Odpowiedź na interpelację nr 18266

w sprawie wprowadzenia w szkołach funkcji nauczyciela mediatora oraz włączenia praktycznej nauki mediacji, erystyki i debat do programu nauczania

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer

Warszawa, 27-07-2026

Szanowny Panie Marszałku,

składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację grupy Posłów na Sejm RP w sprawie wprowadzenia w szkołach funkcji nauczyciela mediatora oraz włączenia praktycznej nauki mediacji, erystyki i debat do programu nauczania.

Szanowni Państwo Posłowie,

doceniając inicjatywę i korzyści z jej realizacji, uprzejmie dziękuję za przedstawienie pomysłu pn. „Mediator w każdej szkole” i przedstawiam poniższe odpowiedzi na postawione pytania.

Uprzejmie informuję, że Minister Edukacji zadbał o obecność szeroko rozumianej tematyki mediacji, erystyki i debaty w istniejących rozwiązaniach systemowych, działaniach w ramach reformy programowej oraz bieżących inicjatywach w systemie edukacji.

Ministerstwo Edukacji Narodowej we współpracy z Instytutem Badań Edukacyjnych - Państwowym Instytutem Badawczym od 2024 r. prowadzi prace nad reformą programową Kompas Jutra[1], której celem jest poprawa jakości i efektywności kształcenia w szkołach, szczególnie w zakresie rozwoju kompetencji i praktycznych umiejętności uczniów.

Podstawą prowadzonych prac jest opracowany Profil absolwenta i absolwentki, który wyznacza kierunek rozwoju uczniów na wszystkich etapach edukacji. Określając kluczowe kompetencje, wartości i obszary kształcenia, pomaga młodym ludziom lepiej przygotować się do życia społecznego i zawodowego. Jego realizacja obejmuje zarówno proces dydaktyczny, jak i działalność wychowawczą oraz opiekuńczą placówek oświatowych.

Należy pamiętać, że począwszy[2] od wychowania przedszkolnego dziecko buduje i rozwija kompetencje fundamentalne, wiedzę, kompetencje przekrojowe oraz sprawczość. Stwarzanie dzieciom warunków do rozwoju kompetencji fundamentalnych, wiedzy, kompetencji przekrojowych i sprawczości jest wspólnym zadaniem wszystkich nauczycieli.

Nowa podstawa programowa kształcenia ogólnego przewiduje, że w przypadku wybranych przedmiotów niektóre treści nauczania – wymagania szczegółowe, dotyczące wiedzy i umiejętności, zostały wskazane jako moduły tematyczne, które dotyczą konkretnych zjawisk o charakterze interdyscyplinarnym i mają na celu integrowanie wiedzy i umiejętności z różnych przedmiotów wokół istotnych zagadnień i problemów. Dzięki nim uczniowie uczą się łączyć wiedzę z różnych dziedzin, rozumieć złożone problemy współczesnego świata i dostrzegać związki między różnymi przedmiotami.

Mamy m.in. moduł medialny - w przypadku zajęć z języka polskiego, informatyki, geografii i edukacji obywatelskiej oraz zajęć praktyczno-technicznych. Cel modułu edukacja medialna to nauka krytycznego i etycznego korzystania z mediów, obejmującą wyszukiwanie, selekcję, analizę i weryfikację informacji (w tym narzędzi AI), rozpoznawanie faktów, opinii, manipulacji, fałszywych informacji, tworzenie zróżnicowanych form wypowiedzi, a także stosowania zasad higieny cyfrowej i bezpieczeństwa w sieci.

Zdajemy sobie sprawę, że budowanie zdolności reagowania na współczesne zagrożenia wymaga rozwijania kompetencji obywatelskich i medialnych. Od roku szkolnego 2025/2026 uczniowie szkół ponadpodstawowych realizują przedmiot Edukacja obywatelska, którego celem jest kształtowanie postaw społecznych i obywatelskich oraz przygotowanie młodych ludzi do aktywnego uczestnictwa w życiu publicznym. Przedmiot rozwija poczucie sprawczości, odpowiedzialności za wspólnotę oraz gotowość do podejmowania działań na rzecz dobra wspólnego.

Współczesna edukacja obywatelska jest ściśle powiązana z edukacją medialną. W dobie powszechnego dostępu do informacji oraz rozwoju mediów społecznościowych niezwykle istotne staje się kształtowanie umiejętności krytycznej analizy przekazów medialnych, oceny wiarygodności źródeł oraz rozpoznawania dezinformacji.

Kompetencje te są rozwijane już w edukacji wczesnoszkolnej oraz podczas zajęć z informatyki i edukacji zdrowotnej. Uczniowie poznają zasady bezpiecznego korzystania z technologii informacyjno-komunikacyjnych, ochrony prywatności i danych osobowych, przeciwdziałania cyberprzemocy oraz odpowiedzialnego funkcjonowania w przestrzeni cyfrowej. Umiejętność krytycznej oceny informacji stanowi obecnie jeden z podstawowych elementów odporności społecznej i bezpieczeństwa państwa.

Podstawa programowa Edukacji obywatelskiej wskazuje na aktywizujące metody nauczania i techniki pracy, szczególnie metody o charakterze decyzyjnym oraz metody kształtujące umiejętności społeczne, twórczego myślenia i rozwiązywania problemów: burza mózgów, metaplan, drzewo decyzyjne, analiza SWOT, WebQuest, różne formy debat i dyskusji (debata „za” i „przeciw”, debata oksfordzka, dyskusja panelowa, dyskusja plenarna), metoda studiów przypadku, symulacja, odgrywanie ról i drama.

Zakłada się, że każdy uczeń podejmie w ramach realizacji powyższych zajęć w szkole ponadpodstawowej przynajmniej trzy-cztery działania obywatelskie. Kształtowanie postaw obywatelskich ma wymiar praktyczny, dzięki czemu uczniowie mogliby się przekonać o własnej sprawczości, a w konsekwencji takie poczucie sprawstwa przenieść ze szkoły na inne obszary swojego życia – również w przyszłości, kiedy jako obywatele przejmą odpowiedzialność za siebie, swoich bliskich, lokalną wspólnotę, naród i państwo.

Należy pamiętać, że nauczyciel każdego przedmiotu ma prawo wykorzystać w procesie nauczania dowolne formy i narzędzia dydaktyczne, również debatę, dyskusję czy negocjacje.

Ponadto, że obowiązek realizacji istotnych problemów społecznych – z uwzględnianiem kwestii wymienionych w interpelacji - wprowadzono podczas zajęć z wychowawcą już od roku szkolnego 2020/2021. O tym, jakie szczegółowe tematy omawiane są podczas zajęć z wychowawcą, decyduje każdorazowo wychowawca, mając na uwadze potrzeby konkretnej grupy uczniów, a także problemy sygnalizowane przez dyrektora szkoły, nauczycieli, rodziców. Realizacja wskazanej tematyki podczas zajęć z wychowawcą może odbywać się z udziałem zaproszonych specjalistów w danej dziedzinie, wolontariuszy, przedstawicieli stowarzyszeń i innych organizacji.

Niezależnie od tego, szkoła zawsze może zorganizować dodatkowe zajęcia edukacyjne dotyczące wybranej tematyki. Uczniowie poznają zatem szczegółowo zagadnienia wynikające z zapisów podstawy programowej, jak też mają sposobność omówienia z nauczycielem tematów spoza podstawy programowej, które szczególnie ich interesują.

Równocześnie Ministerstwo Edukacji Narodowej regularnie uzupełnia Zintegrowaną Platformę Edukacyjną – zpe.gov.pl – materiałami dydaktycznymi dla nauczycieli i edukatorów. Materiały dotyczą wszystkich zagadnień poruszanych w ramach podstawy programowej kształcenia ogólnego, w tym tematyki zapobiegania i rozwiązywania konfliktów, negocjacji, mediacji, zagadnień międzykulturowych etc.

Pragnę także zwrócić uwagę na wyznaczone przez Ministra Edukacji kierunki polityki oświatowej państwa 2026/2027, których realizacja przyczynia się do poruszania tematyki, zaznaczonej w interpelacji:

