w sprawie negocjacji z Republiką Federalną Niemiec dotyczących zadośćuczynień dla polskich ofiar niemieckiego narodowego socjalizmu oraz ich rodzin
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 17-07-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 18211 Pana Posła Jarosława Sachajko w sprawie negocjacji z Republiką Federalną Niemiec dotyczących zadośćuczynień dla polskich ofiar niemieckiego narodowego socjalizmu oraz ich rodzin uprzejmie informuję, że:
Temat polskich strat wojennych powstałych w wyniku niemieckiej okupacji 1939-1945 został postawiony na agendzie politycznej relacji z Republiką Federalną Niemiec ponownie w 2022 r. W dniu 3 października 2022 r. rządowi Niemiec została przekazana nota dyplomatyczna, w której rząd RP domagał się m.in. odszkodowania za straty materialne i niematerialne oraz rekompensaty dla ofiar niemieckiej agresji i okupacji oraz członków ich rodzin. W tym dokumencie w żadnym z punktów nie pada sformułowanie reparacje. W dniu 28 grudnia 2022 r. rząd Niemiec odpowiedział notą dyplomatyczną, w której stwierdził, że kwestia reparacji, względnie odszkodowań za straty wojenne, jest zamknięta i odmówił podjęcia formalnych rozmów na ten temat.
Pomimo tego rząd RP kontynuował działania na rzecz wywiązania się Niemiec z postulatów, przedstawionych w ww. nocie. Działania wobec rządu RFN w tym obszarze miały charakter dyplomatyczny – kwestie odszkodowań były poruszane podczas spotkań dwustronnych, na wszystkich możliwych płaszczyznach. Nie powstał jednak żaden uniwersalny mechanizm negocjacji na szczeblu międzyrządowym, który mógłby zostać wykorzystany w przypadku zmiany rządów.
W wyniku wyborów parlamentarnych w Polsce 15 października 2023 r. i uformowania nowej większości rządowej kwestia indywidualnych rekompensat dla żyjących polskich ofiar wojennych pozostała na agendzie politycznej relacji polskoniemieckich. Wobec braku wypracowanej formuły dialogu z rządem Niemiec na ten temat jedyną możliwością działań było poruszanie tego tematu w wystąpieniach i podczas rozmów na szczeblu szefów rządów i ministrów spraw zagranicznych – podobnie, jak miało to miejsce do tej pory.
W dniu 12 lutego 2024 r., podczas pierwszej wizyty w Niemczech po objęciu urzędu, Premier Donald Tusk stwierdził podczas wspólnej konferencji prasowej z kanclerzem Niemiec, że „kwestia moralnego, finansowego, materialnego zadośćuczynienia nigdy nie została zrealizowana”. Z kolei w lipcu 2024 r. Premier D. Tusk podkreślił, że „nie ma takich kwot, które by zadośćuczyniły Polsce straty, wynikające z napaści Niemiec”.
Kwestię tę regularnie podnosi także Minister Spraw Zagranicznych Radosław Sikorski podczas spotkań ze swoimi niemieckimi odpowiednikami i w publicznych wystąpieniach, przykładowo podczas wizyty w Berlinie w ramach Forum PolskoNiemieckiego w dniu 4 czerwca 2025 r.: „Społeczeństwo polskie nie zapomniało o krzywdzie, jaką była niemiecka agresja 1939 r. Są jeszcze wśród nas Ci, których los naznaczył piętnem tamtej wojny. Nasze oczekiwania w kwestii zadośćuczynienia dla ofiar II wojny światowej pozostają aktualne. Nie są one częścią bieżącej polityki, lecz wyrazem głęboko zakorzenionej potrzeby pamięci, sprawiedliwości i uznania cierpienia, które pozostawiło trwały ślad w polskich rodzinach”.
Niezmiennie oczekujemy od strony niemieckiej konkretnych działań wobec żyjących polskich ofiar II wojny światowej i jasno to formułujemy. Jednak wobec faktu, że na żadnym etapie od października 2022 r. nie było to przedmiotem formalnych negocjacji, Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie będzie komentowało przytoczonych w przedmiotowej interpelacji kwot, które pojawiają się głównie w przestrzeni medialnej.
Należy przy tym przypomnieć, że również w latach wcześniejszych, po 1989 r. - ze względu na wymiar moralno-polityczny - odszkodowania indywidualne zajmowały wysokie miejsce na liście spraw do rozwiązania w stosunkach polsko-niemieckich. Na podstawie formalnie wynegocjowanych porozumień z 1991 r. i 2000 r. na rzecz ofiar wypłacono ponad 6 mld złotych.
Podkreślamy i wybrzmiało to mocno w trakcie ostatnich konsultacji międzyrządowych, że Republika Federalna Niemiec powinna poważnie zmierzyć się ze sprawą indywidualnych rekompensat i powinna to uczynić szybko. Żyjące polskie ofiary są w zaawansowanym wieku i oczekują szybkich działań. Ten aspekt uwypuklił Premier Donald Tusk podczas konferencji prasowej w dniu 1 grudnia 2025 r. w Berlinie.
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu