do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie trzody chlewnej w Polsce
Zgłaszający: Anna Gembicka, Jarosław Sachajko
Data wpływu: 19-06-2026
Szanowny Panie Ministrze,
produkcja trzody chlewnej ma fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa żywnościowego Polski, stabilności ekonomicznej wielu gospodarstw rodzinnych, rozwoju obszarów wiejskich, funkcjonowania zakładów ubojowych i przetwórczych oraz krajowego rynku paszowego.
Jednocześnie sektor ten od lat mierzy się z licznymi problemami: spadkiem liczby gospodarstw utrzymujących świnie, zmniejszaniem stada loch, rosnącym udziałem produkcji opartej na imporcie warchlaków, rozwojem tuczu kontraktowego, wahaniami opłacalności, skutkami ASF, presją kosztową, ograniczeniami administracyjnymi i weterynaryjnymi, a także rosnącą koncentracją rynku.
Bez rzetelnej, długookresowej diagnozy nie jest możliwe przygotowanie skutecznej polityki państwa wobec sektora trzody chlewnej. Konieczne jest więc przedstawienie danych nie tylko o aktualnej sytuacji, lecz także o zmianach zachodzących w ostatnich dwóch dekadach, skuteczności dotychczasowych instrumentów wsparcia oraz realnych skutkach krajowych i unijnych regulacji.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania.
1. Jak zmieniało się pogłowie trzody chlewnej w Polsce w latach 2006–2025, z uwzględnieniem danych dostępnych za 2026 r.?
Proszę o przedstawienie danych rocznych, a tam, gdzie to możliwe, także półrocznych lub kwartalnych, obejmujących:
- całkowite pogłowie świń w Polsce;
- liczbę loch, w tym loch prośnych;
- liczbę prosiąt, warchlaków i tuczników;
- liczbę gospodarstw utrzymujących świnie;
- średnią i medianę liczby świń przypadających na gospodarstwo;
- strukturę gospodarstw według skali produkcji, w szczególności gospodarstw utrzymujących do 10, do 50, do 200, do 500, do 1 000 oraz powyżej 1 000 świń;
- dane według województw i, o ile są dostępne, według powiatów;
- liczbę gospodarstw, które w każdym roku zaprzestały chowu świń, wraz z informacją, czy ministerstwo posiada dane dotyczące powodów rezygnacji z produkcji.
2. Jak w tym okresie zmieniał się model produkcji trzody chlewnej w Polsce?
Proszę o przedstawienie danych i analiz dotyczących:
- udziału gospodarstw prowadzących cykl zamknięty;
- udziału gospodarstw specjalizujących się w utrzymywaniu loch i produkcji prosiąt;
- udziału gospodarstw prowadzących tucz w oparciu o zakupione warchlaki;
- udziału gospodarstw prowadzących tucz nakładczy lub kontraktowy;
- liczby świń utrzymywanych w systemie tuczu nakładczego lub kontraktowego oraz ich udziału w krajowej produkcji;
- liczby podmiotów organizujących tucz nakładczy, w tym podmiotów będących właścicielami dostarczanych warchlaków, pasz, leków lub odbiorcami gotowych tuczników;
- skali zaangażowania kapitału zagranicznego w organizację produkcji trzody chlewnej, skup żywca, handel warchlakami, ubój i przetwórstwo;
- zakresu, w jakim producenci prowadzący tucz nakładczy zachowują faktyczny wpływ na cenę, wybór odbiorcy, warunki kontraktu i ryzyko ekonomiczne.
