w sprawie sytuacji chłopców w szkołach w kontekście przemocy rówieśniczej, zaufania do dorosłych i działań profilaktycznych
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Izabela Ziętka
Warszawa, 10-08-2026
Szanowny Panie Pośle,
podstawą działań Ministerstwa Edukacji Narodowej są nie tylko przepisy prawa, ale także wyniki badań i publikacji dotyczące aktualnych trendów w profilaktyce społecznej. Specjalistyczną jednostką w tym zakresie jest Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy oraz Ośrodek Rozwoju Edukacji, których celem jest podejmowanie i realizacja działań na rzecz doskonalenia systemu oświaty i podnoszenia jakości edukacji.
Ministerstwo Edukacji Narodowej na bieżąco analizuje wyniki badań dostępnych zarówno w przestrzeni naukowej jak i przygotowanych w ramach projektów krajowych czy z wykorzystaniem środków europejskich, m.in. z inicjatywy Minister Edukacji powstała publikacja „Diagnoza Młodzieży 2026. Raport i rekomendacje”. Diagnozę opracowali eksperci Polskiego Towarzystwa Polityki Społecznej (PTPS), reprezentujący ponad 20 uczelni, oraz praktycy z instytucji zajmujących się wspieraniem młodzieży (15–18 lat) i młodych dorosłych (19–29 lat). Powstała ona na podstawie analizy ponad 200 badań przeprowadzonych w latach 2020–2025 oraz badań własnych PTPS, w których wzięli udział młodzież i młodzi dorośli, rodzice oraz przedstawiciele instytucji pracujących z młodzieżą.
Raport zawiera rekomendacje i wskazuje priorytetowe obszary działań publicznych, które sprzyjają wspieraniu rozwoju młodego pokolenia.
Ważnym partnerem we współpracy nad poprawą rozwiązań systemu edukacji są także organizacje pozarządowe. Na podstawie Zarządzenia Ministra Edukacji z dnia 20 czerwca 2024 r. został powołany Zespół do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi, który jest organem pomocniczym Ministra Edukacji w obszarach, m.in.:
W związku z powyższym Ministerstwo Edukacji Narodowej dbając o aktualną diagnozę problemów uczniów i uczennic, także zaznajomiło się z wynikami nowego badania Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę – raportu „Rówieśnicy 2026” analizując sytuację chłopców i dziewcząt w szkołach, w każdej z pełnionych ról - osób doświadczających przemocy lub sprawców przemocy szukając jednocześnie możliwych uwarunkowań wpływających na ogólne wyniki statystyczne. Jeżeli zatem statystycznie stwierdzono[1], że:
to znaczenia nabiera kierowanie działań nie do jednej kategorii uczniów, ale do całej społeczności szkolnej, gdyż[2]:
Jednocześnie przemoc rówieśnicza to niestety nie jest zjawisko nowe. Już w 2018 r. z raportu UNICEF wynikało, że w Polsce 48% uczniów w wieku 13-15 lat deklaruje, że co najmniej raz w ciągu ostatnich kilku miesięcy doświadczyło przemocy ze strony rówieśników w szkole. Gorszy wynik uzyskała m.in. Kanada (50%), Francja (51%) czy Węgry (51%). Najgorzej w zestawieniu wypadała Litwa (66%) i Łotwa (63%). Najmniej nastolatków deklarujących doświadczenie przemocy rówieśniczej w szkołach było w Szwecji (28%), Islandii (29%) i Hiszpanii (33%).
Na skuteczność zastosowanych oddziaływań wychowawczych i profilaktycznych wpływa nie tylko zmieniające się otoczenie i zagrożenia środowiskowe i cywilizacyjne, ale także przemiany w samej konstrukcji młodego człowieka, w tym jego poziomu wrażliwości.
Aby wyeliminować lub zmniejszyć skalę zjawiska przemocy rówieśniczej Minister Edukacji we współpracy międzysektorowej realizuje działania zmierzające do:
Odnosząc się do kolejnych pytań w interpelacji, uprzejmie wyjaśniam, że Minister Edukacji w celu przeciwdziałania przemocy fizycznej wobec chłopców w szkołach będzie upowszechniał zasady profilaktyki uniwersalnej skierowanej na pozytywne oddziaływania wobec całej populacji, w tym 32 rekomendowane programy profilaktyczne. Tam gdzie wymagana jest profilaktyka selektywna lub wskazująca, szkoły mogą korzystać z wyspecjalizowanych placówek wsparcia.
Ministerstwo Edukacji Narodowej udostępniło dla szkół bezpieczne narzędzie informatyczne do diagnozy czynników chroniących i czynników ryzyka – Platformę do diagnozy, które szkoła będzie mogła wykorzystać także do sprawdzenia jak wygląda np. sytuacja w obszarze przemocy dotykającej chłopców w ich szkole. Dane ogólne zasilą bazę wiedzy do podejmowania stosownych decyzji nie tylko na poziomie samej szkoły, ale i samorządu, kuratora oświaty oraz MEN.
Jednocześnie dyrektor szkoły badając powyższe i analizując rekomendacje do dalszej pracy profilaktycznej w swojej szkole, zaplanuje adekwatne działania pośrednio wpływające na poprawę klimatu szkoły, także obejmujące zwiększenie poczucia bezpieczeństwa chłopców czy efektywności zgłaszania przemocy i zaufania do dorosłych.
Minister Edukacji już współpracuje z organizacjami pozarządowymi prowadzącymi zajęcia dotyczące emocji, przeciwdziałania przemocy, odpowiedzialności, granic i relacji. Tylko w ostatnich dwóch latach zrealizowano działania kształtujące postawy odporności dzieci i młodzieży, w tym chłopców:
W wyniku realizacji zadania przez 5 organizacji pozarządowych nastąpiła poprawa:
Wyniki realizacji tego zadania 12 organizacji pozarządowych zostały zaprezentowane podczas konferencji w Sejmie RP 7 lipca 2026 r. pn. „Jak zatrzymać przemoc rówieśniczą? Relacje, bezpieczeństwo i dobrostan młodego pokolenia – dialog i wnioski dla polityk publicznych”.
Od 2024 r. Minister Edukacji w zakresie profilaktyki zdrowia psychicznego młodzieży wdraża pilotażowy projekt pn. Wsparcie rówieśnicze w zakresie zdrowia psychicznego młodzieży (peer support). Jego głównym założeniem jest włączenie młodych osób (po odpowiednim przeszkoleniu oraz we współpracy i przy nadzorze ze strony dorosłych pedagogów, psychologów szkolnych lub wychowawców, pełniących funkcję koordynatorów szkolnych) w proces bieżącego wsparcia psychicznego udzielanego rówieśnikom.
Działania podejmowane przez młodzież (tzw. schoolworkerów) jest zbudowanie atmosfery wzajemnego zaufania i współpracy jako elementu klimatu szkoły. Schoolworkerzy pomagają w stworzeniu bezpiecznej przestrzeni do rozmowy o problemach z jakimi zmagają się młodzi ludzie. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej i budżetu państwa, realizowany jest w 200 szkołach ponadpodstawowych na terenie całego kraju i potrwa do 2028 r.
Kolejnym programem jest ABS - Program Antybullyingowy dla Szkół[3]. Odpowiada on na rosnącą potrzebę systemowego, trwałego i włączającego podejścia do przeciwdziałania bullyingowi (przemocy rówieśniczej) w szkołach. Program ABS oferuje szkołom całościowe podejście szkoły do zapobiegania i reagowania na przemoc rówieśniczą. Model ABS opiera się na trzech filarach:
Po pilotażu realizowanym w roku szkolnym 2025/2026, w marcu 2026 roku MEN zleciło Ośrodkowi Rozwoju Edukacji jego kontynuację.
Minister Edukacji korzysta także z innych sposobów upowszechniania informacji i aktywizowania społeczności oświatowej, m.in. poprzez organizację akcji/kampanii informacyjno-edukacyjnych w czerwcu 2026 r. „Tydzień dla bezpieczeństwa” i we wrześniu 2026 r „Tydzień o przeciwdziałaniu przemocy rówieśniczej” / „Tydzień o budowaniu relacji”.
Przygotowane pakiety materiałów edukacyjnych wspólnie z właściwymi resortami oraz organizacjami pozarządowymi są przekazywane do wszystkich szkół i placówek. W ramach Tygodnia odbywają się także debaty poświęcone przeciwdziałaniu przemocy. Rozmowy służą wypracowaniu rekomendacji, wskazaniu koniecznych zmian w obszarze edukacji, wzmocnieniu czynników chroniących dzieci i młodzież oraz zaplanowaniu długofalowych działań.
Nie ma uzasadnienia i podstaw do centralnego wprowadzania rekomendacji dotyczących pracy z chłopcami, gdyż nauczyciele mają zagwarantowane przepisami art.12 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela[4] prawo do swobody stosowania takich metod nauczania i wychowania, jakie uważają za najwłaściwsze spośród uznanych przez współczesne nauki pedagogiczne. W polskiej szkole obowiązuje zasada indywidualizacji nauczania, która jest związana ściśle z różnorodnością uczniów i uczennic oraz ich potrzebami rozwojowymi dla każdego i każdej z nich wynikającymi z etapu rozwojowego, w tym intelektualnego, społecznego, emocjonalnego, itp., jego/jej potencjału, możliwości, trudności i specyfiki. Dlatego pracy z uczniem, uczennicą, grupą, klasą, oddziałem nie da się „uśrednić”, tak aby respektować wszystkie cechy indywidualne chłopców. Społecznie szkodliwe są stereotypy typu „chłopak musi sobie radzić sam”, „dziewczynce to nie wypada”, ale szkoły to wiedzą, gdyż na podstawie art. 26 ustawy – Prawo oświatowe szkoły oraz placówki, obowiązkowo realizują program wychowawczo-profilaktyczny, a program ten opracowuje się na podstawie wyników corocznej diagnozy w zakresie występujących w środowisku szkolnym potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka.
Minister Edukacji upowszechnia wiedzę i motywuje szkoły do korzystania z rekomendowanych programów profilaktycznych. Nie ma przeciwwskazań do promocji także programów opracowanych specjalnie dla chłopców, z uwzględnieniem eliminacji ryzyka jakim jest segregowanie poprzez płeć. Programy, które przejdą procedurę oceny w ramach systemu rekomendacji (jest to zadanie realizowane we współpracy trzech instytucji: Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, Ośrodka Rozwoju Edukacji oraz Instytutu Psychiatrii i Neurologii) są badane pod kątem spełnienia standardów – szczegółowych wymagań odnoszących się do jakości programu jako całości, a także poszczególnych etapów jego realizacji, tj. etapu diagnozy i oceny potrzeb, wyboru grupy docelowej, planowania celów i sposobów ich realizacji, zapewnienia jakości realizacji oraz monitorowania i oceny efektów programu w trakcie ewaluacji. To gwarantuje jakość programu i bezpieczeństwo jego uczestników.
Niemniej tematyka równości szans chłopców jest podejmowana w Ministerstwie Edukacji Narodowej - Zarządzeniem Ministra Edukacji z dnia 12 czerwca 2025 r. został powołany Koordynator do spraw Równego Traktowania, który koordynuje współpracę Ministerstwa Edukacji Narodowej z jednostkami organizacyjnymi podległymi Ministrowi lub przez niego nadzorowanymi oraz działania wynikające z Krajowego Programu Działań na rzecz Równego Traktowania na lata 2022–2030[5].
Dodatkowo, na podstawie Zarządzenia Ministra Edukacji z 8 października 2025 r. została powołana Rada do spraw Równego Traktowania[6]. Na członków i członkinie Rady powołano 24 ekspertów i ekspertek, posiadających szerokie kompetencje w zakresie edukacji, prawa, nauk społecznych oraz działalności społecznej i obywatelskiej. Rada dzięki zróżnicowanemu profilowi eksperckiemu łączy doświadczenie naukowe, praktykę administracyjną oraz działalność społeczną, co pozwala na wielowymiarowe podejście do kształtowania polityk równościowych i przeciwdziałania dyskryminacji.
Ponadto, zarządzeniem Ministra Edukacji z 18 września 2025 r. powołano także Radę do spraw Polityki Młodzieżowej[7], której jednym z zadań jest identyfikacja kluczowych wyzwań i potrzeb młodzieży oraz obszarów wymagających koordynacji lub interwencji. W skład Rady wchodzą m.in. przedstawiciele Kancelarii Prezesa Rady Ministrów zajmujący się problematyką równości oraz przedstawiciele ogólnopolskich organizacji aktywnie działających w obszarze polityki młodzieżowej m.in. Stowarzyszenie na rzecz Chłopców i Mężczyzn.
Z dniem 1 sierpnia 2025 r. zatrudniono eksperta, który z ramienia Ministerstwa Edukacji Narodowej odpowiada za włączenie problematyki równości szans edukacyjnych do działań i polityk realizowanych przez ministerstwo. Ekspert wspiera ministerstwo w zakresie analizy problemów polityki oświatowej oraz opracowywania rozwiązań systemowych w obszarze oświaty i wychowania.
W związku z potrzebą podjęcia działań systemowych w ramach zapewnienia bezpieczeństwa dzieciom i młodzieży, w tym skutecznego reagowania w przypadku wystąpienia przemocy rówieśniczej, 23 lutego 2026 r. zostało opublikowane Zarządzenie Ministra Edukacji z dnia 19 lutego 2026 r. w sprawie powołania Zespołu do spraw analizy wypadków i innych zdarzeń nadzwyczajnych w jednostkach systemu oświaty[8].
Zadaniem Zespołu jest przygotowanie na podstawie przeprowadzonej analizy, propozycji rozwiązań w zakresie szeroko pojmowanego bezpieczeństwa i zdrowia, w tym zdrowia psychicznego uczniów i wychowanków. Dotychczas odbyło się pięć posiedzeń podczas których m.in. analizowano wyniki ankiety dotyczącej barier i dobrych praktyk we współpracy szkół z instytucjami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo i zdrowie psychiczne uczniów i uczennic, omówiono korzyści z właściwego wdrożenia standardów ochrony małoletnich, standardów suicydologicznych oraz wartości z programów profilaktycznych opartych na wysokiej jakości i naukowych podstawach. W spotkaniu z głosem eksperckim uczestniczyli przedstawiciele Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Biura Rzecznika Praw Obywatelskich i Biura Rzecznika Praw Dziecka. Poruszono również kwestie wyników i rekomendacji dla oświaty przygotowanych przez powołany w Ministerstwie Sprawiedliwości Zespół ds. analizy zdarzeń, na skutek których małoletni poniósł śmierć lub doznał ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, a także wstępne propozycje legislacyjne uwzględniające wzmocnienie zgłaszalności zdarzeń nadzwyczajnych, działań prowadzonych po zdarzeniu przemocowym zarówno wobec osoby doznającej przemocy jak i sprawcy oraz modyfikacji standardów wymagań dla przedszkoli, szkół i placówek.
Po decyzji o wprowadzeniu konkretnych przepisów oraz obowiązkowych w procesie legislacyjnym uzgodnieniach, konsultacjach i opiniowaniu, zakres i treść szkoleń wspierających te zmiany, proponowanych nauczycielom, nauczycielkom i innym specjalistom, będzie uwzględniał obszary, których brak zdiagnozowano.
W pracach nad polityką przeciwdziałania przemocy rówieśniczej, zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży oraz bezpieczeństwa w szkołach będą uwzględnione wszystkie elementy konieczne do poprawy dobrostanu psychicznego i fizycznego każdego uczestnika i uczestniczki systemu oświaty.
Z poważaniem
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Izabela Ziętka
Podsekretarz Stanu
[1] Cyt. z Kopycka, J., Wójcik, S., Raczyński, P. (2026). RÓWIEŚNICY. Raport o przemocy rówieśniczej 2026, Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę.
[2] J. w.
[3] 23 stycznia 2025 r. podpisano plan pracy MEN-UNICEF
[4] Dz. U z 2026 r. poz.515.
[5] załącznik do uchwały nr 113 Rady Ministrów z dnia 24 maja 2022 r. w sprawie ustanowienia Krajowego Programu Działań na rzecz Równego Traktowania na lata 2022–2030 (M.P. poz. 640).
[6] Dz. U ME z 2025 r. poz. 54.
[7] Dz. U. ME z 2025 r. poz. 48.
[8] Dz. Urz. ME poz. 5.