w sprawie założeń krajowej strategii młodzieżowej oraz działań na rzecz zatrzymania młodych ludzi w mniejszych miejscowościach
Odpowiadający: minister edukacji Barbara Nowacka
Warszawa, 23-07-2026
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Poseł na Sejm RP, Pani Danuty Jazłowieckiej w sprawie założeń krajowej strategii młodzieżowej oraz działań na rzecz zatrzymania młodych ludzi w mniejszych miejscowościach.
Szanowna Pani Poseł,
odpowiadając na pytania zawarte w interpelacji nr 18216 z dnia 6 lipca br. dotyczących założeń krajowej strategii młodzieżowej oraz działań na rzecz zatrzymania młodych ludzi w mniejszych miejscowościach, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Przygotowywany projekt strategii młodzieżowej uwzględniał będzie wyzwania wynikające z procesów demograficznych i depopulacyjnych, które w coraz większym stopniu wpływają na rozwój społeczny i gospodarczy Polski oraz jej regionów. Dokument będzie opierał się na aktualnej diagnozie sytuacji młodych ludzi, wskazującej, że Polska należy do państw, w których liczba osób młodych zmniejsza się szybciej niż średnio w Unii Europejskiej.
Dążąc do rzetelnego przygotowania projektu dokumentu strategicznego, zleciliśmy opracowanie raportu identyfikującego najważniejsze wyzwania, przed którymi współcześnie stoją młodzi ludzie. Jak wskazuje raport „Diagnoza Młodzieży[1]”, współczynnik dzietności w Polsce wyniósł w 2024 r. 1,1, co oznacza najniższy poziom od siedmiu dekad i pozostaje znacznie poniżej poziomu zastępowalności pokoleń. Jednocześnie wydłużanie się przeciętnego trwania życia powoduje systematyczny wzrost udziału osób starszych w strukturze ludności. Odsetek osób w wieku 65+ przekroczył 19%, a według prognoz może osiągnąć około 30% w połowie XXI wieku. Jednocześnie, za badaniem „Stan Młodych” (2025), aż 80% osób w wieku 19–29 lat uważa, że państwo bardziej dba o osoby starsze niż o młodsze.
Projektowana strategia będzie wychodziła z założenia, że przeciwdziałanie negatywnym trendom demograficznym wymaga przede wszystkim tworzenia warunków sprzyjających bezpiecznemu wejściu młodych ludzi w dorosłość. Badania pokazują, że brak stabilności ekonomicznej i mieszkaniowej prowadzi do odkładania kluczowych decyzji życiowych, takich jak usamodzielnienie się, założenie rodziny czy rodzicielstwo, co przekłada się również na procesy demograficzne.
Planowane działania będą zmierzały do wzmacniania poczucia bezpieczeństwa i sprawczości młodych ludzi poprzez rozwój rozwiązań wspierających stabilność zatrudnienia, zwiększanie dostępności mieszkań, rozwój wsparcia społecznego oraz wzmacnianie kompetencji kluczowych i kompetencji przyszłości. Celem będzie również stworzenie warunków sprzyjających podejmowaniu przez młodych ludzi decyzji o usamodzielnieniu się i zakładaniu rodzin.
Projekt strategii będzie zawierał także rekomendacje dla jednostek samorządu terytorialnego dotyczące prowadzenia lokalnych polityk publicznych wspierających zaangażowanie społeczne, bezpieczeństwo i jakość życia młodych ludzi.
Analiza przyczyn migracji młodych ludzi – zarówno do największych aglomeracji, jak i za granicę – stanowi istotny element prac nad projektem krajowej strategii młodzieżowej. W przygotowanej „Diagnozie” uwzględniane są uwarunkowania społeczne, edukacyjne, gospodarcze i demograficzne wpływające na mobilność młodych. Analizy wskazują, że do najważniejszych przyczyn migracji należą:
W raporcie analizowane są również skutki migracji dla rozwoju regionalnego. Dane wskazują, że w latach 2004–2024 wzrost liczby młodych dorosłych odnotowano jedynie w pięciu województwach, a głównymi beneficjentami migracji pozostają największe ośrodki metropolitalne. W tym samym okresie liczba młodych mieszkańców wzrosła we Wrocławiu o 127%, natomiast w wielu powiatach peryferyjnych spadła o 30–35%. Analizy wskazują również na zróżnicowanie migracji ze względu na płeć – mobilność młodych kobiet jest wyższa niż mężczyzn, co prowadzi do trwałych zmian w strukturze demograficznej wielu regionów.
Ministerstwo Edukacji Narodowej dostrzega wyzwanie związane z odpływem młodych ludzi z mniejszych miast i obszarów wiejskich, co w dużej mierze wynika z ograniczonej dostępności stabilnego zatrudnienia, możliwości rozwoju zawodowego oraz oferty edukacyjnej i mieszkaniowej. Migracje młodych osób do największych aglomeracji są często konsekwencją poszukiwania lepszych perspektyw wejścia w dorosłość i funkcjonowania na rynku pracy.
