Interpelacja nr 18028

do ministra zdrowia

w sprawie funkcjonowania oraz planowanych zmian w programie bezpłatnych leków dla seniorów

Zgłaszający: Marcin Józefaciuk

Data wpływu: 23-06-2026

Szanowna Pani Minister,

program bezpłatnych leków dla seniorów, pierwotnie obejmujący osoby po ukończeniu 75. roku życia, został wprowadzony 1 września 2016 r. Od tego czasu wykaz leków dostępnych bezpłatnie był sukcesywnie rozszerzany. Od 1 września 2023 r. uprawnienie objęło również osoby po ukończeniu 65. roku życia, co znacząco zwiększyło liczbę potencjalnych beneficjentów programu.

Według informacji przedstawionych podczas posiedzenia Komisji Polityki Senioralnej 25 lutego 2026 r. wykaz obejmował blisko 3800 produktów leczniczych. Ministerstwo Zdrowia przekazało również, że z programu skorzystało 9,3 mln osób, a jego koszt wyniósł około 3 mld zł.

Program ten jest jednym z najważniejszych instrumentów ograniczających finansowe bariery w dostępie osób starszych do leczenia. Jego znaczenie wykracza jednak poza bezpośrednie wsparcie budżetów seniorów. Stabilny dostęp do leków wpływa na regularność terapii, zmniejsza ryzyko jej przerywania oraz może ograniczać liczbę zaostrzeń chorób przewlekłych, powikłań i hospitalizacji.

Leczenie farmakologiczne prowadzone z wykorzystaniem leków dostępnych w aptece jest co do zasady znacznie tańsze niż leczenie szpitalne. Koszty świadczeń szpitalnych udzielonych osobom starszym wyniosły w 2022 r. 31,3 mld zł. Program bezpłatnych leków powinien być zatem oceniany nie tylko przez pryzmat bieżących wydatków refundacyjnych, ale również wpływu na ciągłość leczenia, bezpieczeństwo pacjentów oraz koszty terapii powikłań wynikających z nieregularnego przyjmowania leków.

Ma to szczególne znaczenie w przypadku chorób przewlekłych i wielochorobowości, które często wymagają jednoczesnego stosowania kilku, a niekiedy kilkunastu preparatów. Nawet stosunkowo niewielkie dopłaty do poszczególnych opakowań mogą łącznie stanowić istotne obciążenie finansowe. Może to prowadzić do ograniczania dawek, nieregularnego przyjmowania leków, odkładania ich wykupienia albo rezygnacji z części zaleconej terapii.

Od 1 marca 2026 r. najniższa emerytura wynosi 1978,49 zł brutto. W przypadku seniorów ponoszących jednocześnie koszty mieszkania, energii, żywności, rehabilitacji, opieki i dojazdów do placówek medycznych wydatki na leki mogą stanowić znaczącą część pozostających do dyspozycji środków (zus.pl).

Należy jednocześnie podkreślić, że samo ukończenie 65. roku życia oraz umieszczenie produktu w wykazie nie oznaczają jeszcze, że w każdym przypadku zostanie on wydany bezpłatnie. Pacjent musi mieć rozpoznane schorzenie zgodne z zakresem wskazań objętych refundacją, a lek musi znajdować się w odpowiednim wykazie. Konieczne jest również prawidłowe oznaczenie recepty kodem uprawnienia dodatkowego „S”. Farmaceuta nie może samodzielnie dopisać ani poprawić tego kodu (Pacjent).

Od 14 lutego 2025 r. recepty z uprawnieniem dodatkowym „S” mogą wystawiać wszystkie osoby posiadające odpowiednie uprawnienia do wystawiania recept w ramach wykonywanego zawodu medycznego, w tym lekarze, lekarze dentyści, pielęgniarki, felczerzy oraz farmaceuci – w zakresie przysługujących im kompetencji. Możliwość wystawienia takiej recepty nie jest już uzależniona od tego, czy świadczenie jest udzielane w placówce posiadającej umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia (Gov.pl).

Rozszerzenie kręgu osób uprawnionych do wystawiania recept powinno ułatwić korzystanie z programu. Konieczna jest jednak ocena, czy zmiana ta rzeczywiście ograniczyła liczbę sytuacji, w których senior pomimo spełnienia przesłanek programu musiał zapłacić za lek z powodu nieprawidłowego oznaczenia recepty, braku dostępu do osoby uprawnionej do jej wystawienia, błędnego określenia odpłatności albo innych problemów organizacyjnych.

Znaczenie programu będzie rosło wraz ze starzeniem się społeczeństwa, wydłużaniem przeciętnego trwania życia oraz wzrostem liczby osób wymagających długotrwałego leczenia. Konieczne jest zatem zapewnienie, aby wykaz leków odpowiadał rzeczywistym potrzebom zdrowotnym seniorów, aktualnej wiedzy medycznej oraz zmianom zachodzącym w standardach leczenia.

Podczas posiedzenia Komisji Polityki Senioralnej Ministerstwo Zdrowia poinformowało, że wykazy bezpłatnych leków zostały poddane analizie przez Departament Polityki Lekowej i Farmacji, jednak na tamtym etapie nie podjęto decyzji skutkujących zmianami w obowiązującym wykazie.

Od tego czasu doszło jednak do wyłączenia z wykazu konkretnego produktu leczniczego. Od 1 kwietnia 2026 r., na wniosek podmiotu odpowiedzialnego, z listy bezpłatnych leków dla osób po ukończeniu 65. roku życia wyłączono lek Pradaxa zawierający dabigatran. Ministerstwo wskazało jednocześnie, że w refundacji pozostało 13 produktów z tą samą substancją czynną oraz że w określonych przypadkach możliwe jest dokonanie zamiany leku na poziomie apteki (Gov.pl).

Przypadek ten pokazuje, że zmiany w wykazie mogą wynikać nie tylko z okresowych przeglądów prowadzonych przez Ministerstwo Zdrowia, lecz także z decyzji podejmowanych przez podmioty odpowiedzialne. Z punktu widzenia pacjenta przyczyna usunięcia konkretnego produktu ma jednak znaczenie drugorzędne. Najważniejsze jest zagwarantowanie ciągłości leczenia, możliwości otrzymania bezpłatnego odpowiednika oraz odpowiednio wczesnej i zrozumiałej informacji.

Zmiana preparatu może być dla części seniorów źródłem dezorientacji, szczególnie gdy nowy lek ma inne opakowanie, nazwę handlową, wygląd kapsułki lub tabletki, sposób dawkowania albo sposób obsługi urządzenia dozującego. Dotyczy to zwłaszcza osób z zaburzeniami pamięci, ograniczeniami wzroku, niepełnosprawnościami, osób przyjmujących wiele produktów jednocześnie oraz pacjentów korzystających z pomocy członków rodziny lub opiekunów.

Równie istotne jest rozróżnienie między formalną obecnością produktu w wykazie a jego rzeczywistą dostępnością w aptekach. Senior może posiadać prawidłowo wystawioną receptę i spełniać wszystkie ustawowe warunki, a mimo to nie otrzymać leku bezpłatnie, jeśli produkt nie jest dostępny w najbliższej aptece lub jego sprowadzenie wymaga wielokrotnych wizyt i dojazdów. Problem ten może szczególnie dotykać mieszkańców mniejszych miejscowości i terenów wiejskich.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy analiza wykazu bezpłatnych leków jest kontynuowana? Jeżeli tak, według jakich kryteriów jest ona prowadzona i jaki jest jej główny cel?
2. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje modyfikację listy bezpłatnych leków dla seniorów? Jeśli tak, to w jakim kierunku i czy działania ministerstwa będą konsultowane ze środowiskiem ekspertów klinicznych?
3. Jaki jest zakładany harmonogram prac dotyczących przeglądu i ewentualnej aktualizacji listy bezpłatnych leków dla seniorów?
4. Czy Ministerstwo Zdrowia realizuje lub planuje działania ukierunkowane na zwiększenie dostępności świadczeń diagnostycznych, profilaktycznych oraz terapeutycznych dla osób starszych w związku z postępującą transformacją demograficzną? Jeśli tak, jakie są główne kierunki tych działań oraz jaki jest przewidywany harmonogram ich realizacji?
5. Czy w ramach prowadzonej analizy ministerstwo bierze pod uwagę nie tylko koszt poszczególnych produktów leczniczych, ale również ich skuteczność kliniczną, bezpieczeństwo stosowania, dostępność w aptekach oraz ryzyko przerwania lub zmiany terapii u osób starszych?
6. Czy ministerstwo planuje przeprowadzenie konsultacji dotyczących ewentualnych zmian w wykazie również z lekarzami podstawowej opieki zdrowotnej, geriatrami, farmaceutami, organizacjami pacjentów oraz przedstawicielami środowisk senioralnych?
7. Jakie rozwiązania są przewidziane w przypadku usunięcia z wykazu produktu stosowanego przez seniora w ramach długotrwałej terapii? Czy pacjentom zostanie zagwarantowana możliwość bezpłatnej kontynuacji leczenia odpowiednikiem oraz odpowiedni okres przejściowy?
8. Czy ministerstwo monitoruje rzeczywistą dostępność produktów znajdujących się na liście bezpłatnych leków w aptekach, w szczególności w mniejszych miejscowościach i na terenach wiejskich? Jeżeli tak, jakie różnice regionalne zostały zidentyfikowane?
9. Czy ministerstwo posiada dane dotyczące przypadków, w których osoba uprawniona musiała zapłacić za lek znajdujący się w wykazie z powodu braku właściwego oznaczenia recepty, ograniczeń refundacyjnych, niedostępności produktu albo innych problemów związanych z realizacją recepty?
10. Jak ministerstwo ocenia skutki rozszerzenia kręgu osób uprawnionych do wystawiania recept na bezpłatne leki dla seniorów? Czy zmiana ta wpłynęła na liczbę pacjentów korzystających z programu oraz ograniczyła przypadki ponoszenia przez seniorów odpłatności za leki?
11. Ilu unikalnych pacjentów skorzystało z programu bezpłatnych leków dla seniorów w poszczególnych latach 2023, 2024 i 2025 oraz w dostępnym okresie 2026 r.? Proszę także o podanie liczby zrealizowanych recept, liczby wydanych opakowań oraz wartości finansowania programu w każdym z tych okresów.
12. Czy ministerstwo analizuje wpływ programu na regularność stosowania leków przez seniorów, liczbę przypadków rezygnacji z wykupienia recept, częstość zaostrzeń chorób przewlekłych oraz liczbę hospitalizacji?
13. Czy planowane jest powiązanie programu bezpłatnych leków z rozwojem opieki farmaceutycznej oraz przeglądów lekowych, zwłaszcza w przypadku seniorów przyjmujących jednocześnie wiele preparatów i narażonych na ryzyko niebezpiecznych interakcji?
14. W jaki sposób ministerstwo informuje lub zamierza informować seniorów o zmianach w wykazie bezpłatnych leków, w tym o usunięciu produktu, zmianie zasad jego refundacji albo możliwości zastosowania bezpłatnego odpowiednika? Czy przewidziano rozwiązania skierowane do osób wykluczonych cyfrowo, samotnych lub wymagających wsparcia opiekuna?
15. Co dokładnie oznacza przedstawiona podczas posiedzenia Komisji Polityki Senioralnej liczba 9,3 mln osób, które skorzystały z programu? Czy jest to liczba unikalnych pacjentów korzystających z programu od momentu jego uruchomienia, liczba osób korzystających z niego w określonym roku, liczba zrealizowanych recept czy inna kategoria statystyczna?
16. Jakie środki Ministerstwo Zdrowia planuje przeznaczyć na realizację programu bezpłatnych leków dla seniorów w latach 2026–2028? Czy w prognozach finansowych uwzględniono wzrost liczby osób uprawnionych, postępujące starzenie się społeczeństwa, wzrost cen produktów leczniczych oraz obejmowanie refundacją nowych terapii?
17. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie w systemie e-recept mechanizmu automatycznie informującego osobę wystawiającą receptę o możliwości przepisania pacjentowi leku bezpłatnie oraz ostrzegającego o braku oznaczenia uprawnienia „S”, nieprawidłowym poziomie odpłatności, usunięciu produktu z wykazu lub dostępności bezpłatnego odpowiednika zawierającego tę samą substancję czynną?

Z poważaniem

Marcin Józefaciuk
poseł na Sejm RP