  1. Szkoła wymagająca, ale przyjazna i inspirująca dla ucznia – wspieranie przedszkoli i szkół we wdrażaniu zmian w ramach Reformy26. Kompas Jutra.
  2. Szkoła miejscem budowania odporności społeczeństwa - kształtowanie postaw patriotycznych i społecznych, promowanie aktywności fizycznej oraz dbałości o zdrowie i bezpieczeństwo własne i innych.
  3. Promowanie higieny cyfrowej i aktywności off-line. Rozwijanie umiejętności bezpiecznego poruszania się w sieci i krytycznego myślenia, w tym odpowiedzialnego korzystania ze sztucznej inteligencji, a także korzystania z funkcjonalności i zasobów Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej.
  4. Prawidłowe diagnozowanie dzieci i młodzieży z wykorzystaniem oceny funkcjonowania w środowisku przedszkolnym i szkolnym. Rozwijanie współpracy przedszkola i szkoły z rodzicami w procesie wychowania oraz w celu zapewnienia spójności i skuteczności wsparcia udzielanego każdemu dziecku.
  5. Profilaktyka uzależnień behawioralnych i przemocy rówieśniczej. Wspieranie zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży oraz udzielanie pomocy w kryzysach psychicznych.
  6. Wspieranie podejmowania świadomych decyzji edukacyjno-zawodowych, ze szczególnym uwzględnieniem doradztwa zawodowego i promocji kształcenia zawodowego. Upowszechnienie nowej oferty kształcenia zawodowego wypracowanej z branżami.
  7. Wspieranie ciekawości i aktywności poznawczej uczniów poprzez promowanie kształcenia interdyscyplinarnego i pracy projektowej oraz wykorzystywanie oceniania kształtującego i informacji zwrotnej w pracy z uczniem.

Uprzejmie informuję, że w 2021 r. Minister Edukacji ogłosił otwarty konkurs ofert na realizację w latach 2021-2023 zadania z zakresu zdrowia publicznego pn. Pozytywny klimat szkoły –realizacja projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej, w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025: Działanie 1. Realizacja projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej, Cel Operacyjny 3. Promocja zdrowia psychicznego.

Procedurę konkursową wygrała organizacja pozarządowa, która w latach 2021-2023 zrealizowała zadanie pn. „Klimat szkoły. Tworzymy go razem”. Zadanie polegało na ochronie zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży poprzez stwarzanie warunków do budowania pozytywnego klimatu w środowisku nauczania i wychowania oraz doskonalenie umiejętności rozwiązywania sytuacji trudnych i konfliktowych.

Celem zadania było przeprowadzenie szkoleń dla nauczycieli, rodziców i uczniów dot. zasad komunikacji pozytywnej oraz mediacji rówieśniczej i mediacji szkolnej jako metod rozwiązywania sytuacji trudnych i konfliktowych, a także upowszechnienie projektów w środowisku szkolnym i lokalnym.

Zadanie polegało na realizacji w szkołach i placówkach projektów: Pozytywna komunikacja – Porozumienie bez przemocy[3] oraz Mediacje rówieśnicze i mediacje szkolne w edukacji, dostosowaniu projektu pozytywna komunikacja dla poziomu klas IV-VIII szkół podstawowych, a także na upowszechnieniu zadania i dobrych praktyk w ramach kampanii informacyjno-edukacyjnej. Poniżej osiągnięte wskaźniki:

Dodatkowo, w 2025 r. Ośrodek Rozwoju Edukacji z okazji Międzynarodowego Dnia Mediacji oraz Tygodnia Mediacji, uruchomił sieć Mediacje w oświacie. Platforma została stworzona dla mediatorów, nauczycieli, pedagogów, psychologów, dyrektorów, koordynatorów ds. mediacji i tych, którzy wspierają ideę mediacji w środowisku edukacyjnym. To miejsce do:

Platforma ma na celu ułatwić nawiązywanie kontaktów z innymi praktykami mediacji w oświacie z całej Polski. Mediacje szkolne i rówieśnicze rozwijają się intensywnie, dlatego utworzono przestrzeń, w której specjaliści z tego zakresu mogą się poznać, dzielić doświadczeniami, wspierać i inspirować nawzajem. Współpraca będzie pomagać we wprowadzaniu w placówkach pozytywnego klimatu opartego na dialogu i wzajemnym szacunku (https://ore.edu.pl/2025/10/siec-ore-mediacje-w-oswiacie-uruchomiona/).

Z poważaniem

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu

[1] Więcej informacji na temat reformy: www.reforma26.men.gov.pl

[2] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, - Załącznik nr 1-2 (Dz. U. poz. 378)

[3] Porozumienie bez Przemocy (NVC – Nonviolent Communication), nazywane również komunikacją empatyczną lub językiem serca, zostało stworzone przez amerykańskiego psychologa Marshalla B. Rosenberga.