w sprawie działań organów państwa wobec obywatela Białorusi oraz procedur przyjmowania wniosków o ochronę międzynarodową przy wykonywaniu decyzji o zobowiązaniu do powrotu
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk
Warszawa, 31-08-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 18386 Pani Poseł Marty Stożek w sprawie działań organów państwa wobec obywatela Białorusi oraz procedur przyjmowania wniosków o ochronę międzynarodową przy wykonywaniu decyzji o zobowiązaniu do powrotu, z uwzględnieniem stanowiska Komendy Głównej Straży Granicznej (KG SG) oraz Komendy Głównej Policji (KGP), uprzejmie przedstawiam informacje, pozostające w zakresie właściwości Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Obywatel Białorusi, o którym mowa w niniejszym wystąpieniu, został przekazany do kraju pochodzenia 24 kwietnia 2026 r. przez funkcjonariuszy Sekcji Konwojowej Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w Przemyślu. Powyższe odbyło się w następstwie przymusowego wykonania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, wydanej 20 października 2025 r. przez Komendanta Placówki SG w Warszawie. Zobowiązanie ww. cudzoziemca do powrotu zostało orzeczone na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 1, 7 i 9 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach[1], co oznacza, że powodem wydania ww. decyzji było przebywanie cudzoziemca na terytorium Polski bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu, figurowanie w wykazie cudzoziemców, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (RP) jest niepożądany oraz stwarzanie zagrożenia dla bezpieczeństwa i porządku publicznego. Cudzoziemiec został przekazany do Placówki SG w Warszawie 20 października 2025 r. przez funkcjonariuszy Komendy Rejonowej Policji Warszawa VI, po zatrzymaniu go poprzedniego dnia za popełnienie czynu z art. 276 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny[2] (przestępstwo przeciwko dokumentom - posiadanie dowodu osobistego należącego do innej osoby) – z wnioskiem o wydanie decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu na podstawie ww. art. 302 ust. 1 pkt 1, 7 i 9 ustawy o cudzoziemcach. W trakcie zatrzymania, wymieniony mężczyzna nie zgłaszał żądania kontaktu z adwokatem, radcą prawnym, osobą bliską lub przedstawicielem dyplomatycznym swojego państwa.
Decyzja wraz z pouczeniem o przysługujących prawach oraz tłumaczeniem na język rosyjski została doręczona wymienionemu w wystąpieniu cudzoziemcowi osobiście. Cudzoziemiec nie wniósł od niej odwołania, wskutek czego decyzja stała się ostateczna. Z uwagi na fakt, że ww. decyzja została wydana ze względu na zagrożenia dla bezpieczeństwa i porządku publicznego, podlegała ona natychmiastowemu wykonaniu z mocy prawa. Mimo pouczenia cudzoziemca przy wszczęciu postępowania o przysługujących mu prawach, do chwili doręczenia decyzji nie ustanowił on pełnomocnika. Postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ z 21 października 2025 r. o umieszczeniu w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców również zostało cudzoziemcowi doręczone osobiście.
W kontekście zagadnień podniesionych w niniejszym wystąpieniu należy wyjaśnić, że w przypadku wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu ze względu na zagrożenia dla bezpieczeństwa i porządku publicznego, umieszczenie w ośrodku strzeżonym ma charakter obligatoryjny. Jednocześnie informuję, że przedłużenia pobytu cudzoziemca w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców w Przemyślu były spowodowane koniecznością zakończenia czynności identyfikacyjnych i uzyskania dla cudzoziemca zastępczego dokumentu podróży. Postanowienia o przedłużeniu pobytu wydane przez Sąd Rejonowy w Przemyślu[3] 15 stycznia 2026 r. oraz 15 kwietnia 2026 r. zostały ww. cudzoziemcowi doręczone osobiście.
