w sprawie działań dyplomatycznych Rzeczypospolitej Polskiej dotyczących przeciwdziałania gloryfikacji OUN-UPA oraz upowszechniania wiedzy o zbrodniach dokonanych na obywatelach II Rzeczypospolitej
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 23-07-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 18247 posła Mariusza Błaszczaka w sprawie działań dyplomatycznych Rzeczypospolitej Polskiej dotyczących przeciwdziałania gloryfikacji OUN-UPA oraz upowszechniania wiedzy o zbrodniach dokonanych na obywatelach II Rzeczypospolitej uprzejmie informuję, że w ramach dwustronnych kontaktów na poziomie politycznym, Ministerstwo Spraw Zagranicznych przede wszystkim prowadzi działania zorientowane na komunikowanie naszych priorytetów, w tym politycznych aspektów polityki historycznej.
Dzięki efektywnemu dialogowi Kierownictwa Ministerstwa Spraw Zagranicznych doprowadziliśmy do wznowienia w I połowie 2025 r. procesu wydawania zgód na poszukiwania i ekshumacje, co zakończyło faktyczne moratorium trwające od 2017 roku. Wcześniej, w październiku i listopadzie 2024 roku kierujący Ambasadą RP w Kijowie wraz z zespołem prowadzili rozmowy z ukraińskim MSZ, Ministerstwem Kultury, Biurem Prezydenta Ukrainy, przedstawicielami sił zbrojnych Ukrainy, zwierzchnikami kościoła grecko-katolickiego i ukraińskiej cerkwi prawosławnej. Każdorazowo w kontaktach dyplomatycznych poruszaliśmy kwestie dotyczące konieczności odblokowania procesu ekshumacji, podkreślając cywilizacyjny i humanitarny aspekt sprawy.
Uzupełnieniem instrumentarium dyplomatycznego w tym obszarze było też wystąpienie w 2024 r. przez Ambasadę RP w Kijowie roku z notą dyplomatyczną, wyrażającą stanowczy sprzeciw wobec treści zawartych w wystawie przygotowanej przez Ukraiński IPN „Wygnanie. Pamięci deportacji Ukraińców z Łemkowszczyny, Nadsiania, Bojkowszczyzny Zachodniej, Ziemi Lubaczowskiej, Ziemi Chełmskiej i Podlasia Południowego”, która ukazała się na początku września 2024 r. w przestrzeni miejskiej Kijowa.
MSZ na bieżąco podejmuje działania dyplomatyczne w związku z promowaniem naszego podejścia do wspólnej historii polsko-ukraińskiej, w tym działań OUN-UPA obejmujące przede wszystkim: rozmowy na wysokim szczeblu (m.in. Min. R. Sikorskiego z Min. A. Sybihą i Min. M. Bosackiego z gen. K. Budanowem), interwencje polskich placówek dyplomatycznych (m.in. kierującego Ambasadą RP w Kijowie wobec MSZ Ukrainy, Konsulatu Generalnego RP we Lwowie, w związku z planami budowy pomnika R. Szuchewycza we Lwowie). W przypadku decyzji prezydenta W. Zełenskiego o nadaniu jednej z jednostek wojskowych nazwy „bohaterów UPA”, niezwłocznie podjęte zostały działania tj.: minister M. Bosacki przeprowadził rozmowę z ambasadorem Ukrainy, a chargé d’affaires w Kijowie P. Łukasiewicz nawiązał kontakt z wiceministrem spraw zagranicznych Ukrainy O. Miszczenką.
Działania w obszarze dyplomacji publicznej dotyczące upowszechniania wiedzy o zbrodniach dokonanych na obywatelach II Rzeczypospolitej są prowadzone np. w ramach finansowanych z budżetu MSZ programów i audycji obcojęzycznych, produkowanych przez Polskie Radio dla Zagranicy oraz przez Ośrodek Mediów dla Zagranicy TVP, w tym również w jęz. ukraińskim. Finansowane są także Belsat, którego częścią są również redakcja Slawa TV (nadająca w języku ukraińskim) oraz wielojęzyczny Vot Tak. Każdy z tych projektów wykazuje znaczący wzrost zasięgów i popularności w swojej grupie docelowej.
Zarówno produkująca programy informacyjne w języku ukraińskim Slawa TV jak i audycje PRDZ w języku ukraińskim realizują długoterminową promocję polskiej perspektywy i priorytetów bezpośrednio wśród odbiorców w Ukrainie. Dzięki współpracy z ukraińskimi partnerami, programy Slawy i audycje PRDZ docierają bezpośrednio do ukraińskich domów również jako część kanału Espreso TV (nadawany drogą satelitarną i poprzez platformy kablowe) czy audycji Suspilne.
W ramach porozumienia MSZ z Telewizją Polską w 2026 roku – Slawa TV jest odpowiedzialna m.in. za: „Relacjonowanie procesu poszukiwania wspólnych rozwiązań w zakresie trudnych kwestii dialogu historycznego, ze szczególnym uwzględnieniem tematu ekshumacji i upamiętnienia ofiar Wołynia”.
W odniesieniu do kwestii propagowania obiektywnej narracji także w języku ukraińskim, Ambasada RP w Kijowie na bieżąco przekazuje publikacje o tematyce historycznej w środowiskach polonijnych, szkolnych, kołach akademickich. Placówka korzysta m.in. z następujących publikacji dostępnych w języku ukraińskim o temacie historycznej, w tym bezpośrednio dotyczących Zbrodni Wołyńskiej:
- Motyka Grzegorz. Od rzezi wołyńskiej do akcji „Wisła”. Konflikt polsko-ukraiński 1943–1947. Autoryzowany przekład z języka polskiego Andrija Pawłyszyna, posłowie prof. dr. hab. Ihora Illiuszyna. – Kijów: Duch i Litera.
- Polska – zarys historii, red. Włodzimierz Mędrzecki i Jerzy Bracisiewicz, przekład z języka polskiego Iwana Swarnyka, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2015.
Polskie placówki na Ukrainie, w tym szczególnie Instytut Polski w Kijowie, prowadzą działania z zakresu dyplomacji publicznej i kulturalnej, które mają na celu promocję Polski i polskiej kultury oraz lepsze zrozumienie obu społeczeństw i ich wrażliwości. Jedną z form tej działalności jest wydawanie w jęz. ukraińskim polskiej literatury lub pozycji ważnych dla polskiej narracji. W ostatnim okresie powstały:
• ukraińska wersja publikacji DDK o Polsce „About Polska” (2026 r.) - 950 egz.
• książka „Język polski na Ziemiach Ruskich. Ukraina i Biała Ruś, 1569–1667” Antoine’a Martela - 200 egz.
• katalog wystawy „Włodzimierz Dzieduszycki. In memoriam” z okazji 200. rocznicy urodzin Włodzimierza Dzieduszyckiego – marszałka i posła na Sejm Krajowy Królestwa Galicji i Lodomerii, społecznika, naukowca, kolekcjonera i mecenasa sztuki – 12 tys. egz.
• książka Dariusza Dombrowskiego „Daniel Romanowicz. Król Rusi (ok. 1201-1264). Biografia polityczna” - 300 egz.
• katalog „Kolekcja Poloników XIX – I połowy XX wieku. Album-katalog” w zbiorach Muzeum Sztuki im. Nikanora Onackiego w Sumach - 200 egz.
• książka ks. kanonika Pawła Chomiaka, proboszcza parafii katedralnej Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Łucku, pt. „Duchowieństwo rzymskokatolickie diecezji lwowskiej i łuckiej w latach 1939 – 1991, specyfika działania, monografia" – 300 egz.
• redakcja naukowa książki prof. Andrzeja Nowaka „Powrót Imperium Zła. Ideologie współczesnej Rosji, ich twórcy i krytycy (1913–2023)”. Projekt ma na celu ukazanie fałszywych narracji Kremla, który za pomocą agresji zbrojnej próbuje przekonać świat do swojej wizji historii. Pogłębienie przekonania wśród ukraińskich czytelników, że Polska jest godnym zaufania partnerem, bogatym nie tylko w bolesne doświadczenia rosyjskiej opresji, ale przede wszystkim merytoryczne obeznanie z naturą rosyjskiego najeźdźcy – 300 egz.
• tłumaczenie na język ukraiński książki Marcina Zaremby "Wielka Trwoga. Polska 1944 – 1947. Ludowa reakcja na kryzys". Książka Marcina Zaremby to ważny wkład w badania nad historią Europy Środkowo-Wschodniej. To fundamentalna praca, która rzuca nowe światło na polskie doświadczenia po II wojnie światowej – 300 egz.
Placówki na swoich kontach w portalach społecznościowych upowszechniają informacje na temat rocznic i uroczystości, w tym udostępniają materiały o charakterze historycznym, które ukazują się na kontach centralnych MSZ i kontach w mediach społecznościowych placówek dyplomatyczno-konsularnych na Ukrainie. Przedstawiciele placówek biorą udział w uroczystościach i rocznicach z tym związanych (mord profesorów lwowskich, Zbrodnia Wołyńska, w tym uroczystości związane z pochówkiem ofiar Zbrodni Wołyńskiej [Puźniki-09’25, Mościska-11’25].
Przedstawiciele Ambasady RP w Kijowie wzięli udział w PL-UA Kongresie Historyków w Baranowie Sandomierskim w maju 2026 r. Ponadto przedstawiciele MSZ wzięli udział w spotkaniach grupy roboczej ds. historycznych i godnego pochówku: we Lwowie (25.01.2025), Mościskach (14.11.2025) i Warszawie (16.12.2025).
Przedstawiciele placówek wzięli również udział w charakterze obserwatora, uczestnika lub organizatora w następujących wydarzeniach, gdzie tematyka wołyńska i polityka pamięci była stale obecna obok innych tematów historycznych:
• KG w Łucku w 2025 r. zorganizował konferencję dotyczącą badań nad koncepcjami współpracy polsko-ukraińskiej im. H. Józewskiego i W. Mudrego. Celem było kształtowanie płaszczyzny dialogu i współpracy między Polską a Ukrainą oraz podtrzymywanie systematycznych relacji między naukowcami obu państw. Liczba uczestników 40 os.
• IP w Kijowie w 2024 r. we współpracy z Telewizją Kijowską oraz z prof. A. Rukkasą przygotował film dokumentalny o H. Józewskim. Celem było przybliżenie szerokiemu gronu ukraińskich odbiorców postaci polskiego urzędnika, którego polityka regionalna wytworzyła warunki dla pokojowej, opartej na wzajemnym poznaniu i zrozumieniu koegzystencji Polaków i Ukraińców zamieszkujących Wołyń.
• Debata o charakterze roboczo-dyskusyjnym z ukraińskimi parlamentarzystami (19.08.2025 r.) Ze strony ukraińskiej – ośmioro deputowanych Rady Najwyższej Ukrainy z różnych frakcji i grup parlamentarnych.
• Wizyta studyjna polskich muzealników w Kijowie (24-27.03.2026). Przedstawiciele ponad 150 ukraińskich muzeów (łącznie odnotowano 225 uczestników). Z polskiej strony 11 przedstawicieli polskich muzeów i instytucji kultury.
• Łucki „okrągły stół” poświęconego polsko-ukraińskiej historii w dniu 14.08.2025. 14 uczestników ze strony ukraińskiej na różnych poziomach reprezentacji.
• Dyskusja „Armia, język, pamięć”. Rozmowa z szefem IPN UA O. Alfiorowem (28.07.2025). Udział kilkunastu osób.
• Okrągły stół poświęcony „105-tej rocznicy „Cudu nad Wisłą” (20.08.2025). Ośmioro uczestników: polscy i ukraińscy historycy, dyplomaci, publicyści i dziennikarze.
•Ukraińska promocja książki Marcina Zaremby „Wielka trwoga. Polska 1944–1947. Ludowa reakcja na kryzys” (16.03.2026). Trzech panelistów, kilkudziesięciu uczestników.
Środowiska akademickie oraz nauczyciele historii znajdują się wśród beneficjentów projektów realizowanych przez polskie placówki na Ukrainie. Warto wymienić szczególnie następujące działania:
• Cykl wykładów „Historia i kultura Polski – dawna i współczesna” na uniwersytetach ukraińskich, realizowany we współpracy ze Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego (KG w Łucku oraz w 2026 r. IP w Kijowie) Wykłady odbywają się na następujących uczelniach: Narodowy Uniwersytet „Akademia Ostrogska” w Ostrogu, Karpacki Uniwersytet Narodowy im. Wasyla Stefanyka w Iwano-Frankiwsku, Uniwersytet Narodowy im. Jurija Fedkowycza w Czerniowcach, Wołyński Uniwersytet Narodowy im. Łesi Ukrainki w Łucku, Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny im. Wołodymyra Hnatiuka w Tarnopolu, Państwowy Uniwersytet im. Iwana Franki w Żytomierzu, Narodowy Uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska” w Kijowie.
• Organizacja polsko-ukraińskiej konferencji muzealników „Resilient culture – cultural resilience” („Odporna kultura. Odporność kulturowa”) - 250 os.
• Wizyta studyjna ukraińskich nauczycieli w Polsce. Celem było m.in. nawiązanie współpracy między polskimi i ukraińskimi instytucjami edukacyjnymi oraz wymiana doświadczeń w zakresie edukacji historycznej i kształtowania pamięci.
• Kurs edukacyjny ,,Rzeczpospolita Obojga Narodów: wspólna historia przez pryzmat kultury" w oparciu o metodologię edukacyjną ,,Wspomnienia w pudełkach". Projekt obejmował komunikację z naukowcami pracującymi w muzeach i pozwalał zrozumieć, że historia jako nauka stale się rozwija i potrzebuje nowych badaczy - 100 os.
• Międzynarodowa konferencja pt. „Imperialny podręcznik agresji wobec Litwy, Polski i Ukrainy. Lekcje z polityki Katarzyny II i Władimira Putina – agresora” dla historyków, dyplomatów, ekspertów ds. polityki zagranicznej oraz przedstawicieli świata akademickiego z Polski, Litwy i Ukrainy. Tematem przewodnim konferencji były historyczne i współczesne formy rosyjskiej agresji wobec regionu Europy Środkowo-Wschodniej) – 200 os.
• Wsparcie kijowskiej polonistyki – dofinansowanie publikacji 41. tomu rocznika „Kijowskie Studia Polonistyczne" - 100 egz.
• „Pomarańczowa Rewolucja – punkt zwrotny dla Ukrainy. Rola Polski.” Organizacja dyskusji pomiędzy Prezydentem RP (1995-2005) A. Kwaśniewskim oraz Prezydentem Ukrainy (2005-2010) W. Juszczenko na Kijowskim Uniwersytecie Narodowym im. T. Szewczenki na temat znaczenia "Pomarańczowej Rewolucji i roli Polski w tych wydarzeniach – 500 os.
• Warsztat dla ukraińskich dziennikarzy „Polska i Ukraina w przestrzeni informacyjnej: metodologia fact-checkingu, analiza rosyjskich technik dezinformacyjnych i rola mediów w integracji europejskiej” – 20 os.
W celu zwiększenia świadomości historycznej społeczeństwa ukraińskiego planowane jest dalsze prowadzenie i intensyfikowanie działań informacyjnych, w tym w mediach społecznościowych, także w języku ukraińskim. Obecne działania prowadzone w szczególności na terenie Ukrainy przez polskie placówki i organizacje stanowią element trwałego dialogu, a nie wyłącznie reakcję na pojedyncze kryzysy dyplomatyczne, i będą kontynuowane. Celem tych działań pozostaje konsekwentne i trwałe przedstawianie polskiej perspektywy historycznej oraz budowanie zrozumienia dla wrażliwości związanej z pamięcią o ofiarach.
Współpraca polsko-ukraińska w obszarze pamięci historycznej, z uwagi na jej wielowątkowość, jest realizowana przy współdziałaniu szeregu instytucji państwowych. Strategie oraz inicjatywy o charakterze edukacyjnym i naukowym, a także proces występowania o zgody na prace poszukiwawcze i ekshumacyjne oraz ich uzyskiwanie należy do właściwych instytucji — w szczególności Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Instytutu Pamięci Narodowej oraz Rady ds. Współpracy z Ukrainą, które koordynują swoje działania w tych obszarach i współpracują ze stroną ukraińską, zgodnie z obowiązującymi procedurami.
W ramach stałego zaangażowania dyplomatycznego przedstawiciele Placówek wspierają logistycznie i informacyjnie IPN oraz inne zaangażowane podmioty podczas prowadzonych prac poszukiwawczych i ekshumacyjnych, a także uczestniczą w roboczych spotkaniach organizowanych przez lokalnych partnerów IPN z władzami.
Temat wspólnej polsko-ukraińskiej historii i wspólnego dziedzictwa jest przedmiotem prac powołanej pod egidą ministrów kultury Polski i Ukrainy Grupy Roboczej ds. dialogu historycznego, która monitoruje także stan prac poszukiwawczych i ekshumacyjnych, w celu realizacji wniosków złożonych przez podmioty z obu państw, z uwzględnieniem sytuacji bezpieczeństwa wynikającej z toczącej się wojny.
Z wyrazami szacunku
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu