w sprawie braków kadrowych, konieczności systemowego wzmocnienia Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Szczepański
Warszawa, 29-07-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 18275 pana posła Bartłomieja Peja w sprawie braków kadrowych, konieczności systemowego wzmocnienia Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Minister spraw wewnętrznych i administracji (SWiA) jest organem administracji właściwym w sprawach nadzoru nad ratownictwem górskim i wodnym. Zasady funkcjonowania ratownictwa górskiego, w tym jego finansowanie, określają przepisy ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich[1].
Stosownie do przepisów ustawy organizować i udzielać pomocy osobom, które uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia w górach oraz transportować zwłoki z gór, czyli wykonywać ratownictwo górskie, mogą jedynie podmioty uprawnione do wykonywania ratownictwa górskiego, tj. podmioty, którym minister właściwy do spraw wewnętrznych udzielił zgody[2]. Obecnie podmiotami uprawnionymi do wykonywania ratownictwa górskiego są: Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (GOPR) oraz Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (TOPR). Status podmiotu uprawnionego do wykonywania ratownictwa górskiego mogą również uzyskać inne podmioty, o ile spełnią warunki niezbędne do uzyskania zgody na wykonywanie ratownictwa górskiego oraz wpis do rejestru jednostek współpracujących z systemem Państwowe Ratownictwo Medyczne. Ratownictwo górskie jest wykonywane na terenie gór, tj. na obszarze Beskidu Niskiego, Beskidu Wyspowego, Beskidu Średniego, Beskidu Sądeckiego, Beskidu Żywieckiego, Beskidu Małego, Beskidu Śląskiego, Bieszczadów, Gorców, Pienin, Sudetów Wschodnich, Sudetów Środkowych, Sudetów Zachodnich, Tatr, pasma Spisko-Gubałowskiego oraz Wyżyny Krakowsko-Wieluńskiej, z wyłączeniem obszarów jednostek osadniczych i dróg publicznych (art. 2 pkt 1 ustawy). Wyłączenie obszarów jednostek osadniczych i dróg publicznych z definicji obszaru, na którym wykonywane jest ratownictwo górskie, związane jest z tym, że na wskazanych terenach jest zapewniana pomoc przez system Państwowego Ratownictwa Medycznego, którego organizacja pozostaje w kompetencji ministra właściwego do spraw zdrowia.
Ratownictwo górskie nie obejmuje również zorganizowanych terenów narciarskich, tj. ogólnie udostępnionych i odpowiednio naśnieżonych lub z odpowiednio przygotowanym sztucznym podłożem, oznaczonych i zabezpieczonych terenów przeznaczonych do uprawiania narciarstwa lub snowboardingu, znajdujących się przy urządzeniach transportu linowego lub taśmowego przeznaczonych do transportu osób, a także narciarskich tras biegowych oraz parków narciarskich i pólek ćwiczebnych, na których to terenach wykonywane jest ratownictwo narciarskie (art. 2 pkt 13 ustawy).
Zgodnie z przepisami ustawy za zapewnienie bezpieczeństwa oraz udzielanie pomocy osobom przebywającym na ww. obszarach odpowiada zarządzający danym zorganizowanym terenem narciarskim (podmioty uprawnione do wykonywania ratownictwa górskiego na podstawie umowy zawartej z zarządzającym zorganizowanym terenem narciarskim mogą na tych terenach wykonywać ratownictwo narciarskie).
Ponadto stosownie do przepisów ustawy minister właściwy do spraw wewnętrznych sprawuje nadzór jedynie nad ratownictwem górskim w rozumieniu art. 2 pkt 7 ustawy oraz posiada podstawę prawną do finansowania, w ramach dotacji celowych, przedsięwzięć związanych tylko z tego rodzaju działalnością, natomiast nie sprawuje nadzoru nad działalnością podmiotów uprawnionych do wykonywania ratownictwa górskiego.
Na podstawie art. 17 ustawy o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich w związku z art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie[3] minister spraw wewnętrznych i administracji corocznie zleca, w trybie pozakonkursowym, podmiotom uprawnionym do wykonywania ratownictwa górskiego, zadania z zakresu ratownictwa górskiego.
Poza dotacjami z budżetu ministra właściwego do spraw wewnętrznych ustawodawca przewidział również inne źródła dla finansowania ratownictwa górskiego, tj.:
Ponadto została ograniczona swoboda organizacji rynku usług ratowniczych, zgodnie z którą zarządzający zorganizowanymi terenami narciarskimi, jeżeli nie zatrudniają sami ratownika narciarskiego, mają obowiązek na podstawie umowy zlecić organizowanie, kierowanie, koordynowanie i bezpośrednio prowadzenie działań ratowniczych na zorganizowanych terenach narciarskich podmiotom uprawnionym do wykonywania ratownictwa górskiego. Jednocześnie wprowadzono ograniczenia rynkowe, gwarantując możliwości zarobkowania tylko podmiotom uprawnionym do wykonywania ratownictwa górskiego z tytułu organizacji szkoleń z zakresu ratownictwa narciarskiego, zabezpieczania imprez sportowych i turystycznych w zakresie ratownictwa górskiego oraz narciarskiego itp.
Warto również zauważyć, że stowarzyszenia (w tym GOPR i TOPR) mogą pozyskiwać środki finansowe z różnych źródeł:
Należy także zauważyć, że na mocy art. 17 ust 1 pkt 24 ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej[4] podmioty uprawnione do wykonywania ratownictwa górskiego są jednocześnie podmiotami ochrony ludności.
Biorąc powyższe pod uwagę, podmioty uprawnione do wykonywania ratownictwa górskiego, które zdecydują się wpisać swoje działania w realizację zadań z ochrony ludności, mogą ubiegać się o środki w ramach Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (OLiOC, dalej również: Program). Niemniej należy podkreślić, że podział środków dla podmiotów ochrony ludności (w tym np. ratownictwa górskiego) zależy każdorazowo od właściwego organu ochrony ludności i wiąże się z zawarciem umowy dotacyjnej na konkretny zakup kwalifikowalny w ramach Programu. Sam fakt uznania za podmiot ochrony ludności nie warunkuje otrzymywania środków z Programu. Dystrybucja dotacji celowych w ramach Programu OLiOC opiera się bowiem na kryteriach możliwych do obiektywnej weryfikacji, w szczególności: zgodności przedsięwzięcia z zakresem zadań i priorytetów Programu, realnej potrzeby na obszarze województwa (lub gminy, powiatu), spodziewanego efektu rzeczowego oraz racjonalności kosztów. Na etapie oceny wniosku organ może żądać dodatkowych wyjaśnień lub dokumentów (np. potwierdzających potencjał wykonawczy, gotowość do użycia sprzętu/infrastruktury, zapewnienie obsady, utrzymanie i serwis), tak aby wsparcie było powiązane z faktyczną zdolnością do osiągnięcia celu dotacji.
Zadania z zakresu ratownictwa górskiego na terenie Polski są realizowane prawidłowo i obecnie nie występują przesłanki wskazujące na zagrożenie dla zapewnienia bezpieczeństwa w górach. Współpraca przedstawicieli zarządów GOPR i TOPR z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji jest na bieżąco prowadzona. Organizacje regularnie przekazują informacje dotyczące realizacji powierzonych zadań oraz zgłaszają dodatkowe potrzeby i propozycje dotyczące kierunków rozwoju i przyszłego funkcjonowania ratownictwa górskiego.
Odnosząc się do poruszonego w niniejszym wystąpieniu zagadnienia dotyczącego organizacji oraz polityki kadrowej w Górskim Ochotniczym Pogotowiu Ratunkowym, należy wyjaśnić, że GOPR jest niezależnym ochotniczym stowarzyszeniem, które samodzielnie kształtuje swoją strukturę organizacyjną, podejmuje decyzje w zakresie zatrudniania pracowników oraz określa źródła finansowania wynagrodzeń, korzystając z dostępnych środków finansowych pozostających w jego dyspozycji.
Jednocześnie należy zauważyć, że podmioty uprawnione do wykonywania ratownictwa górskiego, tj. GOPR i TOPR, od dłuższego czasu zgłaszają postulaty dotyczące zwiększenia poziomu finansowania ze środków pozostających w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych, w tym finansowania kosztów zatrudnienia większej liczby pracowników – zarówno ratowników, jak i personelu administracyjnego. Ponadto te organizacje konsekwentnie prezentują stanowisko zmierzające do zbliżenia statusu zatrudnionych przez nie ratowników do statusu funkcjonariuszy służb podległych ministrowi SWiA, w szczególności przez objęcie ich rozwiązaniami dotyczącymi uprawnień emerytalnych, świadczeń mieszkaniowych oraz innych świadczeń o podobnym charakterze, przy jednoczesnym ograniczaniu zaangażowania ratowników ochotników w realizowanie zadań z zakresu ratownictwa górskiego.
Należy zauważyć, że stowarzyszenia mające status podmiotu uprawnionego do wykonywania ratownictwa górskiego w stosunku do innych podmiotów tzw. trzeciego sektora znajdują się w pozycji uprzywilejowanej. Na podstawie ww. art. 17 ustawy o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich minister właściwy do spraw wewnętrznych przyznaje dotację celową, z pominięciem otwartego konkursu ofert, na zadania z zakresu ratownictwa górskiego, gwarantując stałe źródło finansowania zadań powierzanych do realizacji, co obejmuje także finansowanie etatów zatrudnianych pracowników. Należy zwrócić uwagę na fakt, że na obsadzenie tych stanowisk nie są przeprowadzane otwarte nabory pomimo, iż etaty te są finansowane ze środków publicznych.
Obecnie z budżetu państwa pokrywane jest utrzymanie 166,5 etatów ratowniczych (43 w TOPR i 123,5 w GOPR) oraz dodatkowo 16 etatów administracyjnych (4 w TOPR i 12 w GOPR). Należy podkreślić, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji podejmuje działania mające na celu zapewnienie odpowiedniego poziomu finansowania wynagrodzeń pracowników zatrudnionych na etatach finansowanych z dotacji. W związku z powyższym od lat corocznie jest zwiększana wysokość środków przeznaczanych na ten cel. Niemniej sposób podziału tych środków między poszczególnych pracowników pozostaje w gestii władz GOPR i TOPR, które samodzielnie podejmują decyzje w tym zakresie. W 2020 r. przyznano 873 zł do etatu, w 2021 r. – 800 złotych do etatu i następnie w 2022 r. (podzielając argumentację zarządów, że informacje o kwotowych podwyżkach wymuszają taki podział w organizacjach i są procentowo niższe dla pracowników więcej zarabiających) przyznano 7,2 %, w 2023 r. – 7,8%, w 2024 r. – 20%, w 2025r. – 5% i w 2026 r. – 3%.
Od 2012 r., kiedy weszła w życie ustawa o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich, organizacje GOPR i TOPR wnioskowały również o zwiększenie o około 30-35 liczby etatów finansowanych w ramach dotacji. W 2016 r. zwiększono liczbę etatów o 11 (w tym 9 dla GOPR i 2 dla TOPR), następnie w 2020 r. – o następne 11 (7 dla GOPR i 4 dla TOPR) oraz w 2022 r. – o dodatkowe 10 etatów (8 dla GOPR i 2 dla TOPR). Ponadto na początku 2026 r. przedstawiciele GOPR zgłosili postulat dotyczący konieczności zwiększenia środków dotacji na pokrycie o co najmniej 50-70 dodatkowych etatów w najbliższych latach. Jednakże obecnie MSWiA nie ma takich planów.
Należy zauważyć, że działania z zakresu ratownictwa górskiego są realizowane nie tylko przez ratowników zatrudnionych na etacie, ale również, jak wynika to ze sprawozdań:
Należy wskazać, że ratownik górski ma ustawowo zagwarantowane[5], iż pracodawca inny niż podmiot uprawniony do wykonywania ratownictwa górskiego jest obowiązany zwolnić go ze świadczenia pracy na czas niezbędny do uczestniczenia w działaniach ratowniczych i do wypoczynku koniecznego po ich zakończeniu, a za czas zwolnienia ze świadczenia pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia ustalonego w sposób określony w przepisach wydanych na podstawie art. 297 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy[6].
Ponadto podobnie jak członkom ochotniczych straży pożarnych ratownikowi górskiemu[7] przysługuje świadczenie ratownicze w wysokości 200 zł, które podlega corocznej waloryzacji na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych[8].
Zadbano również o możliwość wcześniejszego odejścia na emeryturę ratowników zatrudnionych na etacie. Obecnie ratownikowi górskiemu – członkowi zawodowych zespołów ratownictwa górskiego przysługuje, stosownie do przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych[9], prawo skorzystania z przywileju wcześniejszej emerytury przewidzianej przepisami ww. ustawy. Ratownicy górscy mogą bowiem ubiegać się o przyznanie emerytury pomostowej na 10 lat przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, czyli w przypadku kobiet w wieku 50 lat, a w przypadku mężczyzn – 55 lat. Pozostałe warunki, jakie należy spełnić, by uzyskać przedmiotowe świadczenie to:
Poniżej przedstawiono zestawienie za lata 2023-2026 kwot przyznanych w ramach dotacji Górskiemu Ochotniczemu Pogotowiu Ratunkowemu z budżetu ministra spraw wewnętrznych i administracji.
| GOPR |
||||
| Rok |
2023 |
2024 |
2025 |
2026 |
| Przyznana kwota dotacji |
23 311 185, 91 zł |
23 998 693, 00 zł |
21 591 130, 00 zł |
22 122 497, 00 zł |
Z poważaniem
z up. Wiesław Szczepański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. 2023 poz. 1154 z późn. zm., zwanej dalej również: ustawą.
[2] w drodze decyzji administracyjnej na wykonywanie tego rodzaju działalności i które posiadają wpis do rejestru jednostek współpracujących z systemem Państwowe Ratownictwo Medyczne – art. 5 ust. 2 ustawy.
[3] Dz. U. 2025 poz. 1338 z późn. zm.
[4] Dz. U. 2024 poz. 1907, z późn. zm.
[5] Art. 10 ustawy.
[6] Dz. U. 2025 poz. 277 z późn. zm.
[7] który osiągnął 65. rok życia – w przypadku mężczyzn oraz 60. rok życia – w przypadku kobiet oraz przez co najmniej 25 lat – w przypadku mężczyzn oraz 20 lat – w przypadku kobiet wykonywał działania ratownicze podejmowane w ramach ratownictwa górskiego jako członek podmiotu uprawnionego do wykonywania ratownictwa górskiego i nie był zatrudniony do wykonywania tych działań.
[8] Dz. U. 2023 poz. 194 i 658.
[9] Dz. U. 2024 poz. 1696 z późn. zm.
[10] Dz. U. 2025 poz. 1749 z późn. zm.