Z informacji posiadanych przez SG wynika, że wymieniony w wystąpieniu mężczyzna wielokrotnie kontaktował się telefonicznie z przedstawicielką Fundacji Inna Przestrzeń. Ponadto otrzymał on informację o organizacjach pozarządowych zajmujących się udzielaniem pomocy cudzoziemcom, jednak nie zgłosił chęci kontaktu z ich przedstawicielami. Wszystkie czynności postępowania administracyjnego z udziałem ww. cudzoziemca, od momentu przekazania go przez Policję do SG, tj. od 20 października 2025 r., były prowadzone z udziałem tłumacza języka rosyjskiego. „Pouczenie o zasadach i trybie postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu” oraz listę organizacji zajmujących się udzielaniem pomocy cudzoziemcom, ww. mężczyzna otrzymał w języku polskim i rosyjskim. Po pouczeniu cudzoziemiec złożył na piśmie oświadczenie, że rozumie swoje prawa i obowiązki wynikające z toczącego się postępowania. Przedmiotowe oświadczenie zostało przetłumaczone i podpisane przez tłumacza języka rosyjskiego. Cudzoziemiec został zapoznany z treścią decyzji o zobowiązaniu do powrotu wraz z pouczeniami, w tym m.in. o prawie wniesienia odwołania w terminie 7 dni, z udziałem tłumacza. Formularz decyzji z pouczeniami został mu dostarczony na piśmie w języku rosyjskim. Ponadto w przekazanej z Policji dokumentacji znajduje się odręcznie napisane i podpisane oświadczenie cudzoziemca, że zna język polski w mowie i piśmie.
Jednocześnie informuję, że Strzeżony Ośrodek dla Cudzoziemców w Przemyślu nie posiada pełnomocnictwa udzielonego przez cudzoziemca 26 marca 2026 r. Wymieniony cudzoziemiec, jak i ustanowiona pełnomocniczka nie dopełnili obowiązku złożenia go do akt postępowania.
Do czasu wykonania decyzji ww. obywatel Białorusi, pouczony o przysługujących mu prawach, nie złożył wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium RP ani nie zadeklarował chęci jego złożenia. W tym miejscu warto wskazać, że wniosek taki musi być złożony osobiście przez cudzoziemca. Wnioski i deklaracje ich złożenia, składane przez inne osoby nie wywołują skutków prawnych. Jednocześnie wymaga podkreślenia, że cudzoziemiec nie zgłaszał żadnych obaw odnośnie do zagrożenia swojego życia lub zdrowia lub ryzyka prześladowań w przypadku powrotu do Białorusi.
Dodatkowo warto nadmienić, że w toku postępowania organ badając z urzędu istnienie przesłanek negatywnych do wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, nie stwierdził ich istnienia.
Ponadto przed Szefem Urzędu do Spraw Cudzoziemców nie toczyło się żadne postępowanie w sprawie ww. cudzoziemca.
W nawiązaniu do kolejnych zagadnień podniesionych w niniejszym wystąpieniu, należy poinformować, że przez cały okres pozostawania w dyspozycji SG cudzoziemiec miał zapewnione wyżywienie stosownie do obowiązujących przepisów prawa. W trakcie pobytu w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców w Przemyślu (oraz w czasie trwania konwoju do Terespola) ww. mężczyzna korzystał z wyżywienia i napojów według normy określonej w § 23 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 24 kwietnia 2015 r. w sprawie strzeżonych ośrodków i aresztów dla cudzoziemców[4].
Cudzoziemiec przekroczył granicę z Białorusią na podstawie zastępczego dokumentu podróży wydanego 22 kwietnia 2026 r. przez władze Białorusi.
W toku postępowania ww. mężczyzna oświadczył, że około 2 miesięcy przed zatrzymaniem, w okolicy Dworca Wileńskiego w Warszawie skradziono mu dokumenty, w tym paszport. Zawiadomienie o dokonanym rozboju, którego był ofiarą oraz w wyniku którego utracił m.in. dokumenty potwierdzające tożsamość, mężczyzna złożył 10 czerwca 2025 r. w Komendzie Rejonowej Policji Warszawa VI. Zgromadzony w sprawie materiał został przekazany do Prokuratury Rejonowej Warszawa-Praga Północ w Warszawie[5], która na podstawie art. 322 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego[6] wydała postanowienie o umorzeniu śledztwa z uwagi na niewykrycie sprawcy przestępstwa.
Jak wskazano powyżej, ww. mężczyzna wielokrotnie kontaktował się telefonicznie z przedstawicielką Fundacji Inna Przestrzeń, a ponadto, po otrzymaniu stosownych informacji, nie wykazał chęci kontaktu z przedstawicielami innych organizacji wspierających cudzoziemców. Natomiast wymaga wyjaśnienia, że ze względów bezpieczeństwa i proceduralnych nie jest możliwe kontaktowanie się osoby doprowadzanej z innymi osobami – rzeczy osobiste cudzoziemca znajdują się w depozycie do zakończenia doprowadzenia.
Pragnę również wskazać, że kontakt z jednostkami organizacyjnymi SG, w tym ze Strzeżonym Ośrodkiem dla Cudzoziemców w Przemyślu oraz z Placówką SG w Terespolu, jest możliwy za pośrednictwem telefonu, e-maila lub faxu, a dane teleadresowe są dostępne na stronach internetowych formacji. Kontakt z kierownikami jednostek organizacyjnych, tj. przyjmowanie interesantów w sprawach skarg i wniosków jest zapewniony w godzinach urzędowych. Straż Graniczna nie posiada informacji o awarii urządzeń sieci telekomunikacyjnej placówki w Terespolu 24 kwietnia 2026 r. Formacja ta dysponuje środkami łączności pozwalającymi na kontakt ze wszystkimi jednostkami oraz funkcjonariuszami wykonującymi swoje zadania.
W nawiązaniu do zagadnienia stosowania przez Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPCz) środka tymczasowego (interim measure), uprzejmie informuję, że w przypadku uzyskania oficjalnej informacji od Ministerstwa Spraw Zagranicznych o zastosowaniu przez ETPCz wobec cudzoziemca środka tymczasowego, zostałaby ona niezwłocznie przekazana dowódcy doprowadzenia. Informacja taka nie wpłynęła jednak do SG.
Ponadto, wymaga wyjaśnienia, że SG nie udzielała informacji o przebywaniu wymienionego w wystąpieniu cudzoziemca 27 kwietnia 2026 r. w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców w Przemyślu. W chwili wykonania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, tj. 24 kwietnia 2026 r., w systemie teleinformatycznym SG został dokonany wpis o tym fakcie.
Jednocześnie informuję, że w decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu orzeczono zakaz jego ponownego wjazdu na terytorium Polski i innych państw Schengen przez okres 10 lat, liczony od daty wykonania przedmiotowej decyzji, tj. od 24 kwietnia 2026 r.
Odnosząc się natomiast do kwestii ewentualnej kontroli działań SG podejmowanych w omawianej sprawie informuję, że kontrole Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) są prowadzone, co do zasady, zgodnie z rocznym planem kontroli, zatwierdzonym przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Podkreślić przy tym należy, że planowanie kontroli opiera się przede wszystkim na wynikach systematycznej, bieżącej analizy ryzyka obejmującej szersze obszary działalności i jest wynikiem decyzji Kierownictwa MSWiA, co do priorytetowych zadań (podstawowych celów działania) oraz wskazanych przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów, priorytetów działalności kontrolnej. Mając powyższe na uwadze informuję, że obecny Plan kontroli Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji na rok 2026 nie przewiduje przeprowadzenia kontroli w zakresie zagadnień poruszonych w niniejszej interpelacji.
Natomiast ewentualne kontrole doraźne (pozaplanowe), wynikają wprost z decyzji kierownictwa MSWiA i są realizowane na polecenie Ministra. Zgodnie z art. 51 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o kontroli w administracji rządowej[7], kontrolę w trybie uproszczonym można zarządzić w przypadkach uzasadnionych charakterem sprawy lub pilnością przeprowadzenia czynności kontrolnych.
Z poważaniem
z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2025 r. poz. 1079, z późn. zm.
[2] Dz. U. z 2025 r. poz. 383, z późn. zm.
[3] Sygn. akt II Ko 36/26.
[4] Dz. U. z 2023 r. poz. 719.
[5] Sygn. akt 4322-7.Ds.1850.2025.
[6] Dz. U. z 2026 r. poz. 490, z późn. zm.
[7] Dz. U z 2026 r. poz. 158.