3. Czy ministerstwo posiada dane dotyczące importu i eksportu związanego z sektorem trzody chlewnej?
Proszę o przedstawienie za lata 2006–2025, a także za dostępny okres 2026 r.:
- wolumenu i wartości importu prosiąt oraz warchlaków, z podziałem na państwa pochodzenia;
- wolumenu i wartości eksportu żywych świń;
- wolumenu i wartości importu oraz eksportu mięsa wieprzowego, podrobów, tłuszczów i produktów przetworzonych;
- udziału importowanych warchlaków w krajowym tuczu;
- informacji, czy ministerstwo ocenia, że Polska jest samowystarczalna w zakresie produkcji prosiąt i warchlaków;
- danych dotyczących stopnia wykorzystania krajowych mocy ubojowych i przetwórczych;
- informacji, czy ministerstwo analizowało, w jakim stopniu spadek krajowego pogłowia świń został zastąpiony importem żywych zwierząt albo mięsa.
4. Czy ministerstwo posiada porównywalne dane dotyczące opłacalności produkcji trzody chlewnej w latach 2006–2025?
Proszę o przedstawienie, w ujęciu rocznym, a w miarę możliwości miesięcznym lub kwartalnym:
- średnich cen skupu żywca wieprzowego;
- średnich cen sprzedaży tuczników w przeliczeniu na kilogram żywca i kilogram wagi poubojowej;
- kosztu produkcji kilograma żywca wieprzowego;
- kosztu produkcji jednego tucznika;
- kosztu produkcji prosięcia i warchlaka;
- relacji ceny skupu żywca do cen pasz, w szczególności zbóż i śruty sojowej;
- udziału kosztów pasz, energii, paliw, pracy, weterynarii, leków, bioasekuracji, amortyzacji, kredytów i kosztów pracy najemnej w całkowitym koszcie produkcji;
- szacowanej marży producenta w gospodarstwach prowadzących cykl zamknięty, tucz własny oraz tucz nakładczy;
- informacji, czy ministerstwo prowadziło analizy dotyczące różnicy opłacalności między gospodarstwami małymi, średnimi i dużymi;
- zestawienia lat, w których produkcja trzody chlewnej była według dostępnych analiz opłacalna, granicznie opłacalna albo nierentowna.
5. Jakie czynniki ministerstwo uznaje za najważniejsze dla opłacalności produkcji trzody chlewnej?
Proszę o przedstawienie analiz dotyczących wpływu na opłacalność w szczególności:
- cen pasz i dostępności krajowych źródeł białka;
- cen energii, gazu, paliw i nawozów;
- kosztów pracy i dostępności pracowników;
- cen warchlaków, w tym importowanych;
- kursu euro i zmian cen w innych państwach UE;
- ograniczeń eksportowych i stref ASF;
- kosztów bioasekuracji, kontroli weterynaryjnych oraz dostosowania budynków;
- koncentracji rynku ubojowego i przetwórczego;
- siły negocjacyjnej producentów wobec zakładów mięsnych i pośredników;
- kosztów finansowania inwestycji i dostępności kredytów;
- zmian regulacyjnych dotyczących dobrostanu zwierząt, ochrony środowiska, weterynarii i identyfikacji zwierząt.
6. Jak zmieniały się wskaźniki produkcyjne i biologiczne w sektorze trzody chlewnej?
Proszę o przedstawienie danych dotyczących:
- liczby prosiąt odchowanych od jednej lochy w ciągu roku;
- liczby prosiąt odsadzonych od jednej lochy;
- śmiertelności prosiąt, warchlaków i tuczników;
- średniego przyrostu dziennego;
- zużycia paszy na kilogram przyrostu;
- przeciętnego wieku i masy sprzedaży tuczników;
- skali korzystania z materiału hodowlanego i genetyki pochodzącej z kraju oraz z importu;
- oceny, czy Polska utrzymuje wystarczający potencjał krajowej hodowli zarodowej i produkcji prosiąt.
7. Jak wygląda pełny bilans gospodarczych skutków ASF dla polskiego sektora trzody chlewnej od pierwszego wystąpienia choroby w Polsce?