W związku z tym, w ramach prac nad projektem strategii młodzieżowej analizowane są rozwiązania służące wzmacnianiu samodzielności ekonomicznej młodych ludzi oraz zwiększaniu ich szans rozwojowych niezależnie od miejsca zamieszkania. Projektowany dokument będzie uwzględniał działania związane m.in. z rozwojem kompetencji przyszłości, przygotowaniem młodych osób do zmieniającego się rynku pracy oraz wzmacnianiem bezpieczeństwa w procesie wchodzenia w dorosłość.
Jednocześnie należy podkreślić, że ograniczanie odpływu młodych osób z mniejszych ośrodków wymaga działań wykraczających poza jeden obszar polityki publicznej. Tworzenie atrakcyjnych warunków życia i pracy wymaga współpracy administracji rządowej, samorządów, przedsiębiorców oraz innych partnerów społecznych. Rola państwa na poziomie krajowym będzie polegała przede wszystkim na wyznaczaniu kierunków działań, wzmacnianiu kompetencji młodych osób oraz tworzeniu ram sprzyjających ich rozwojowi.
Realizacja założeń będzie miała charakter wielosektorowy. Zgodnie z Zarządzeniem nr 4 Prezesa Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2025 r. w sprawie koordynacji działań z zakresu polityki młodzieżowej[2] minister właściwy do spraw oświaty i wychowania pełni rolę Koordynatora w tym zakresie. Zgodnie z § 2 pkt 2 ww. Zarządzenia koordynacja obejmuje w szczególności współdziałanie z innymi organami administracji rządowej, organami jednostek samorządu terytorialnego, organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami uczestniczącymi w działaniach związanych z polityką młodzieżową, w zakresie działania Koordynatora. Ponadto w powołanej przez Minister Edukacji Radzie ds. Polityki Młodzieżowej sektor samorządowy reprezentowany jest przez Związek Miast Polskich, Unię Metropolii Polskich oraz Związek Gmin Polskich – organizacje zrzeszające jednostki samorządu terytorialnego z całego kraju.
Ministerstwo Edukacji Narodowej pełni więc funkcję koordynującą, natomiast poszczególne działania będą realizowane przez właściwe resorty, zgodnie z ich kompetencjami. Zakładana współpraca pomiędzy administracją rządową, samorządami ma służyć tworzeniu warunków, które zwiększą szanse młodych ludzi na stabilne zatrudnienie, rozwój zawodowy i budowanie samodzielnego życia również poza największymi ośrodkami miejskimi.
Zarówno wyniki badań, jak i wnioski z dialogu z młodzieżą jednoznacznie wskazują, że dostęp do mieszkania jest jednym z najważniejszych warunków osiągania samodzielności przez młodych ludzi. „Diagnoza Młodzieży” pokazuje skalę tego wyzwania:
Problemy mieszkaniowe należą obecnie do najważniejszych oczekiwań młodych wobec państwa.
Wnioski z dialogu prowadzonego z młodzieżą potwierdzają, że trudności związane z zakupem lub wynajmem pierwszego mieszkania należały do najczęściej wskazywanych problemów. Młodzi ludzie podkreślali, że możliwość uzyskania samodzielnego mieszkania jest warunkiem podejmowania decyzji o założeniu rodziny, zmianie miejsca zamieszkania oraz pełnym usamodzielnieniu się. Obok stabilnego zatrudnienia, dobrego zdrowia psychicznego i podmiotowego traktowania przez instytucje publiczne, dostępność mieszkań była jednym z najczęściej wskazywanych warunków dobrego startu w dorosłość.
W związku z tym samodzielność mieszkaniowa oraz zapewnienie godnego startu w dorosłe życie będą należały do kluczowych celów strategicznych państwa wobec młodych ludzi.
Jednocześnie należy podkreślić, że kwestie mieszkalnictwa pozostają we właściwości Ministerstwa Rozwoju i Technologii. Minister Edukacji jako koordynator polityki młodzieżowej prowadzi współpracę międzyresortową w tym zakresie. W ramach przygotowań do strategii odbyło się spotkanie z przedstawicielem kierownictwa resortu odpowiedzialnego za budownictwo i mieszkalnictwo, podczas którego przedstawiono znaczenie tego zagadnienia oraz potrzebę uwzględnienia go jako jednego z istotnych obszarów strategii młodzieżowej.
Od początku prac nad dokumentem priorytetem Ministerstwa Edukacji Narodowej było zapewnienie realnego udziału młodych ludzi w procesie jego tworzenia. W ramach ogólnopolskiego etapu dialogu z wykorzystaniem różnorodnych narzędzi partycypacji młodzież wskazała transport publiczny jako jeden z najważniejszych problemów wymagających systemowych działań. Dotyczy to zarówno uczniów, którzy z powodu ograniczonej dostępności komunikacyjnej nie mogą w pełni korzystać z oferty edukacyjnej i zajęć dodatkowych, jak i młodych dorosłych dojeżdżających do pracy.
Potwierdzają to również wyniki badań. Zgodnie z „Diagnozą Młodzieży” jednym z czynników sprzyjających pozostawaniu młodych dorosłych na obszarach wiejskich jest dobrze funkcjonujący transport publiczny – wskazało go 25,6% respondentów. Raport wskazał również ograniczenie wykluczenia komunikacyjnego jako jeden z priorytetów horyzontalnych przyszłej strategii.
Wnioski z ogólnopolskiej ankiety przeprowadzonej w ramach dialogu pokazały, że osoby mieszkające poza dużymi aglomeracjami bardzo często wskazywały ograniczony dostęp do transportu publicznego jako jedną z głównych barier rozwojowych. Postulat ten wiąże się bezpośrednio z potrzebą wyrównywania szans edukacyjnych i zawodowych niezależnie od miejsca zamieszkania.
Podczas wydarzenia pod nazwą „Okrągły Stół do Strategii Młodzieżowej” uczestnicy wypracowali rekomendacje dotyczące pilnej reformy lokalnego transportu publicznego, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach. Wskazywano m.in. na potrzebę uporządkowania zasad przewozów pasażerskich, rozwoju sieci transportu publicznego oraz dostosowania rozkładów jazdy do godzin zajęć szkolnych, aktywności pozalekcyjnych i potrzeb osób pracujących.
Znaczenie tego zagadnienia potwierdziły również debaty prowadzone przez młodzieżowe rady. 52 lokalne debaty dotyczyły tematu transportu publicznego, co stanowi czwarte najczęściej podejmowane zagadnienie. Z przekazanych do MEN rekomendacji jednoznacznie wynika potrzeba zapewnienia dostępnego transportu poza dużymi ośrodkami miejskimi, a następnie zwiększenia jego przystępności finansowej i jakości.
Problem wykluczenia komunikacyjnego nie ma wyłącznie charakteru infrastrukturalnego. Stanowi również jeden z czynników przyspieszających proces metropolizacji oraz pogłębiających nierówności rozwojowe i terytorialne wśród młodych ludzi. Dlatego strategia będzie zakładała odejście od działań punktowych na rzecz spójnej architektury polityk publicznych, łączącej obszary edukacji, rynku pracy, mieszkalnictwa, transportu i polityki społecznej, z uwzględnieniem przebiegu trajektorii życiowych młodych osób.
Strategia będzie zatem traktowała dostęp do lokalnego transportu publicznego jako jeden z priorytetów służących wyrównywaniu szans rozwojowych młodych ludzi oraz zwiększaniu ich możliwości edukacyjnych, zawodowych i społecznych.
Monitoring, ewaluacja oraz systematyczna ocena skuteczności wdrażania strategii młodzieżowej będą stanowiły jeden z jej podstawowych elementów. Już na etapie przygotowywania dokumentu projektowany jest system monitorowania realizacji celów strategicznych oraz mierzalnych wskaźników, który pozwoli oceniać efektywność podejmowanych działań. Ewaluacją objęte zostaną wszystkie najważniejsze cele strategiczne dotyczące młodzieży i młodych dorosłych. Istotną inspiracją przy projektowaniu systemu monitoringu są rozwiązania stosowane w państwach posiadających rozwinięty sektor polityki młodzieżowej.
Przygotowywana strategia młodzieżowa będzie docelowo dokumentem rządowym, zostanie poddana konsultacjom publicznym, opiniowaniu i uzgodnieniom międzyresortowym. Oznacza to, że zainteresowane osoby i instytucje będą mogły zgłaszać uwagi zarówno do proponowanych celów strategicznych, jak i do systemu monitoringu oraz ewaluacji.
Wyzwania dotyczące młodych ludzi mają zarówno charakter trwały, jak i podlegają zmianom wraz z dynamicznymi przemianami społecznymi, gospodarczymi i technologicznymi. Dlatego regularna ewaluacja strategii będzie służyła nie tylko ocenie osiąganych rezultatów, ale również bieżącemu dostosowywaniu priorytetów i instrumentów polityki młodzieżowej do zmieniającej się rzeczywistości.
Z wyrazami szacunku
Barbara Nowacka
Minister Edukacji
[1] Diagnoza Młodzieży, Polskie Towarzystwo Polityki Społecznej, Warszawa 2026.
[2] Zarządzenie nr 4 Prezesa Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2025 r. w sprawie koordynowania przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania działań z zakresu polityki młodzieżowej, M.P. poz. 208.