Interpelacja nr 18266

do ministra edukacji

w sprawie wprowadzenia w szkołach funkcji nauczyciela mediatora oraz włączenia praktycznej nauki mediacji, erystyki i debat do programu nauczania

Zgłaszający: Patryk Wicher, Maria Kurowska, Józefa Szczurek-Żelazko, Anna Paluch, Mariusz Krystian, Władysław Kurowski, Zbigniew Hoffmann, Piotr Gliński, Bogumiła Olbryś, Andrzej Gawron, Marek Wesoły, Arkadiusz Czartoryski, Filip Kaczyński, Jarosław Krajewski, Urszula Rusecka, Dorota Arciszewska-Mielewczyk, Iwona Ewa Arent, Joanna Borowiak, Bożena Borys-Szopa, Tadeusz Chrzan, Lidia Czechak, Anna Dąbrowska-Banaszek, Elżbieta Duda, Małgorzata Golińska, Marcin Grabowski, Marek Gróbarczyk, Czesław Hoc, Michał Kowalski, Wioletta Maria Kulpa, Anna Kwiecień, Ewa Leniart, Grzegorz Lorek, Sebastian Łukaszewicz, Michał Moskal, Paweł Sałek, Jarosław Sachajko

Data wpływu: 03-07-2026

Szanowna Pani Minister,

w debacie publicznej na temat reformy oświaty oraz poprawy relacji w polskiej szkole często pojawia się koncepcja powoływania instytucji takich jak szkolny rzecznik praw ucznia. Zgłaszane są jednak uzasadnione obawy, że tworzenie funkcji opartych na przyjmowaniu skarg, prowadzeniu „dochodzeń” i rozstrzyganiu sporów z pozycji arbitralnej, nadaje relacjom szkolnym charakter quasi-karny. Zamiast budować porozumienie, może to prowadzić do eskalacji napięć.

Znacznie bardziej perspektywicznym i holistycznym rozwiązaniem jest oparcie relacji w szkole na tzw. miękkiej sile (soft power) – kształtowaniu postaw, a nie ich wymuszaniu. W związku z tym, proponuję rozważenie innowacyjnego programu „Mediator w każdej szkole”.

Fundamentem tego rozwiązania byłoby powołanie w placówkach oświatowych nauczyciela mediatora, posiadającego odpowiednie uprawnienia. Jego rola opierałaby się na dwóch filarach: edukacyjnym oraz praktycznym.

1. Filar edukacyjny (rozwój kompetencji uczniów) Postuluję wprowadzenie dodatkowego modułu zajęć (np. w wymiarze 1 godziny tygodniowo w ramach nowo tworzonego przedmiotu np. edukacja obywatelska lub pokrewnego), podczas których nauczyciel mediator uczyłby młodzież kompetencji kluczowych na współczesnym rynku pracy, takich jak:

• Alternatywne Metody Rozwiązywania Sporów (ADR): negocjacje i mediacje, radzenie sobie z konfliktem i stresem bez użycia przemocy słownej czy fizycznej.
• Sztuka komunikacji i retoryka: erystyka, rozpoznawanie technik manipulacji i obrona przed nimi, a także emisja głosu.
• Kultura debaty: regularne organizowanie debat oksfordzkich, uczących merytorycznej argumentacji i szacunku do oponenta.
• Kompetencje międzykulturowe: ukazywanie różnic w prowadzeniu rozmów, negocjacji biznesowych i rozwiązywaniu sporów w różnych kulturach świata.

2. Filar praktyczny (budowanie kultury dialogu w szkole) nauczyciel mediator pełniłby funkcję realnego wsparcia dla społeczności szkolnej, działając dwutorowo:

• Mediacje rówieśnicze: koordynowanie i nadzorowanie uczniów mediatorów (wyznaczonych w każdej klasie), którzy pomagaliby w rozwiązywaniu drobnych konfliktów między rówieśnikami.
• Mediacje szkolne: pełnienie funkcji neutralnego mediatora w konfliktach na linii dyrektor – nauczyciel, nauczyciel – rodzic, nauczyciel – uczeń. Każdy spór w szkole byłby w pierwszej kolejności rozwiązywany polubownie, co drastycznie obniżyłoby poziom ogólnej konfliktowości w placówkach.

Wprowadzenie takiego rozwiązania przyniosłoby polskiemu systemowi edukacji potężne korzyści. Polska młodzież opuszczałaby mury szkół wyposażona w rzadkie i niezwykle cenne umiejętności miękkie. Zdolność prowadzenia trudnych negocjacji, odporność na manipulację oraz umiejętność bezkonfliktowego rozwiązywania sporów dałaby młodym Polakom ogromną przewagę konkurencyjną na międzynarodowym rynku pracy.

W związku z powyższym, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej rozważy koncepcję wprowadzenia do szkół wykwalifikowanych nauczycieli mediatorów jako alternatywy dla funkcji o charakterze wyłącznie skargowo-interwencyjnym (np. rzeczników)?
2. Czy w ramach prac nad podstawą programową nowego przedmiotu edukacja obywatelska (lub w ramach innych przedmiotów społecznych) planowane jest wygospodarowanie przestrzeni na praktyczną naukę debat oksfordzkich, erystyki, obrony przed manipulacją oraz technik negocjacyjnych?
3. Czy ministerstwo dysponuje analizami dotyczącymi ewentualnych kosztów przeszkolenia i sfinansowania dodatkowych godzin dla nauczycieli pełniących funkcję nauczyciela mediatora?
4. Czy resort bierze pod uwagę realizację programu pilotażowego w wybranych szkołach, aby zbadać wpływ mediacji rówieśniczych i nauki retoryki na obniżenie agresji i poziomu konfliktów w społecznościach szkolnych?