w sprawie koordynacji działań rządu RP wobec ukraińskiej polityki pamięci, ukraińskiego Panteonu Narodowego oraz ochrony pamięci ofiar ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 23-07-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 18205 pana posła Jarosława Sachajko w sprawie koordynacji działań rządu RP wobec ukraińskiej polityki pamięci, ukraińskiego Panteonu Narodowego oraz ochrony pamięci ofiar ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA uprzejmie informuję, co następuje.
Rząd Rzeczypospolitej Polskiej prezentuje wobec władz ukraińskich w obszarach polityki pamięci, ukraińskiego Panteonu Narodowego oraz ochrony pamięci ofiar ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA jednolite stanowisko, oparte na konsekwentnym podkreślaniu znaczenia poszanowania pamięci ofiar oraz odpowiedzialnego podejścia do trudnych kart historii. W ramach dialogu dwustronnego strona polska przekazała władzom Ukrainy, że Polska uznaje za niedopuszczalne umieszczanie w ukraińskim Panteonie Narodowym osób odpowiedzialnych za masakry na ludności polskiej, w szczególności związane z OUN-UPA oraz innymi formacjami odpowiedzialnymi za zbrodnie na obywatelach RP. Zdecydowanie komunikujemy, że pamięć o zbrodniach UPA – organizacji winnej mordu na ok. 100 tyś cywilów, w tym kobiet i dzieci – jest w Polsce wyjątkowo bolesna, a gloryfikacja sprawców budzi silne emocje społeczne. Kwestia ta jest stale podnoszona w kontaktach na wysokim szczeblu i stanowi element szerszej rozmowy o polityce pamięci.
Rząd RP monitoruje działania strony ukraińskiej dotyczące upamiętnień i konsekwentnie wskazuje na konieczność respektowania wartości europejskich, w tym poszanowania godności ofiar. Działania gloryfikujące UPA utrudniają budowanie poparcia społecznego dla akcesji Ukrainy do UE, ponieważ podważają aksjologiczne fundamenty europejskiej integracji. Jednocześnie podkreślamy, że Polska wspiera europejską perspektywę Ukrainy, przy czym proces akcesyjny musi pozostać merytoryczny, oparty na kryteriach i reformach zgodnych ze standardami Unii Europejskiej. Szacunek dla pamięci ofiar oraz odpowiedzialne podejście do historii wpisują się w kontekst tych standardów i stanowią naturalny element dialogu z państwem kandydującym. Ocena zgodności polityki pamięci państwa kandydującego ze standardami UE odbywa się w ramach obowiązujących procedur akcesyjnych, które obejmują zarówno monitorowanie reform, jak i analizę przestrzegania wartości europejskich – kwestie te są więc uwzględnione w standardowym procesie oceny postępów państwa kandydującego, jednak nie stanowią formalnych warunków procesu akcesyjnego, który jest regulowany przez procedury traktatowe UE.
W kontekście przedstawienia Sejmowi informacji dotyczącej stanu relacji polsko-ukraińskich w obszarze polityki historycznej, ekshumacji, upamiętnień, edukacji i bezpieczeństwa migracyjnego, tego typu wnioski są realizowane w ramach procedur przewidzianych Regulaminem Sejmu oraz kompetencji właściwych członków Rady Ministrów.
