3 ustawy.

Cześć pisemna egzaminu zawodowego jest przeprowadzana z wykorzystaniem Systemu Informatycznego Obsługującego Egzaminy Zawodowe (SIOEZ). Zgodnie z art. 44zzzd ust. 3a i 3b ustawy o systemie oświaty zadania egzaminacyjne w części pisemnej egzaminu zawodowego są wybierane losowo dla każdego zdającego z bazy zadań egzaminacyjnych prowadzonej przez CKE, z wykorzystaniem algorytmu ustalonego przez CKE, a zadania egzaminacyjne w bazie zadań egzaminacyjnych i algorytm ich losowania nie są podawane do publicznej wiadomości.

Ustawą z dnia 30 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw regulację dotyczącą sposobu losowego wybierania zadań w części pisemnej egzaminu zawodowego przeniesiono do ustawy o systemie oświaty^[3]. Wcześniej przepis ten znajdował się w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu zawodowego i egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie^[4]. Na etapie uzgodnień, konsultacji publicznych i opiniowania do projektu ustawy w ww. zakresie nie wniesiono uwag.

Obowiązujące przepisy nie przewidują publikowania rzeczywistych zadań wykorzystanych w części pisemnej egzaminu zawodowego po zakończeniu sesji egzaminacyjnych oraz zadań archiwalnych lub wycofanych, a także ujawniania mechanizmów doboru zadań egzaminacyjnych. Aktualnie obowiązujące przepisy nie przewidują również publikowania po każdej sesji egzaminacyjnej pełnego zbioru zadań wykorzystanych w części pisemnej egzaminu zawodowego wraz z prawidłowymi odpowiedziami.

Jednocześnie Centralna Komisja Egzaminacyjna publikuje materiały wspierające przygotowanie do egzaminu, w tym informatory oraz przykładowe zadania egzaminacyjne.

Planowane od września 2026 r. systematyczne publikowanie zadań z części praktycznej egzaminu zawodowego wraz z zasadami oceniania po każdej sesji egzaminacyjnej wynika ze specyfiki tej części egzaminu i nie oznacza automatycznego rozszerzenia tych rozwiązań na część pisemną.

W odniesieniu do części pisemnej zasady pozostaną bez zmian – baza zadań do części pisemnej i algorytm ich losowania nie będą upubliczniane. Formą działań CKE wspierających proces przygotowania zdających do tej części egzaminu pozostanie publikowanie przykładowych zastosowanych zadań egzaminacyjnych, których liczba będzie stopniowo zwiększana oraz aktualizowanie w tym zakresie Informatorów.

Rozwiązania te nie mogą jednak prowadzić do udostępnienia do publicznej wiadomości bazy wszystkich zadań wykorzystywanych w części pisemnej egzaminu zawodowego, by proces kształcenia nie obejmował jedynie ćwiczeń rozwiązywania tych zadań, lecz zapewniał realizację podstawy programowej kształcenia w danym zawodzie szkolnictwa branżowego, w którym wyodrębniono daną kwalifikację. Nadto wnioskowane rozwiązanie rodzi wątpliwości co do kosztów przygotowywania i stałej obsługi opublikowanej bazy w zakresie jej aktualności i dostosowania do zmieniających się technologii, podstaw programowych, przepisów, procedur zawodowych z jednoczesnym zabezpieczeniem potrzeb wszystkich egzaminów przygotowywanych w ramach kolejnych sesji (terminów egzaminu).

Analiza wyników egzaminów zawodowych na przestrzeni lat, ujętych w tabeli poniżej, pozwala na stwierdzenie, że przepisy dotyczące losowego wybierania zadań egzaminacyjnych oraz niepodawania ich wraz z algorytmem losowania do publicznej wiadomości, nie mają wpływu na wyniki egzaminu.

Powyższe dane ze sprawozdań CKE z osiągnięć zdających egzaminy zawodowe wskazują na utrzymującą się tendencję wzrostową zdawalności egzaminów od 2012 r. Fakt ten wskazuje, że sposób doboru zadań nie ma wpływu na wyniki egzaminu zawodowego. Ponadto Ministerstwo Edukacji Narodowej nie zaobserwowało problemu związanego z obowiązywaniem, wcześniej na poziomie rozporządzenia, a od 2023 r. na poziomie ustawy, ww. przepisów. Rozwiązanie to prawidłowo realizuje cele związane z rzetelnością, bezpieczeństwem i obiektywizmem egzaminu zawodowego.

Warto również wskazać, że zarówno przed 2019 r., jak i po tej dacie, egzamin zawodowy jest formą oceny poziomu opanowania przez zdających wiadomości i umiejętności z zakresu jednej kwalifikacji wyodrębnionej w zawodzie, ustalonych w podstawie programowej. Rozwiązanie to ma charakter organizacyjny i służy zabezpieczeniu procesu egzaminacyjnego.

Odnosząc się do bazy zadań egzaminacyjnych, informuję, że część pisemna egzaminu zawodowego jest przygotowywana i przeprowadzana z wykorzystaniem Systemu Informatycznego Obsługującego Egzaminy Zawodowe (SIOEZ), zapewniającego tworzenie, gromadzenie zadań i innych materiałów egzaminacyjnych w banku zadań oraz indywidualny dobór zadań z banku dla każdego zdającego.

W banku zadań CKE jest zgromadzonych ponad 113 000 zadań egzaminacyjnych i powiązanych z nimi materiałów. Zasoby te są zróżnicowane pod względem liczebności w zależności od kwalifikacji – od ponad 300 do ponad 1000 zadań. Dla kwalifikacji BUD.11 obejmuje ponad 700 zadań.

Przepisy prawa nie określają natomiast jednolitej minimalnej liczby zadań dla każdej z kwalifikacji. Wielkość zasobu jest ustalana indywidualnie z uwzględnieniem zakresu podstawy programowej kształcenia w danym zawodzie szkolnictwa branżowego, w którym wyodrębniono daną kwalifikację, liczby zdających egzamin z zakresu danej kwalifikacji wynikającej głównie z popularności kształcenia w poszczególnych zawodach.

Struktura arkusza egzaminacyjnego dla części pisemnej jest jednolita, powtarzalna i określana przez zespoły eksperckie (zespoły krajowe), z uwzględnieniem proporcji zadań przypisanych do poszczególnych jednostek efektów kształcenia, zapisanych w podstawie programowej kształcenia w danym zawodzie szkolnictwa branżowego, w którym wyodrębniono daną kwalifikację, stanowiącą podstawę kształcenia i źródło wymagań egzaminacyjnych, wykorzystywanych do konstruowania zadań do obu części egzaminu zawodowego.

Rozwiązanie to zapewnia zgodność egzaminu zawodowego w obu częściach z podstawą programową, tj. sprawdzanie osiągania przez zdających efektów kształcenia zgodnie z kryteriami weryfikacji ustalonymi w podstawie programowej w porównywalnych warunkach, w tym zapewnienie porównywalnego poziomu trudności zadań dla każdego zdającego.

Wskazać ponadto należy, że zgodnie z art. 9a ust. 2 pkt 1 i 1a ustawy o systemie oświaty Centralna Komisja Egzaminacyjna odpowiada za przygotowywanie materiałów egzaminacyjnych oraz ustalanie zasad przygotowywania propozycji zadań i arkuszy egzaminacyjnych.

Proces tworzenia materiałów egzaminacyjnych do egzaminu zawodowego, w tym do części pisemnej obejmuje wiele etapów. Działania te są inicjowane przez CKE i realizowane w okręgowych komisjach egzaminacyjnych (OKE) i CKE począwszy każdorazowo od zamówienia propozycji zadań i arkuszy egzaminacyjnych, poprzez przygotowywanie propozycji zadań, wybór zadań do zastosowania w danej sesji egzaminacyjnej – w terminie głównym i dodatkowym egzaminu w danym roku, aż po ewaluację i doskonalenie zastosowanych materiałów.

Proces ten odbywa się w cyklu rocznym i przebiega wg harmonogramu ramowego. Dyrektor CKE/dyrektor OKE wyznacza koordynatora zespołu krajowego (koordynatora ZK) dla kwalifikacji do kierowania pracami zespołu nad przygotowaniem propozycji materiałów egzaminacyjnych i powołuje zespół krajowy ds. egzaminu zawodowego dla danej kwalifikacji (ZK). Członkami ZK dla poszczególnych kwalifikacji są nauczyciele szkół prowadzących kształcenie zawodowe, nauczyciele praktycznej nauki zawodu, nauczyciele akademiccy oraz przedstawiciele pracodawców.

Proces przygotowania zadań obejmuje opracowanie propozycji zadań, ich recenzję merytoryczną, pomiarową, ocenę poprawności językowej oraz weryfikację zgodności z podstawą programową. Ponadto zadania ocenia się czy są reprezentatywne, czyli uwzględniają umiejętności kluczowe, istotne dla danej kwalifikacji wyodrębnionej w zawodzie oraz jej specyfikę, a także czy są dostosowane do poziomu PRK dla danej kwalifikacji, wskazanego w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego, czy mają odpowiednią kategorię taksonomii celu, czy odnoszą się do aktualnych sytuacji i procedur zawodowych, przepisów, zasad, norm, wymogów technologicznych, sztuki w zawodzie, aktualnego stanu wiedzy, itp.

Opracowane zadania zostają poddane próbnemu zastosowaniu, które ma na celu gromadzenie informacji zwrotnej na temat jakości propozycji zadań, dotyczących m.in. czytelności i jednoznaczności poleceń, limitów czasu na wykonanie zadań oraz wskaźników statystycznych zadań określających np. poziom ich trudności, rozkład odpowiedzi. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości podejmowane są działania korygujące.

CKE prowadzi systematyczne analizy treści zadań i kluczy odpowiedzi po każdej sesji egzaminacyjnej. Przypadki wymagające wycofania zadania z banku zadań egzaminacyjnych i/lub zmian w kluczu odpowiedzi mają charakter incydentalny. Arkusze egzaminacyjne oraz wyniki egzaminów analizowane są przez ekspertów CKE oraz specjalistów z Zespołów Krajowych, w tym z wykorzystaniem narzędzi psychometrycznych. W wyniku tych analiz możliwa jest zmiana stanowiska w odniesieniu do oceny danego zadania, w tym wprowadzenie korekty w kluczu odpowiedzi ustalonym przed zastosowaniem zadania. Zmiany mogą wynikać zarówno z prowadzonych systematycznie analiz eksperckich, jak i ze zgłoszonych zastrzeżeń zdających, ich rodziców lub nauczycieli, wskazujących na możliwe różne interpretacje treści zadań wpływające na wybór odpowiedzi poprawnej do danego zadania. W przypadkach spornych i niejednoznacznych, celu zapewnienia równego traktowania wszystkich zdających oraz uniknięcia sytuacji, w której zdający „tracą” punkty z powodu nieprecyzyjnego lub wadliwego zadania, CKE podejmuje rozstrzygnięcia z uwzględnieniem zasady działania na korzyść zdających, np. jest uznawana za poprawną więcej niż jedna odpowiedź do zadania.

Ponadto w latach 2021–2026 do Kolegium Arbitrażu Egzaminacyjnego funkcjonującego przy Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, za pośrednictwem dyrektorów okręgowych komisji egzaminacyjnych, wpływały odwołania zdających od wyniku weryfikacji liczby punktów z części pisemnej egzaminu zawodowego. Poniżej przedstawione zestawienie ujmuje liczby zadań, w których zmieniona została odpowiedź w odniesieniu do ogólnej liczby zadań zastosowanych w poszczególnych latach oraz dane dotyczące odwołań skierowanych do Kolegium Arbitrażu Egzaminacyjnego.

Przepisy ustawy o systemie oświaty zapewniają także zdającym i rodzicom niepełnoletnich zdających dostęp do informacji o przebiegu egzaminu oraz mechanizmy weryfikacji wyników.

Rozwiązania prawne przewidują prawo zdającego lub rodziców niepełnoletniego zdającego do wglądu do dokumentacji egzaminacyjnej. W ramach tego uprawnienia możliwe jest zapoznanie się z treścią zadań egzaminacyjnych i odpowiedziami udzielonymi przez zdającego. Po dokonaniu wglądu zdający lub rodzice zdającego niepełnoletniego mogą wystąpić z wnioskiem o weryfikację sumy punktów. W przypadku braku zgody z wynikiem tej weryfikacji przysługuje im prawo wniesienia odwołania do Kolegium Arbitrażu Egzaminacyjnego przy Dyrektorze Centralnej Komisji Egzaminacyjnej. Kolegium Arbitrażu Egzaminacyjnego jest umocowane ustawowo, a jego zadaniem jest rozpatrywanie odwołań dotyczących ocenienia rozwiązań zadań egzaminacyjnych przez niezależnych arbitrów. Rozwiązanie to stanowi dodatkową gwarancję ochrony praw zdających oraz transparentności procesu oceniania.

W celu umożliwienia zdającym dostępu do treści rozwiązywanych przez nich zadań egzaminacyjnych i udzielonych odpowiedzi, zgodnie z § 30 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia, po upływie terminu przeprowadzania części pisemnej egzaminu zawodowego, niezależnie od prawa do wglądu, przewodniczący zespołu egzaminacyjnego, w terminie określonym i w sposób określony przez dyrektora okręgowej komisji egzaminacyjnej, otrzymuje od dyrektora okręgowej komisji egzaminacyjnej kod dostępu do treści rozwiązywanych zadań egzaminacyjnych i udzielonych odpowiedzi przez zdających w SIOEZ.

Przewodniczący zespołu egzaminacyjnego lub upoważniona przez niego osoba umożliwia zdającemu dostęp do treści rozwiązywanych zadań egzaminacyjnych i udzielonych odpowiedzi przez zdającego, wraz ze wskazaniem prawidłowych odpowiedzi. Dostęp do treści rozwiązywanych zadań egzaminacyjnych i udzielonych odpowiedzi w miejscu przeprowadzania części pisemnej egzaminu zawodowego jest możliwy przez okres dwóch tygodni od dnia zakończenia przeprowadzania tej części egzaminu zawodowego. Obowiązujące przepisy nie przewidują natomiast dostępu nauczycieli do zadań egzaminacyjnych po zakończeniu sesji oraz odrębnej procedury zgłaszania zastrzeżeń do treści zadań przez szkoły.

Odnosząc się do kwestii konsultacji dotyczących dostępu do rzeczywistych zadań egzaminacyjnych, należy wskazać, że przepisy ustawy o systemie oświaty przewidują udział przedstawicieli środowiska edukacyjnego, ekspertów, pracodawców i organizacji branżowych w przygotowywaniu materiałów egzaminacyjnych oraz propozycji zadań egzaminacyjnych. Centralna Komisja Egzaminacyjna współpracuje również ze środowiskami branżowymi przy opracowywaniu i doskonaleniu egzaminów zawodowych. Nie prowadzono natomiast odrębnych konsultacji dotyczących wyłącznie kwestii publikowania zadań z części pisemnej egzaminu zawodowego po zakończeniu sesji egzaminacyjnych pozy tymi, które odbywały się w ramach prac legislacyjnych nad projektami zmian ustawy i rozporządzenia.

Podsumowując, przyjęty model egzaminu zawodowego zapewnia równowagę pomiędzy bezpieczeństwem i integralnością banku zadań egzaminacyjnych CKE a prawem zdających do dostępu do informacji o przebiegu egzaminu oraz weryfikacji wyniku. Rozwiązania te wynikają bezpośrednio z obowiązujących przepisów prawa i służą zapewnieniu rzetelności, porównywalności oraz jednolitości egzaminu zawodowego w skali kraju.

Mając na uwadze powyższe, MEN w chwili obecnej nie przewiduje przeprowadzenia audytu w zakresie jakości zadań egzaminacyjnych.

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Paulina Piechna-Więckiewicz
Podsekretarz Stanu

^[1] Dz. U. z 2025 r. poz. 881, z późn. zm.

^[2] Dz. U. z 2024 r. poz. 552, z późn. zm.

^[3] Dz. U. z 2023 r. poz. 2005

^[4] Dz. U z 2019 r., poz. 1707