w sprawie ułatwienia wyrabiania dowodów osobistych za granicą
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 23-07-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 18290 Pani Poseł Pauliny Matysiak w sprawie ułatwienia wyrabiania dowodów osobistych za granicą, uprzejmie informuję, co następuje.
Kwestie dotyczące dowodów osobistych należą do właściwości ministra właściwego do spraw wewnętrznych oraz ministra właściwego do spraw informatyzacji. Pierwszy minister odpowiada za kształtowanie polityki, nadzór i kwestie merytoryczne, drugi minister zarządza sprawami informatycznymi, w tym funkcjonowaniem Rejestru Dowodów Osobistych i usługami cyfryzacji.
Niezależnie od powyższego minister właściwy do spraw zagranicznych przeprowadzał wewnętrzne analizy dotyczące wydawania dowodów osobistych w urzędach konsularnych RP. Wynika z nich, że wprowadzenie możliwości przyjmowania wniosków, a nawet samego wydawania dowodów osobistych, stanowiłoby zasadniczą zmianę dla funkcjonowania służby konsularnej, wpływając na możliwe utrudnienia w dostępie obywateli do czynności konsularnych, o ile nie zostałby zwiększony stan kadrowy urzędów konsularnych. Identyfikowane problemy dotyczyłyby przede wszystkim dwóch aspektów - kosztów oraz reorganizacji pracy urzędów konsularnych.
Obecnie urzędy konsularne wydają ponad ćwierć miliona dokumentów paszportowych rocznie. W 2025 r. zarejestrowano 251 596 wniosków o wydanie dokumentów paszportowych. Placówki konsularne w państwach z dużą liczbą obywateli polskich mierzą się z rozmaitymi wyzwaniami – kadrowymi i lokalowymi – związanymi z koniecznością sprawnego obsłużenia tak dużej liczby interesantów. Wypada przyjąć, że potencjalna skala zainteresowania ubieganiem się o wydanie dowodu osobistego – nawet jeśli mogłaby ona być nieco mniejsza w państwach członkowskich Unii Europejskiej – mogłaby pokrywać się ze skalą zainteresowania wydaniem dokumentu paszportowego, a co za tym idzie, wzrostem liczby wykonywanych czynności konsularnych o kolejne co najmniej 100-200 tysięcy.
Podstawową przeszkodą uniemożliwiającą wydawanie dowodów osobistych przez urzędy konsularne RP jest brak podstawy prawnej. Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (Dz. U. z 2025 r., poz. 1753) obowiązek posiadania dowodu osobistego mają jedynie pełnoletni obywatele polscy zamieszkujący na terytorium Polski. Obowiązku takiego nie mają obywatele zamieszkali za granicą, którzy muszą legitymować się dokumentem paszportowym. Z kolei osoby, które utraciły dokument tożsamości podczas pobytu za granicą, tj. będąc na przykład w krótkoterminowej podróży turystycznej czy służbowej, mają już w obecnym stanie prawnym prawo do zwrócenia się do konsula o wydanie paszportu tymczasowego. Dokument ten można otrzymać co do zasady niezwłocznie, w przeciwieństwie do centralnie personalizowanego dowodu osobistego.
Mając na uwadze powyższe, zgodnie z art. 8 przywołanej ustawy, dowody osobiste wydają organy gminy.
Niezależnie od konstrukcji prawnej przyjętej w przywołanej ustawie, ewentualne wprowadzenie możliwości wydawania dowodów osobistych w urzędach konsularnych oznaczałoby również konieczność przygotowania systemów teleinformatycznych oraz stanowisk pracy wyposażonych w odpowiednie narzędzia techniczne, zapewnienia i przeszkolenia odpowiedniej liczby personelu, a także uregulowania trybu przekazywania dokumentów z kraju, który w sposób nieunikniony generowałby nowe koszty.
Należy podkreślić, że omawiany wzrost liczby czynności konsularnych wymagałby radykalnego wzrostu stanu zatrudnienia personelu (w państwach członkowskich UE, gdzie mieszka wielu obywateli polskich, koszty pracy – również personelu miejscowego – są na ogół wyższe niż w Polsce). Przyjmując zatem nawet minimalne założenia dotyczące wzrostu liczby czynności, należy liczyć się z wielomilionowymi wzrostami kosztów funkcjonowania placówek zagranicznych.
W obowiązującym porządku prawnym nie ma konstrukcji prawnej umożliwiającej rozdzielenie funkcji przyjmowania wniosku i doręczania dokumentu. Niezależnie od braku podstawy prawnej – jak zaznaczono w odpowiedzi na pytanie 1 – wprowadzenie możliwości nawet samego wydawania (odbioru) dowodów osobistych stanowiłoby istotną zmianę dla funkcjonowania służby konsularnej, co generowałoby olbrzymie koszty. Nie bez znaczenia byłaby konieczność przygotowania odpowiednich systemów informatycznych.
W kwestii dotyczącej doręczania w formie przesyłki rejestrowanej lub kurierskiej stosowne stanowisko może, zgodnie z właściwością, przedstawić minister właściwy do spraw wewnętrznych.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie prowadziło analiz porównawczych rozwiązań w innych państwach Unii Europejskiej w zakresie wydawania dowodów osobistych z uwagi na fakt, że problematyka dowodów osobistych nie należy do właściwości ministra właściwego do spraw zagranicznych. Natomiast w MSZ na bieżąco prowadzone są analizy pod kątem wydawanych dokumentów paszportowych.
Z analiz tych wynika jednoznacznie utrzymujące się na bardzo dużym poziomie zainteresowanie otrzymaniem polskiego paszportu, o czym świadczą przytoczone powyżej liczby na poziomie ponad ćwierć miliona dokumentów paszportowych rocznie. Ponadto w odniesieniu do placówek w Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Australii przewiduje się wzrost czynności paszportowych w najbliższych latach, w związku z wdrożeniem europejskich systemów: wjazdu/wyjazdu (EES) oraz informacji i zezwoleń na podróż (ETIAS), mających wpływ na zasady wjazdu obywateli państw trzecich do państw UE. Osoby o podwójnym/wielokrotnym obywatelstwie, które do tej pory posługiwały się paszportami innych państw, prawdopodobnie będą zainteresowane pilnym pozyskaniem polskich dokumentów podróży, by nie być objętymi ww. uregulowaniami.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie dysponuje danymi, z których wynikałoby, ilu polskich obywateli mieszkających za granicą składa rocznie wnioski o wydanie dowodu osobistego.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych w swoim zakresie właściwości nie planuje zmian w zakresie wskazanym w pytaniu.
Z wyrazami szacunku
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu