Odpowiedź na interpelację nr 18055

w sprawie porównania wydatków publicznych Rzeczypospolitej Polskiej na pomoc dla Polaków mieszkających na Ukrainie z wydatkami na wsparcie Ukrainy i jej obywateli w latach 2022-2026 oraz braku pełnej transparentności tych wydatków

Odpowiadający: minister edukacji Barbara Nowacka

Warszawa, 28-07-2026

Szanowny Panie Pośle,

w odpowiedzi na skierowane pytania proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień będących we właściwości Ministra Edukacji.

Zapewnienie suwerenności i bezpieczeństwa Ukrainy jest warunkiem koniecznym do utrzymania pokoju w regionie. W odpowiedzi na kryzys wywołany agresją zbrojną Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie polskie społeczeństwo wykazało się bezprecedensowym zaangażowaniem w niesienie pomocy osobom uciekającym przed wojną. W działania pomocowe włączyły się instytucje publiczne, jednostki samorządu terytorialnego, organizacje pozarządowe, przedsiębiorcy oraz liczni wolontariusze i obywatele, zapewniając uchodźcom schronienie, pomoc materialną, opiekę zdrowotną, wsparcie psychologiczne oraz dostęp do usług publicznych. Szczególnie istotnym i wymagającym kierunkiem tych działań okazał się obszar edukacji. Zapewnienie dzieciom i młodzieży z Ukrainy nieprzerwanego dostępu do edukacji ma fundamentalne znaczenie zarówno z perspektywy realizacji prawa do nauki, jak i procesu integracji społecznej.

Ad 1)

1. Wsparcie JST

W celu wsparcia jednostek samorządu terytorialnego w realizacji dodatkowych zadań oświatowych związanych z kształceniem, wychowaniem i opieką nad dziećmi i uczniami będącymi obywatelami Ukrainy, w ustawie o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, przewidziano możliwość wsparcia finansowego dla jednostek samorządu terytorialnego ze środków rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej lub z Funduszu Pomocy.

Dysponentem środków Funduszu Pomocy w zakresie środków na dodatkowe zadania oświatowe w ramach pomocy uczniom/dzieciom ukraińskim był minister właściwy do spraw finansów publicznych. Minister Edukacji dokonywał jedynie comiesięcznych naliczeń.

Środki z Funduszu Pomocy z tytułu wsparcia JST w realizacji dodatkowych zadań oświatowych związanych z kształceniem, wychowaniem i opieką nad dziećmi i uczniami będącymi obywatelami Ukrainy, oprócz zadań objętych subwencjonowaniem, obejmowały także dowożenie uczniów oraz wychowanie przedszkolne dzieci w wieku 2,5 -5 lat.

Środki z Funduszu były przeznaczane m. in. na wsparcie realizacji dodatkowych zadań oświatowych związanych z kształceniem, wychowaniem i opieką nad dziećmi i uczniami będącymi obywatelami Ukrainy i były przekazywane do jednostek samorządu terytorialnego w miesięcznych transzach.

Łączna wysokość środków finansowych naliczonych na podst. danych za okres od 24 lutego 2022 r. do końca grudnia 2025 r., na realizację zadań oświatowych realizowanych przez JST wyniosła 10,2 mld zł.

2. Stypendia szkolne i zasiłki szkolne

W latach 2022-2026 dla uczniów z Ukrainy realizowano, na podstawie art. 53 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa^[1], pomoc materialną o charakterze socjalnym^[2] w formie stypendium szkolnego (maksymalnie 248 zł miesięcznie dla ucznia) i zasiłku szkolnego (maksymalnie 620 zł jednorazowego wsparcia na ucznia, w którego rodzinie nastąpiło zdarzenie pogarszające znacznie sytuację materialną).

3. Program rządowy wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży „Przyjazna szkoła” w latach 2025–2027

MEN realizuje Program rządowy wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży „Przyjazna szkoła” w latach 2025–2027. Program jest skierowany do szkół, które identyfikują potrzeby związane z dodatkowym wsparciem nauczycieli i całych społeczności szkolnych w związku z wprowadzeniem obowiązku szkolnego i obowiązku nauki w polskim systemie oświaty dzieci i młodzieży z Ukrainy, w tym dzieci i młodzieży pochodzenia romskiego, przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Program rządowy jest skierowany nie tylko dla dzieci i młodzieży z Ukrainy.

Program jest współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021–2027, działanie 04.17 „Szkoła dla wszystkich”.

Wysokość środków finansowych przeznaczonych na realizację działań określonych w Programie wynosi 499 904,00 tys. zł.

4. Zakup podręczników i materiałów dla uczniów z Ukrainy w polskich szkołach

W 2022, 2024 oraz 2026 r. koszty zakupu podręczników, materiałów edukacyjnych i materiałów ćwiczeniowych dla uczniów z Ukrainy zostały pokryte z dotacji celowej na wyposażenie szkół w podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe (rezerwa nr 26). W związku z tym, że spośród wszystkich uczniów szkół podstawowych nie wyodrębniono uczniów z Ukrainy nie jest możliwe oszacowanie wysokości środków przeznaczonych dla tej grupy uczniów.

Koszty zakupu podręczników, materiałów edukacyjnych i materiałów ćwiczeniowych dla uczniów uchodźców z Ukrainy uczących się w szkołach podstawowych zagwarantowane zostały w Funduszu Pomocy w 2023 oraz 2025 r. Środki te, na wniosek, otrzymały szkoły podstawowe z terenu całego kraju.

W 2023 roku wysokość środków wydatkowanych z Funduszu Pomocy (którego dysponentem jest minister właściwy ds. finansów publicznych) na podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe dla uczniów uchodźców z Ukrainy wyniosła 16 404 755,85 zł.

W 2025 r. wysokość środków wydatkowanych z Funduszu Pomocy na ten cel wyniosła 17 539 769,00 zł.

Ad 2)

Wsparcie JST

Wysokość środków finansowych przekazanych z Funduszu Pomocy w roku budżetowym:

• 2022 – 1 591 573 873 zł,
• 2023 – 2 625 586 446 zł,
• 2024 – 2 640 681 432 zł,
• 2025 – 3 323 952 758 zł.

Stypendia szkolne i zasiłki szkolne

Szczegółowe dane nt. liczby uczniów i wydatkowanych kwot na stypendia szkolne i zasiłki szkolne:

Program rządowy wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży „Przyjazna szkoła” w latach 2025–2027

Program finansowany jest z projektu pn. „Wsparcie edukacji formalnej dzieci i młodzieży z Ukrainy w programie FERS”, realizowanego w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021–2027 (FERS), działanie 04.17 „Szkoła dla wszystkich”.

Wysokość środków finansowych przeznaczonych na realizację działań określonych w Programie wynosi 499 903 491,80 zł (w tym: budżet środków europejskich - 412 513 516,80 zł; budżet państwa - 87 389 975,00 zł).

W dwóch pierwszych latach realizacji Programu środki rozdysponowane dla realizatorów wsparcie kształtują się na poziomie wg stanu na 31 maja 2026 r.:

Powyższe kwoty mogą ulec zmianie w zależności od poziomu realizacji zobowiązań w 2026 roku. Jednocześnie mając na uwadze okresy sprawozdawcze, na ten moment Ministerstwo Edukacji Narodowej nie dysponuje szczegółowymi danymi dotyczącymi liczby osób korzystających ze wsparcia.

Ad 3)

1. Działania realizowane przez Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą (ORPEG)

Zgodnie z przepisami ustawy – Prawo oświatowe^[3], Ministerstwo Edukacji Narodowej wraz z ORPEG, jednostką podległą koordynującą zadania związane z organizacją kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą:

1. prowadzi w Polsce szkoły kształcące na odległość (KNO) oraz szkoły i szkoły polskie przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych oraz przedstawicielstwach wojskowych RP za granicą;
2. wspomaga nauczanie języka polskiego i w języku polskim prowadzone w szkołach w systemach oświaty krajów zamieszkania Polonii i Polaków oraz szkołach organizacji Polaków za granicą poprzez:
1. przekazywanie szkołom niezbędnych podręczników i pomocy dydaktycznych,
2. organizowanie w kraju i za granicą doskonalenia zawodowego nauczycieli uczących języka polskiego, historii, geografii, kultury polskiej oraz innych przedmiotów nauczanych w języku polskim,
3. kierowanie nauczycieli do pracy dydaktycznej wśród Polonii i Polaków za granicą.

W przypadku ww. zadania ORPEG nie prowadzi wyodrębnionej ewidencji kosztów z podziałem na poszczególne kraje.

2. Działania realizowane przez Instytut Rozwoju Języka Polskiego im. św. Maksymiliana Marii Kolbego (IRJP)

IRJP został powołany na mocy ustawy z dnia 7 października 2022 r. o Instytucie Rozwoju Języka Polskiego im. świętego Maksymiliana Marii Kolbego. Celem działalności Instytutu jest wspieranie rozwoju języka polskiego za granicą.

Tabela: Łączne kwoty dofinansowania Polonii i Polaków na Ukrainie 2023-2026 (IRJP rozpoczął działalność w grudniu 2022 r.):

Ad 4)

Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą realizuje zadanie zlecone przez Ministra Edukacji pn. Organizacja kursów dla repatriantów i członków ich rodzin, przeprowadzanych zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 maja 2018 r. w sprawie rodzajów kursów języka polskiego i adaptacyjnych dla repatrianta i kandydata na repatrianta oraz sposobu ich organizacji (Dz. U. poz.1100).

W kursach mogą uczestniczyć repatrianci i członkowie ich rodzin, którzy nie korzystali dotychczas z takiej formy pomocy. Repatrianci pochodzą z różnych terenów m.in. z Kazachstanu, Rosji, Białorusi, Gruzji i Ukrainy. ORPEG nie prowadzi wyodrębnionej ewidencji kosztów z podziałem na poszczególne kraje.

Ad 6)

Przeprowadzona przez Najwyższa Izbę Kontroli w roku 2025 kontrola pn. „Realizacja prawa do nauki dla dzieci ukraińskich w polskich szkołach” nie wykazała nieprawidłowości w zakresie finansowania dodatkowych zadań oświatowych związanych z kształceniem, wychowaniem i opieką nad dziećmi i uczniami będącymi obywatelami Ukrainy.

Ad 9)

Ministerstwo Edukacji Narodowej wraz z Ośrodkiem Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą i Instytutem Rozwoju Języka Polskiego im. św. Maksymiliana Marii Kolbego będą kontynuować swoją misję w zakresie wsparcia edukacji w języku polskim Polaków zamieszkałych na Ukrainie.

Z wyrazami szacunku

Barbara Nowacka
Minister Edukacji

^[1] Wsparcie w ramach Funduszu Pomocy na ww. formy pomocy zostało wygaszone z dniem 5 marca 2026 r. na podstawie art. 17 pkt 38 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 203).

^[2] O której mowa w art. 90c ust. 2 pkt 1-2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. – o systemie oświaty (Dz. U. z 2025 r. poz. 881 z późn. zm.).

^[3] Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2026 r., poz.820, z późn. zm.)