Proszę o przedstawienie danych obejmujących:
- liczbę ognisk ASF u świń w każdym roku;
- liczbę przypadków ASF u dzików w każdym roku;
- liczbę gospodarstw objętych nakazem likwidacji stada;
- liczbę świń zabitych lub poddanych ubojowi z nakazu organów weterynaryjnych;
- liczbę gospodarstw objętych strefami ograniczeń;
- powierzchnię stref ASF w poszczególnych latach;
- liczbę gospodarstw, które zaprzestały chowu świń po objęciu ich strefami ASF;
- wysokość odszkodowań, rekompensat, dopłat i innych form pomocy wypłaconych producentom;
- łączny koszt działań państwa związanych z ASF, w tym kosztów służb weterynaryjnych, odstrzału sanitarnego, poszukiwania padłych dzików, ogrodzeń, dezynfekcji, badań laboratoryjnych, rekompensat i działań informacyjnych;
- poziom współfinansowania tych działań ze środków Unii Europejskiej;
- średni czas oczekiwania producentów na wypłatę odszkodowania lub pomocy.
8. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę działań podjętych przez inne państwa UE, którym udało się ograniczyć lub wyeliminować ASF, w szczególności przez Czechy i Belgię?
Jeżeli tak, proszę o przekazanie tych analiz oraz odpowiedź:
- jakie konkretne instrumenty uznano za najskuteczniejsze;
- jakie były koszty tych instrumentów;
- jaką rolę odegrały: szybkie poszukiwanie i usuwanie padłych dzików, redukcja populacji dzików, ogrodzenia, ograniczenia przemieszczania, bioasekuracja, monitoring, współpraca z myśliwymi, samorządami i rolnikami;
- które rozwiązania zastosowane w Czechach i Belgii zostały wdrożone w Polsce;
- które rozwiązania nie zostały wdrożone i z jakiego powodu;
- czy ministerstwo zlecało analizy porównawcze skuteczności polskiej strategii zwalczania ASF ze strategiami innych państw członkowskich;
- czy ministerstwo posiada harmonogram dojścia Polski do stanu wolnego od ASF na całym terytorium kraju?
9. Jak ministerstwo ocenia stan organizacyjny i kadrowy Inspekcji Weterynaryjnej w kontekście walki z ASF i obsługi gospodarstw utrzymujących świnie?
Proszę o przedstawienie danych dotyczących:
- liczby lekarzy weterynarii i pracowników Inspekcji Weterynaryjnej zajmujących się ASF i nadzorem nad trzodą chlewną;
- wakatów w Inspekcji Weterynaryjnej;
- wynagrodzeń i fluktuacji kadr;
- liczby kontroli bioasekuracji w gospodarstwach;
- liczby stwierdzonych nieprawidłowości;
- najczęstszych przyczyn niespełniania wymogów bioasekuracji;
- działań edukacyjnych i doradczych prowadzonych wobec rolników;
- oceny, czy obecne zasoby kadrowe i finansowe Inspekcji Weterynaryjnej są wystarczające.
10. Proszę o sporządzenie pełnego wykazu najważniejszych polskich i unijnych aktów prawnych regulujących produkcję trzody chlewnej.
Wykaz powinien obejmować w szczególności przepisy dotyczące:
- zwalczania chorób zakaźnych zwierząt i ASF;
- bioasekuracji;
- identyfikacji i rejestracji zwierząt;
- dobrostanu świń;
- transportu zwierząt;
- uboju;
- stosowania produktów leczniczych weterynaryjnych, antybiotyków i pasz leczniczych;
- wymogów środowiskowych, w tym gospodarki nawozami naturalnymi, emisji i pozwoleń dla budynków inwentarskich;
- produkcji pasz;
- organizacji rynku, obrotu żywymi zwierzętami i mięsem;
- pomocy publicznej i instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej;
- kontroli urzędowych i wymogów sanitarnych.
Dla każdego aktu prawnego proszę wskazać:
- nazwę aktu;
- datę przyjęcia;
- datę wejścia w życie;
- zakres regulacji;
- najważniejsze zmiany wprowadzone od 1 stycznia 2006 r.;
- przewidywany lub stwierdzony wpływ na producentów trzody chlewnej;
- czy przed zmianą regulacji przeprowadzono ocenę skutków dla sektora trzody chlewnej.
11. Czy ministerstwo posiada obowiązującą, formalnie przyjętą strategię rozwoju produkcji trzody chlewnej w Polsce?
Jeżeli tak, proszę o przekazanie jej treści oraz wskazanie:
- daty przyjęcia;
- podstawy prawnej;
- podmiotu odpowiedzialnego za realizację;
- harmonogramu wdrażania;
- mierników realizacji;
- budżetu;
- celów dotyczących pogłowia świń, liczby loch, liczby gospodarstw, krajowej produkcji prosiąt, eksportu, ograniczenia ASF oraz poprawy opłacalności.
Jeżeli ministerstwo nie posiada takiej strategii, proszę o wyjaśnienie przyczyn oraz wskazanie, czy i kiedy zostanie przygotowana.
12. Jakie programy wsparcia dla producentów trzody chlewnej zostały uruchomione od 1 stycznia 2006 r.?
Proszę o przedstawienie pełnego zestawienia wszystkich instrumentów krajowych i unijnych, w tym w szczególności:
- programów inwestycyjnych;
- programów dotyczących bioasekuracji;
- rekompensat ASF;
- pomocy kryzysowej;
- dopłat do ubezpieczeń;
- dopłat do oprocentowania kredytów;
- gwarancji kredytowych;
- wsparcia dobrostanu świń;
- wsparcia odbudowy stada podstawowego i produkcji prosiąt;
- wsparcia dla gospodarstw dotkniętych skutkami COVID-19;
- instrumentów PROW 2007–2013, PROW 2014–2020 wraz z okresem przejściowym oraz Planu Strategicznego WPR 2023–2027;
- działań dotyczących systemów jakości, grup producentów, współpracy, promocji i skracania łańcuchów dostaw.
Dla każdego instrumentu proszę podać:
- podstawę prawną;
- okres realizacji;
- planowaną kwotę pomocy;
- faktycznie wypłaconą kwotę;
- liczbę beneficjentów;
- liczbę beneficjentów według województw;
- średnią wysokość wsparcia;
- strukturę beneficjentów według skali produkcji;
- cel instrumentu;
- ocenę jego skuteczności.
13. Czy ministerstwo oceniało skuteczność dotychczasowych programów wsparcia dla sektora trzody chlewnej?
Proszę o odpowiedź:
- które instrumenty doprowadziły do realnego wzrostu produkcji prosiąt, liczby loch lub pogłowia świń;
- które instrumenty ograniczyły liczbę gospodarstw rezygnujących z chowu;
- które instrumenty poprawiły bioasekurację;
- które instrumenty nie przyniosły zakładanych rezultatów;
- czy ministerstwo badało koszt osiągnięcia konkretnego efektu, np. utrzymania jednego gospodarstwa, zwiększenia liczby loch lub odbudowy określonej części pogłowia;
- czy ministerstwo posiada dane wskazujące, czy pomoc trafiała przede wszystkim do gospodarstw rodzinnych, czy do największych podmiotów?
14. Jakie postulaty dotyczące trzody chlewnej zgłaszały w latach 2021–2026 organizacje rolnicze, branżowe i samorząd rolniczy?
Proszę o przedstawienie tabeli zawierającej:
- nazwę organizacji;
- datę zgłoszenia postulatu;
- dokładną treść postulatu;
- obszar, którego dotyczył postulat;
- odpowiedź ministerstwa;
- informację, czy postulat został zrealizowany;
- jeżeli nie został zrealizowany – uzasadnienie;
- informację, czy postulat jest obecnie analizowany.
Proszę uwzględnić w szczególności postulaty zgłaszane przez Krajową Radę Izb Rolniczych, wojewódzkie izby rolnicze, związki producentów trzody chlewnej, organizacje branżowe, związki zawodowe rolników oraz organizacje zrzeszające małe i średnie gospodarstwa rodzinne.
15. Czy ministerstwo analizowało relacje ekonomiczne w łańcuchu dostaw wieprzowiny?
Proszę o przedstawienie danych i analiz dotyczących:
- udziału producenta rolnego w cenie detalicznej mięsa wieprzowego;
- udziału zakładów ubojowych, przetwórców, hurtowników i sieci handlowych w marży w łańcuchu dostaw;
- skali koncentracji w sektorze ubojowym i przetwórczym;
- liczby zakładów skupujących świnie w poszczególnych województwach;
- liczby i rodzaju umów kontraktacyjnych zawieranych z producentami;
- występowania postanowień umownych przerzucających większość ryzyka ekonomicznego na rolnika;
- działań podejmowanych przez ministerstwo, UOKiK lub inne organy w związku z możliwym wykorzystywaniem przewagi kontraktowej wobec producentów trzody chlewnej.
16. Jakie zagrożenia dla krajowej produkcji trzody chlewnej ministerstwo identyfikuje w perspektywie do 2030 r. i 2035 r.?
Proszę o przedstawienie oceny ryzyka dotyczącej:
- ASF i innych chorób zakaźnych zwierząt;
- wzrostu kosztów energii, pasz i kredytów;
- dalszego spadku liczby loch w Polsce;
- uzależnienia od importu prosiąt i warchlaków;
- zmian unijnych przepisów dotyczących dobrostanu zwierząt;
- zmian regulacji środowiskowych, w tym dotyczących emisji i gospodarki nawozami naturalnymi;
- ograniczeń w stosowaniu leków weterynaryjnych i antybiotyków;
- umów handlowych Unii Europejskiej i ich wpływu na rynek wieprzowiny;
- wzrostu koncentracji produkcji i wypierania gospodarstw rodzinnych;
- niedoborów kadrowych w gospodarstwach, zakładach mięsnych i Inspekcji Weterynaryjnej.
17. Jakie konkretne działania ministerstwo zamierza podjąć, aby odbudować krajową produkcję trzody chlewnej?
Proszę o wskazanie działań wraz z terminami ich realizacji, źródłami finansowania oraz miernikami skuteczności, w szczególności w zakresie:
- odbudowy stada loch;
- zwiększenia krajowej produkcji prosiąt;
- ograniczenia zależności od importowanych warchlaków;
- poprawy opłacalności gospodarstw prowadzących cykl zamknięty;
- wsparcia gospodarstw rodzinnych;
- ograniczenia skutków ASF;
- poprawy skuteczności Inspekcji Weterynaryjnej;
- inwestycji w bioasekurację, dobrostan i modernizację budynków;
- poprawy pozycji negocjacyjnej rolników wobec zakładów ubojowych i sieci handlowych;
- zwiększenia krajowego przetwórstwa i udziału polskiej wieprzowiny w handlu detalicznym.
Jednocześnie proszę, aby odpowiedź nie ograniczała się do informacji opisowych. Proszę o przekazanie danych w tabelach umożliwiających ich dalszą analizę, z podaniem źródeł, metodologii, daty aktualizacji oraz – tam, gdzie to możliwe – w formie edytowalnej.
W przypadku braku danych w odniesieniu do któregoś z pytań proszę o jednoznaczne wskazanie:
- czy dane nie są gromadzone przez ministerstwo lub podległe mu instytucje;
- jaka instytucja może być ich dysponentem;
- dlaczego dane nie są gromadzone;
- czy ministerstwo planuje ich pozyskanie lub stworzenie stałego systemu monitorowania sytuacji sektora trzody chlewnej?
Z poważaniem