W sprawach dotyczących koordynacji działań międzyresortowych w odniesieniu do kwestii przeciwdziałania gloryfikacji OUN-UPA informujemy, że współpraca właściwych organów państwa ma charakter stały i realizowana jest w ramach ich ustawowych kompetencji. Jednocześnie uprzejmie wskazujemy, że wg wiedzy MSZ aktualnie nie jest planowane powołanie specjalnego międzyresortowego zespołu, a wszystkie instytucje zaangażowane w ten proces pozostają w bieżącym kontakcie. W odniesieniu do kwestii ekshumacji i godnych pochówków pragnę poinformować, że w chwili obecnej proces wydawania zgód na prace poszukiwawczo-badawcze oraz ekshumacyjne przebiega bez zakłóceń. Nie odnotowaliśmy jego blokowania czy utrudniania przez stronę ukraińską. W bieżącym roku zrealizowano dotychczas następujące działania: 23-27 marca 2026 r. prace poszukiwawcze w m. Ugły (obw. rówieński), 20 kwietnia-1 maja 2026 r. prace poszukiwawcze w miejscowości Ostrówki oraz Wola Ostrowiecka (pow. lubomelski, obw. wołyński), 8-19 czerwca 2026 r. prace poszukiwawcze i archeologiczne w m. Huta Pieniacka (obw. lwowski), 21-26 czerwca 2026 r. prace poszukiwawcze w m. Puźniki (obw. tarnopolski), 13 lipca 2026 r. rozpoczęły się prace ekshumacyjne w miejscowości Ostrówki oraz Wola Ostrowiecka, w miejscu zbiorowej mogiły. Wszystkie dotychczasowe działania są realizowane we współpracy ze stroną ukraińską i przebiegają bez zastrzeżeń.
Ponadto, informacje dotyczące procedur pobytowych, ochrony czasowej, rynku pracy, edukacji oraz dostępu do świadczeń publicznych są szeroko dostępne dla obywateli Ukrainy przez strony rządowe, materiały informacyjne oraz działania właściwych instytucji. Wynikają one z obowiązujących przepisów prawa krajowego oraz unijnego, które określają zakres informacji wymaganych od cudzoziemców. W związku z powyższym nie jest obecnie planowane wprowadzenie obowiązkowego modułu edukacyjnego w języku ukraińskim w zakresie wskazanych zagadnień.
W sprawach dotyczących mowy nienawiści czy propagowania ustrojów totalitarnych stosuje się ogólne regulacje wynikające z przepisów prawa karnego, w szczególności art. 256 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Zgodnie z art. 256 K.k. przestępstwem jest publiczne propagowanie nazistowskiego, komunistycznego, faszystowskiego albo innego totalitarnego ustroju państwa, a także nawoływanie do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość. Pod propagowaniem rozumie się dokonywanie czynności mających na celu przekonanie odbiorców do poparcia danego totalitaryzmu, w szczególności przez eksponowanie symboli i ideologii powiązanych z tym ustrojem w sposób publiczny. Samo eksponowanie symboliki odnoszącej się do nacjonalizmu ukraińskiego nie przesądza jeszcze o wypełnieniu znamion czynu zabronionego. W celu uznania, że doszło do realizacji znamion z art. 256 K.k., konieczne jest wykazanie, że zachowanie to miało charakter propagandowy, tj. służyło publicznemu oddziaływaniu na odbiorców w kierunku aprobaty dla określonej ideologii, bądź iż towarzyszyło mu nawoływanie do nienawiści, w tym pochwalanie zbrodni lub wzbudzanie wrogości wobec określonej grupy narodowej. W tym znaczeniu rozstrzygające znaczenie ma nie tylko sam symbol, lecz zarówno kontekst jego użycia, jak i intencja sprawcy. W tych kwestiach indywidualne decyzje procesowe i proceduralne podejmują właściwe instytucje podległe MSWiA oraz Ministerstwu Sprawiedliwości. Uprzejmie informujemy, że zasady zawieszania lub ograniczania ruchu bezwizowego są określone w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1806, które przewiduje możliwość zastosowania tzw. mechanizmu zawieszenia jedynie w sytuacjach takich jak: znaczący wzrost nielegalnej migracji, nadużycia systemu azylowego, zagrożenia dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa wewnętrznego, a także brak współpracy państwa trzeciego w zakresie readmisji.
Podsumowując, rząd Rzeczypospolitej Polskiej utrzymuje jednolite stanowisko w omawianych kwestiach, konsekwentnie podkreślając konieczność oddania szacunku dla ofiar zbrodniczych działań OUN-UPA. W dialogu ze stroną ukraińską Polska niezmiennie wskazuje na niedopuszczalność upamiętniania osób odpowiedzialnych za zbrodnie na obywatelach polskich oraz na konieczność respektowania wartości, które stanowią fundament współpracy europejskiej.
Z wyrazami szacunku
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu