w sprawie zadośćuczynienia dla ofiar hitlerowskich wysiedleń
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 20-07-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 18155 pana posła Tomasza Tomaszewskiego w sprawie zadośćuczynienia dla ofiar hitlerowskich wysiedleń uprzejmie informuję, co następuje.
Odnosząc się do kwestii zadośćuczynienia dla poszczególnych grup obywateli polskich, którzy w sposób szczególny i bezpośredni byli ofiarami II wojny światowej, pragnę podkreślić, że w zakresie, w jakim kwestia ta pozostaje w kompetencjach Ministerstwa Spraw Zagranicznych, MSZ w dialogu z rządem RFN stale wskazuje na niemiecką odpowiedzialność za ogrom cierpień polskich obywateli, które nie zostały właściwie zrekompensowane.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie jest jednak podmiotem koordynującym politykę państwa w zakresie zrekompensowania szkód doznanych przez polskich obywateli, stąd też nie znajduje się w posiadaniu szczegółowych informacji, których dotyczyła interpelacja.
Odnosząc się do pytania o aktualnie obowiązujące przepisy prawa i programy, z których mogłyby skorzystać osoby wysiedlone w trakcie II wojny światowej, w oparciu o informacje uzyskane z Fundacji „Polsko-Niemieckie Pojednanie“, informuję, że Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie“ w latach ubiegłych zajmowała się pośredniczeniem w wypłacaniu świadczeń, które co do zasady kierowane były do ofiar pracy przymusowej i niewolniczej, a więc do byłych robotników przymusowych III Rzeszy oraz byłych więźniów niemieckich obozów koncentracyjnych i więzień. Przymusowe przesiedlenia nie stanowiły podstawy do ubiegania się o przyznanie świadczeń wypłacanych za pośrednictwem fundacji. Wyjątkiem były sytuacje, gdy wysiedlenie wiązało się z osadzeniem w obozie przesiedleńczym (w przypadku dzieci do lat 16) lub gdy po wywiezieniu poza granice prowincji zamieszkania (np. z ziem wcielonych do III Rzeszy na teren Generalnego Gubernatorstwa) nastąpiło skierowanie do wykonywania pracy przymusowej w niemieckim zakładzie lub gospodarstwie (w przypadku małoletnich należało udokumentować pracę przymusową rodziców).
Niezależnie od powyższego informuję, że cały proces dobrowolnych wypłat niemieckich zakończył się ostatecznie z dniem 31 grudnia 2006 roku. Data ta została przez stronę niemiecką określona w trybie ustawowym.
Dodatkowo, pragnę również wyjaśnić, że instytucją kompetentną w sprawie udzielenia informacji nt. uprawnień wynikających z polskiego ustawodawstwa dla osób poszkodowanych w trakcie II wojny światowej jest Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Urząd ten przyznaje osobom poszkodowanych status osoby represjonowanej lub osoby deportowanej, co wiąże się z różnego rodzaju dodatkami do rent i emerytur. UdSKiOR świadczy również dodatkową pomoc socjalną dla poszkodowanych znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej.
Odnosząc się do pytania o ewentualne prace legislacyjne we wskazanym zakresie, pragnę poinformować, że zgodnie z wiedzą MSZ aktualnie nie toczą się prace dotyczące projektu ustawy o objęciu zadośćuczynieniem ofiar hitlerowskich wysiedleń w latach 1939-1945.
Z wyrazami szacunku
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu