do ministra finansów i gospodarki
w sprawie nieuzasadnionego zróżnicowania stawek podatku VAT na wodę i napoje oraz objęcia czystej wody obniżoną stawką podatku od towarów i usług
Zgłaszający: Marcin Józefaciuk
Data wpływu: 24-06-2026
Szanowny Panie Ministrze,
na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora zwracam się o przedstawienie informacji oraz stanowiska Ministerstwa Finansów w sprawie zasad opodatkowania podatkiem od towarów i usług czystej wody przeznaczonej do spożycia.
Obowiązujący system stawek VAT prowadzi do zróżnicowania, które trudno racjonalnie uzasadnić. Czysta woda butelkowana jest co do zasady objęta stawką VAT w wysokości 23%, dostarczanie wody za pośrednictwem sieci wodociągowej podlega stawce 8%, natomiast wybrane napoje bezalkoholowe, w których udział masowy soku owocowego, warzywnego lub owocowo-warzywnego wynosi co najmniej 20% składu surowcowego, korzystają ze stawki 5%.
Takie rozwiązanie oznacza, że najprostszy napój, niezawierający dodanego cukru, środków słodzących ani aromatów, jest opodatkowany mniej korzystnie niż część napojów przetworzonych. Zróżnicowania tego nie sposób rozpatrywać wyłącznie jako technicznej kwestii klasyfikacji towarów. Ma ono znaczenie dla polityki zdrowotnej państwa, wpływa na wydatki gospodarstw domowych oraz budzi wątpliwości co do spójności działań podejmowanych w celu ograniczania otyłości, cukrzycy i nadmiernego spożycia cukru.
Dostęp do wody ma szczególne znaczenie podczas fal upałów. Dzieci, osoby starsze, osoby przewlekle chore oraz osoby przyjmujące niektóre leki są szczególnie narażone na skutki wysokich temperatur i odwodnienia. Organy administracji publicznej same zalecają w takich okresach regularne picie wody i zapewnienie osobom szczególnie narażonym stałego dostępu do płynów.
Prawo Unii Europejskiej dopuszcza stosowanie obniżonej stawki VAT do dostawy wody. Dostawa wody została wymieniona w załączniku III do dyrektywy Rady 2006/112/WE jako jedna z kategorii, wobec których państwa członkowskie mogą stosować stawki obniżone.
W przestrzeni publicznej pojawiły się ponadto informacje o skierowaniu do Komisji Europejskiej skargi dotyczącej możliwego selektywnego uprzywilejowania części producentów napojów oraz o pozwie przeciwko Skarbowi Państwa związanym ze zróżnicowaniem stawek VAT. Okoliczności te wymagają oficjalnego potwierdzenia oraz przedstawienia oceny ryzyka prawnego i finansowego dla państwa.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Jakie względy fiskalne, zdrowotne, społeczne lub gospodarcze uzasadniają utrzymywanie stawki 23% VAT na czystą wodę butelkowaną, podczas gdy część napojów zawierających co najmniej 20% soku korzysta ze stawki 5%?
2. Czy ministerstwo przeprowadzało analizę zgodności obecnej struktury stawek VAT z celami polityki zdrowia publicznego, w szczególności dotyczącymi ograniczania spożycia cukru, zapobiegania otyłości i cukrzycy oraz promowania wody jako podstawowego napoju? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie daty, zakresu, autorów i najważniejszych wniosków z tych analiz.
3. Jaka była w latach 2021–2025, odrębnie dla każdego roku:
a) szacowana wartość sprzedaży netto wód klasyfikowanych w CN 2201 i opodatkowanych stawką 23%;
b) kwota należnego podatku VAT z tego tytułu;
c) wartość importu oraz wewnątrzwspólnotowego nabycia tych produktów?
4. Jaki byłby szacowany roczny skutek dla dochodów budżetu państwa obniżenia stawki VAT na wodę klasyfikowaną w CN 2201:
a) z 23% do 8%;
b) z 23% do 5%?
Proszę o przedstawienie metodologii obliczeń oraz przyjętych założeń.
5. Jaki byłby szacowany roczny skutek obniżenia do 5% stawki VAT na usługi związane z uzdatnianiem i dostarczaniem wody za pośrednictwem sieci wodociągowych oraz na usługi związane z handlem wodą dostarczaną za pośrednictwem takich sieci?
6. Czy w analizach ministerstwa uwzględniano możliwy wzrost popytu, zmianę struktury konsumpcji, zwiększenie legalnej sprzedaży oraz wpływ obniżki na ceny detaliczne, czy ograniczano się do statycznego obliczenia ubytku dochodów podatkowych?
7. Czy przed ustaleniem albo utrzymaniem obecnych stawek VAT Ministerstwo Finansów zasięgało stanowiska Ministerstwa Zdrowia, Głównego Inspektoratu Sanitarnego, Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH - Państwowego Instytutu Badawczego, Narodowego Funduszu Zdrowia lub prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie dat konsultacji oraz wynikających z nich wniosków.
8. Ile wiążących informacji stawkowych dotyczących produktów klasyfikowanych w CN 2201 i CN 2202 wydano w latach 2020–2025, odrębnie w każdym roku, i w ilu przypadkach przedmiotem postępowania był spór dotyczący granicy pomiędzy wodą a innym napojem bezalkoholowym?
9. Ile postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych dotyczących stawek VAT na wodę i napoje prowadzono w latach 2020–2025 oraz jakie koszty obsługi prawnej i postępowań poniosły z tego tytułu organy państwa?
10. Czy do Ministerstwa Finansów, Stałego Przedstawicielstwa Rzeczypospolitej Polskiej przy Unii Europejskiej albo innych organów państwa wpłynęła informacja o skardze do Komisji Europejskiej dotyczącej opodatkowania wody i wybranych napojów?
11. Jeżeli taka skarga została formalnie zarejestrowana, proszę wskazać:
a) czego dokładnie dotyczy;
b) numer sprawy – o ile może zostać ujawniony;
c) etap postępowania;
d) czy Komisja Europejska zwróciła się do Polski o wyjaśnienia;
e) jakie stanowisko przedstawiła albo zamierza przedstawić strona polska.
12. Czy Skarb Państwa jest stroną postępowania sądowego dotyczącego szkody mającej wynikać ze zróżnicowania stawek VAT na wodę i inne napoje? Jeżeli tak, proszę o wskazanie, w granicach dopuszczalnych prawem, wartości przedmiotu sporu, etapu postępowania oraz dokonanej przez ministerstwo oceny ryzyka finansowego.
13. Czy ministerstwo rozważa objęcie stawką 5%:
a) czystej wody niezawierającej dodatku cukru, innego środka słodzącego ani aromatu, klasyfikowanej w CN 2201;
b) usług uzdatniania i dostarczania wody za pośrednictwem sieci wodociągowych?
Jeżeli nie, proszę o szczegółowe uzasadnienie.
14. Czy ministerstwo rozważa czasowe obniżenie stawki VAT na czystą wodę na podstawie art. 146ej ustawy o podatku od towarów i usług? Jeżeli rozwiązanie to nie jest obecnie analizowane, proszę wskazać przyczyny.
15. Czy ministerstwo poprze projekt ustawy wprowadzający jednolitą stawkę 5% na czystą wodę, niezależnie od tego, czy jest ona oferowana w opakowaniu, czy dostarczana za pośrednictwem sieci wodociągowej?
16. Jakie instrumenty prawne lub kontrolne ministerstwo uznaje za możliwe do zastosowania, aby ewentualne obniżenie stawki VAT zostało odzwierciedlone w cenach detalicznych, a nie wyłącznie w marżach producentów, dystrybutorów i sprzedawców?
17. Czy ministerstwo jest gotowe wprowadzić, we współpracy z prezesem UOKiK i Głównym Urzędem Statystycznym, system monitorowania cen wody przed zmianą stawki VAT i po jej wejściu w życie?
Woda jest produktem podstawowym, a nie dobrem luksusowym. System podatkowy państwa powinien pozostawać spójny z celami zdrowia publicznego i nie powinien prowadzić do sytuacji, w której czysta woda jest traktowana mniej korzystnie niż część napojów przetworzonych.
Z poważaniem
Marcin Józefaciuk
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej