w sprawie wynagradzania nauczycieli za godziny ponadwymiarowe w dniach egzaminów ósmoklasisty i egzaminów maturalnych
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 24-06-2026
Szanowny Panie Pośle,
zgodnie z art. 9c ust. 9 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. 2025 poz. 881 z późn. zm.) w przeprowadzaniu egzaminu ósmoklasisty, egzaminu maturalnego, egzaminu zawodowego i egzaminów eksternistycznych, o których mowa w art. 10 ust. 1 i 3, w zakresie ustalonym w przepisach prawa, biorą udział egzaminatorzy i nauczyciele.
Zgodnie z art. 9c ust. 11 ww. ustawy nauczyciele biorący udział w przeprowadzaniu egzaminu ósmoklasisty, egzaminu maturalnego i egzaminu zawodowego wykonują czynności związane z przeprowadzaniem tego egzaminu w ramach czynności i zajęć, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. 2026 poz. 515.), oraz ustalonego wynagrodzenia, z zastrzeżeniem ust. 12 i 13. Wyjątek dotyczy udziału w części ustnej egzaminu maturalnego. Zgodnie bowiem z art. 9c ust. 12 ustawy o systemie oświaty nauczyciele, w tym nauczyciele będący egzaminatorami, biorący udział w przeprowadzaniu części ustnej egzaminu maturalnego, wykonują czynności związane z przeprowadzaniem tej części egzaminu w ramach zajęć, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 1 ustawy – Karta Nauczyciela. W przypadku wykonywania tych czynności w wymiarze przekraczającym tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 1 ustawy – Karta Nauczyciela, nauczycielowi przysługuje wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe na zasadach określonych w art. 35 ust. 3 ustawy – Karta Nauczyciela.
Jak wynika z powyższego, wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje wyłącznie za udział w przeprowadzaniu części ustnej egzaminu maturalnego w wymiarze przekraczającym tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć. Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe nie przysługuje natomiast za udział w przeprowadzaniu części pisemnej ww. egzaminów, bowiem zadania te nauczyciele realizują w ramach czynności i zajęć, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 ustawy – Karta Nauczyciela, tj. innych zajęć i czynności wynikających z zadań statutowych szkoły, oraz ustalonego wynagrodzenia. W przypadku egzaminów pisemnych wypłata wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe może dotyczyć jedynie godzin ponadwymiarowych przydzielonych nauczycielowi w celu realizacji zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, prowadzonych bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, których nauczyciel nie zrealizował z powodu udziału w przeprowadzaniu egzaminu, a wypłata tego wynagrodzenia jest uzależniona od organizacji pracy szkoły w tych dniach.
Zgodnie z art. 35 ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela przez godzinę ponadwymiarową rozumie się przydzieloną nauczycielowi godzinę zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych.
W świetle art. 35 ust. 3d i 3e ustawy – Karta Nauczyciela wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje za przydzielone i zrealizowane godziny zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych. Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje również w przypadku, gdy niezrealizowanie przez nauczyciela przydzielonych godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć. W takim przypadku nauczycielowi można przydzielić do realizacji w czasie, w którym zostały zaplanowane godziny zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze lub wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy.
W myśl §5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie organizacji roku szkolnego (Dz. U. 2023 poz. 1211), dodatkowe dni wolne od zajęć dydaktyczno-wychowawczych mogą być ustalone w dni, w których w szkole lub placówce odbywa się odpowiednio egzamin ósmoklasisty, egzamin maturalny, egzamin zawodowy.
Nauczycielom co do zasady nie przydziela się godzin ponadwymiarowych do realizacji w dniach wolnych od zajęć dydaktyczno-wychowawczych, bowiem praca w godzinach ponadwymiarowych polega na realizacji zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych powyżej obowiązującego nauczyciela tzw. pensum, a w dni wolne od zajęć dydaktyczno-wychowawczych takie zajęcia nie są prowadzone.
Powyższe potwierdza uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1989 r., sygn. akt III PZP 53/88, w której sąd stwierdził, że „zamieszczenie w planie organizacyjnym szkoły godzin ponadwymiarowych przypadających w dniach ustawowo wolnych od pracy oraz w dniach wolnych od pracy i w okresach przerw w pracy szkoły ustalonych w przepisach o organizacji roku szkolnego, w których nie odbywają się zajęcia dydaktyczne lub wychowawcze, nie uprawnia do wynagrodzenia przewidzianego (…) za nieodbyte godziny ponadwymiarowe“. W uzasadnieniu do uchwały sąd zaznaczył, że powyższa zasada nie dotyczy „przydzielonych nauczycielowi prawidłowo zajęć w godzinach ponadwymiarowych, także w wymienionych dniach wolnych od pracy lub w okresach przerw w pracy, jeżeli szkoła prowadzi wówczas określoną działalność dydaktyczną lub wychowawczą. Odnosi się to także do placówek oświatowo-wychowawczych o ruchu ciągłym (np. domy dziecka, internaty, ośrodki szkoleniowe, zakłady wychowawcze oraz szkoły zaoczne), w których zajęcia prowadzone są również w niedziele czy święta“.
W związku z tym, jeżeli dzień, w którym przeprowadzany jest egzamin ósmoklasisty lub egzamin maturalny, jest dniem wolnym od zajęć dydaktyczno-wychowawczych w szkole, w której nauczyciel jest zatrudniony, nauczyciel nie zachowuje prawa do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, bowiem nie zostały mu one przydzielone na ten dzień. Nadzór (opiekę) nad uczniami w trakcie egzaminu nauczyciel sprawuje w tej sytuacji w ramach zajęć i czynności wynikających z zadań statutowych szkoły, zgodnie z art. 42 ust. 2b pkt 2 ustawy – Karta Nauczyciela i w ramach ustalonego wynagrodzenia.
W przypadku, gdy dzień pisemnego egzaminu jest w szkole dniem wolnym od zajęć dydaktyczno-wychowawczych, w celu ustalenia liczby godzin ponadwymiarowych, za które nauczyciel otrzyma wynagrodzenie w tygodniu, w którym odbywa się egzamin, stosuje się art. 35 ust. 3f ustawy – Karta Nauczyciela. Zgodnie z powołanym przepisem, dla ustalenia wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w tygodniach, w których przypadają dni usprawiedliwionej nieobecności w pracy nauczyciela, dni ustawowo wolne od pracy lub dni, w których dla nauczyciela nie zaplanowano zajęć, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 1, tj. dni, w których nie zaplanowano zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, prowadzonych bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, oraz w tygodniach w danym miesiącu, w których zajęcia rozpoczynają się lub kończą się w trakcie tygodnia, za podstawę ustalenia liczby godzin ponadwymiarowych przyjmuje się tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć określony w art. 42 ust. 3 lub ustalony na podstawie art. 42 ust. 4a albo ust. 7 albo obniżony na podstawie art. 42 ust. 6, pomniejszony o 1/5 tego wymiaru lub 1/4, gdy dla nauczyciela ustalono czterodniowy tydzień pracy, za każdy dzień usprawiedliwionej nieobecności w pracy, dzień ustawowo wolny od pracy, dzień, w którym dla nauczyciela nie zaplanowano zajęć, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 1, lub dzień w danym tygodniu, który przypada w innym miesiącu.
Dla ustalenia wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w takim tygodniu przyjmuje się więc tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć nauczyciela, tzw. pensum, pomniejszony o 1/5 tego wymiaru lub 1/4, gdy dla nauczyciela ustalono czterodniowy tydzień pracy, za każdy dzień egzaminu ósmoklasisty, egzaminu maturalnego lub egzaminu zawodowego, w którym dla nauczyciela nie zaplanowano zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, prowadzonych bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz.
Natomiast jeżeli w szkole, w której nauczyciel jest zatrudniony, dzień (dni) egzaminu nie jest dniem wolnym od zajęć dydaktyczno-wychowawczych, nadzór nad uczniami w trakcie tych egzaminów, wykonywany przez nauczyciela w ramach zajęć i czynności wynikających z zadań statutowych szkoły, zgodnie z art. 42 ust. 2b pkt 2 ustawy – Karty Nauczyciela, należy traktować jako realizację przydzielonych przez dyrektora szkoły zajęć i czynności wynikających z zadań statutowych szkoły, w rozumieniu art. 35 ust. 3e zdanie drugie ustawy – Karta Nauczyciela. Jeżeli więc nauczyciel, zamiast realizować zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze, sprawuje nadzór (opiekę) nad uczniami na egzaminie ósmoklasisty lub egzaminie maturalnym, to za niezrealizowane z tego powodu godziny ponadwymiarowe nauczyciel zachowa prawo do wynagrodzenia na podstawie art. 35 ust. 3e ustawy – Karta Nauczyciela.
Jednocześnie uprzejmie wyjaśniam, że nie jest zasadne dokonanie zmiany art. 35 ust. 3e ustawy – Karta Nauczyciela polegającej na uwzględnieniu egzaminów zewnętrznych jako przesłanki zachowania prawa do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe. Jak wskazano powyżej, nauczycielom nie przydziela się godzin ponadwymiarowych do realizacji w dniach wolnych od zajęć dydaktyczno-wychowawczych. Przepis prawa nie może więc przewidywać zachowania przez nauczyciela prawa do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe w dniach wolnych od zajęć dydaktyczno-wychowawczych, skoro nie zostały one przydzielone nauczycielowi do realizacji w tych dniach. Natomiast udział nauczyciela w przeprowadzaniu egzaminu ósmoklasisty oraz egzaminu maturalnego, z wyjątkiem części ustnej, jest pracą wykonywaną w ramach zadań statutowych szkoły, za którą nie przysługuje wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe. Regulacje w tym zakresie, zawarte zarówno w ustawie – Karta Nauczyciela jak i ustawie o systemie oświaty, obowiązują od 2009 r.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu