do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie przywrócenia możliwości odprawiania mszy świętej na terenie byłego niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau podczas obchodów rocznicy pierwszego transportu Polaków do Auschwitz
Zgłaszający: Dariusz Matecki
Data wpływu: 25-06-2026
Zwracam się z interpelacją w sprawie możliwości przywrócenia odprawiania mszy świętej na terenie byłego niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau, w szczególności w związku z obchodami rocznicy pierwszego transportu polskich więźniów politycznych do KL Auschwitz, który dotarł do obozu 14 czerwca 1940 roku.
Sprawa ta ma niezwykle doniosłe znaczenie historyczne, religijne i społeczne. Auschwitz-Birkenau jest miejscem kaźni obywateli wielu narodowości, a zarazem miejscem szczególnego cierpienia Polaków, w tym więźniów politycznych, żołnierzy podziemia niepodległościowego, duchownych, przedstawicieli inteligencji oraz osób zaangażowanych w działalność patriotyczną. Dla wielu rodzin ofiar oraz środowisk kombatanckich możliwość modlitwy i udziału w Eucharystii w miejscu męczeństwa bliskich stanowiła naturalny element pamięci, zadumy i oddania hołdu pomordowanym.
Z dostępnych informacji wynika, że tradycja mszy świętych związanych z rocznicą pierwszego transportu Polaków do Auschwitz była przez lata obecna w przestrzeni obchodów. Wskazuje się, że szczególne znaczenie miała w tym kontekście Ściana Straceń, znajdująca się na dziedzińcu między blokami 10 i 11, będąca jednym z najważniejszych symbolicznych miejsc niemieckich zbrodni na Polakach. Właśnie tam Niemcy rozstrzelali tysiące ludzi, w tym przede wszystkim Polaków zaangażowanych w działalność niepodległościową i konspiracyjną.
Według informacji przytaczanych przez przedstawicieli środowisk rodzin oświęcimskich w pierwszych latach po wojnie – w latach 1945 i 1947 – odprawiano tam msze święte za pomordowanych. Następnie, po wielu latach przerwy, ta tradycja miała zostać przywrócona na przełomie lat 90. i 2000. W kolejnych latach uroczystości odbywały się regularnie aż do 2015 roku. Następnie wprowadzono nowe zasady korzystania z przestrzeni Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, obejmujące m.in. tzw. strefę ciszy, co w praktyce doprowadziło do zakończenia odprawiania mszy świętej w dotychczasowej formule.
Należy podkreślić, że postulat przywrócenia mszy świętej nie oznacza zakłócania powagi miejsca ani naruszania pamięci o ofiarach. Przeciwnie – dla wielu rodzin, środowisk patriotycznych i kombatanckich eucharystia jest jedną z najgłębszych form pamięci o zamordowanych. Miejsca takie jak Auschwitz wymagają najwyższego szacunku, ciszy i powagi, ale nie powinno to prowadzić do eliminowania z obchodów tych form upamiętnienia, które przez dziesięciolecia były ważne dla rodzin ofiar i dla polskiej wspólnoty narodowej.
W ostatnim czasie pojawiły się publiczne głosy oraz inicjatywy społeczne wskazujące na potrzebę powrotu do tej tradycji. W debacie publicznej podnoszony jest argument, że msza święta odprawiana w intencji pierwszych polskich ofiar Auschwitz byłaby symbolem pamięci o polskich więźniach politycznych i naturalnym elementem narodowych obchodów. Sprawa wywołuje zrozumiałe emocje, ponieważ dotyczy zarówno pamięci historycznej, jak i prawa rodzin ofiar do religijnej formy upamiętnienia swoich bliskich.
Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau jest instytucją o wyjątkowym znaczeniu dla polskiej i światowej pamięci historycznej. Z tego względu konieczne jest wyjaśnienie, jakie stanowisko w tej sprawie zajmuje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, sprawujące nadzór nad państwowymi instytucjami kultury i odpowiadające za ochronę dziedzictwa narodowego.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami: