Odpowiedź na interpelację nr 18465

w sprawie długoterminowej polityki kadrowej w oświacie, starzenia się kadry nauczycielskiej oraz braków kadrowych

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura

Warszawa, 20-08-2026

Szanowny Panie Marszałku,

składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Pana Posła Marcina Józefaciuka w sprawie długoterminowej polityki kadrowej w oświacie, starzenia się kadry nauczycielskiej oraz braków kadrowych.

Szanowny Panie Pośle,

z inicjatywy MEN Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy podjął się realizacji projektu niekonkurencyjnego finansowanego ze środków UE pt. Monitoring i prognoza zapotrzebowania na nauczycieli i nauczycielki. Projekt ten będzie realizowany i finansowany w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027.

Celem projektu jest:

1. opracowanie narzędzia do prognozowania zapotrzebowania na nauczycielki i nauczycieli wszystkich etapów edukacyjnych i specjalizacji,
2. przeprowadzenie pogłębionej diagnozy formalnych i pozaformalnych warunków pracy nauczycielek i nauczycieli w Polsce,
3. opracowanie i przetestowanie koncepcji funkcjonowania szkoły w sytuacji zmiany systemowej w zakresie warunków pracy nauczycielek i nauczycieli oraz organizacji pracy przedszkola, szkoły i innej placówki oświatowej.

Wszystkie 3 cele projektu są ze sobą ściśle powiązane i wzajemnie się uzupełniają. Narzędzie do prognozowania (zadanie 1) dostarcza danych o przyszłych potrzebach kadrowych, diagnoza warunków pracy (zadanie 2) wyjaśnia przyczyny niedoborów i odpływu z zawodu, a opracowana i przetestowana koncepcja funkcjonowania szkoły (zadanie 3) przekłada te analizy na konkretne rozwiązania organizacyjne i praktyczne. Razem tworzą spójny i systemowy mechanizm, który pozwoli nie tylko monitorować sytuację kadrową w oświacie, ale także aktywnie wpływać na poprawę warunków pracy i rozwój zawodowy nauczycielek i nauczycieli.

Model prognostyczny będzie uwzględniał zarówno czynniki popytowe (np. potrzeby szkół, zmiany liczby uczniów), jak i czynniki podażowe (np. odejścia z zawodu, dostępność absolwentek i absolwentów, długość ścieżki wejścia do zawodu, lokalną dostępność kadr). Częścią modelu będzie moduł analizy scenariuszowej, rozumiany jako możliwość testowania wpływu zmiennych politycznych, legislacyjnych lub demograficznych na skalę przyszłych niedoborów kadrowych w różnych segmentach systemu edukacji. Zostanie dokonany dobór zmiennych najlepiej wyjaśniających popyt i podaż kadry edukacyjnej (przykładowo dane dotyczące liczby uczennic i uczniów, struktury oddziałów, struktury etatów, mobilności i rotacji kadry, wieku nauczycielek i nauczycieli, liczby absolwentek i absolwentów kierunków nauczycielskich itp.). Na najniższym poziomie prognoza będzie dotyczyć gminy.

Okres realizacji projektu: 01.05.2026 r. – 31.10.2029 r.

Na podstawie danych gromadzonych w systemie informacji oświatowej (SIO) nie jest możliwe określenie liczby nauczycieli, którzy w latach 2026-2030 oraz 2031-2035 faktycznie odejdą z zawodu. SIO umożliwia identyfikację zdarzeń dotyczących zatrudnienia nauczycieli, w tym nawiązania, rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy. Dane te nie pozwalają jednak na przewidywanie indywidualnych decyzji zawodowych nauczycieli.

Możliwe jest natomiast wskazanie liczby nauczycieli, którzy w poszczególnych latach szkolnych osiągną wiek emerytalny. Dane te, z podziałem na płeć, przedstawia poniższa tabela:

Osiągnięcie wieku emerytalnego nie oznacza automatycznego zakończenia zatrudnienia ani odejścia z zawodu nauczyciela. Osoby, które osiągną ten wiek, mogą nadal pozostawać aktywne zawodowo. Przedstawione dane wskazują zatem wyłącznie liczbę nauczycieli, którzy w poszczególnych latach szkolnych osiągną wiek emerytalny.

Jednocześnie informuję, że Ministerstwo Edukacji Narodowej nie prowadzi prognoz dotyczących niedoborów kadrowych. Nie jest możliwe podanie przewidywań dotyczących specjalności i regionów z najwyższymi niedoborami w kolejnych latach, gdyż jest to uzależnione od specyfiki regionalnej i lokalnej oraz zarządzaniem szkołami i placówkami przez organy prowadzące.

Według informacji ze stron podmiotowych kuratorów oświaty na 29 lipca 2026 r., wykazanych było łącznie 15 729 ofert pracy i 10 895 wolnych etatów dla nauczycieli w szkołach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego i ministrów. W poniższej tabeli przedstawiono porównanie stanu liczby ofert i wolnych etatów na dzień 29 lipca na przestrzeni trzech ostatnich lat:

Dynamika ruchu kadrowego nauczycieli monitorowana jest na podstawie ogłoszeń o wolnych stanowiskach pracy dla nauczycieli, o których zgodnie z przepisami art. 10 ust. 18 i 19 ustawy – Karta Nauczyciela dyrektorzy szkół prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego są obowiązani informować kuratora oświaty i które są udostępniane na stronach internetowych kuratorów oświaty. Należy podkreślić, że na zwiększoną liczbę wykazanych wolnych miejsc pracy dla nauczycieli ma wpływ trwający obecnie tzw. ruch służbowy nauczycieli związany z nadchodzącym nowym rokiem szkolnym. Każdego roku w tym okresie rośnie liczba publikowanych ofert, ponieważ część nauczycieli zmienia miejsce zatrudnienia i trwają rotacje pomiędzy szkołami. Przedstawione powyżej dane dotyczące liczby ogłoszeń o wolnych stanowiskach pracy dla nauczycieli nie obrazują zatem realnych braków kadrowych w szkołach. Liczba faktycznych niezapełnionych wakatów w roku szkolnym 2026/27 będzie znana dopiero we wrześniu, po rozpoczęciu nowego roku szkolnego.

Analizując kształtowanie się liczby ofert pracy na przestrzeni roku w latach poprzednich, można zaobserwować istniejący schemat, zgodnie z którym wraz z początkiem września liczba ta znacząco obniża się w stosunku do stanu wakacyjnego. Możemy spodziewać się, że podobnie będzie i w tym roku. Poniższa tabela przedstawia liczbę ofert pracy i wolnych wakatów w szkołach prowadzonych przez JST i ministrów na przestrzeni lat, porównanie stanu wakacyjnego oraz z początku września:

*) na liczbę ofert pracy wykazanych na dzień 1 lipca mogą wpływać podejmowane jeszcze w tym czasie działania związane z zakończeniem zajęć w danym roku szkolnym oraz podejmowanie przez nauczycieli decyzji o zmianie miejsca pracy lub o odejściu z zawodu w trakcie ferii letnich, a termin końca roku jest różny w kolejnych latach.

Należy także wyjaśnić, że 10% z podanej liczby ofert i aż 14% z liczby etatów stanowią nauczyciele wychowania przedszkolnego.

Z prognozy Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) wynika, że w Polsce do 2029 r. liczba dzieci w wieku 7–14 lat spadnie o ok. 5%, a do 2034 r. - o około 19,5%. Do 2060 r. spadek ten może wynieść około 30% (wg pesymistycznego scenariusza GUS nawet - 48,3%).

Z uwagi na znaczny spadek urodzeń i trwający kryzys demograficzny, w najbliższych latach liczba dzieci i uczniów będzie stopniowo malała, co szczególnie będzie odczuwalne w wychowaniu przedszkolnym. Szacuje się, że w najbliższych 10 latach ubędzie ponad milion dzieci i uczniów odpowiednio w wychowaniu przedszkolnym i szkołach podstawowych.

Mając na uwadze postępujący niż demograficzny można przypuszczać, że liczba wolnych etatów dla nauczycieli wychowania przedszkolnego, ale także innych przedmiotów, będzie malała.

Jednocześnie przyjmowane są rozwiązania, które mogą pozytywnie wpłynąć na miejsca pracy dla nauczycieli a jednocześnie zapewnić wyższe standardy organizacyjne dzieciom. W dniu 31 lipca 2026 r. została uchwalona przez Sejm RP, po przyjęciu poprawek Senatu, ustawa o zmianie ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 oraz niektórych innych ustaw. W ustawie tej, w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2026 r. poz. 820), dodano pkt 5 i 6, zgodnie z którymi publiczne przedszkole:

5) zatrudnia dodatkowo do pracy w oddziale przedszkolnym:

1. nauczyciela wychowania przedszkolnego albo
2. pomoc nauczyciela, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1135), albo
3. osobę spełniającą wymagania przewidziane dla opiekuna w żłobku lub klubie dziecięcym, o których mowa w ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2025 r. poz. 798)

– jeżeli w tym oddziale przedszkolnym liczba dzieci nie przekracza 20 i wychowanie w tym oddziale realizuje dziecko w wieku poniżej 42. miesiąca życia;

6) zatrudnia do pracy w oddziale przedszkolnym dodatkowego nauczyciela wychowania przedszkolnego – jeżeli liczba dzieci w tym oddziale przedszkolnym przekracza 20 i wychowanie w tym oddziale realizuje dziecko w wieku poniżej 42. miesiąca życia.

Jednocześnie informuję, że Ministerstwo Edukacji Narodowej nie zbiera w SIO danych na temat liczby wolnych etatów pokrytych przez godziny ponadwymiarowe, łączenie klas, zatrudnianie emerytów czy ograniczenie zajęć.

Jednym z priorytetów polityki oświatowej państwa jest zapewnienie godnych warunków pracy nauczycieli oraz zwiększenie atrakcyjności tego zawodu. Od 2024 r. wdrożonych zostało wiele korzystnych zmian w zakresie warunków i organizacji pracy nauczycieli poczynając od niewystępującej przed 2024 r. skali podwyżki płac. W okresie ostatnich trzech lat wynagrodzenia nauczycieli początkujących wzrosły o 44%, a wynagrodzenia nauczycieli mianowanych i dyplomowanych o 41%. W tym czasie wprowadzono również wiele korzystnych zmian mających na celu wsparcie ekonomiczne tej grupy zawodowej, zarówno dla nauczycieli rozpoczynających pracę w szkole, jak i tych bardziej doświadczonych nauczycieli. Zmiany te wypracowywano z partnerami społecznymi, w tym w szczególności organizacjami związkowymi. Wśród nich należy wymienić m.in.:

• podwyższenie nagrody jubileuszowej za 40 lat pracy z 250 do 300% wynagrodzenia oraz wprowadzenie nagrody jubileuszowej za 45 lat pracy w wysokości 400% wynagrodzenia miesięcznego,
• podwyższenie wysokości odpraw w związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne,
• ujednolicenie tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycieli praktycznej nauki zawodu z tygodniowym obowiązkowym wymiarem godzin zajęć nauczycieli teoretycznych przedmiotów zawodowych – 18 godzin tygodniowo,
• skrócenie okresu zatrudnienia nauczyciela rozpoczynającego pracę w szkole na podstawie umowy o pracę na czas określony do jednego roku szkolnego,
• poszerzenie grupy nauczycieli uprawnionych do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego,
• uregulowanie przypadków, w których nauczyciel zachowuje albo traci prawo do wynagrodzenia za przydzielone, ale niezrealizowane godziny ponadwymiarowe,
• umożliwienie nauczycielom, którym do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok, skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową,
• uregulowanie kwestii ochrony przedemerytalnej nauczycieli,
• wyeliminowanie przypadków przydzielania nauczycielom zastępstw za nieobecnych nauczycieli do realizacji w czasie, w którym powinni oni realizować zajęcia w ramach obowiązującego ich tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć,
• przywrócenie bardziej elastycznych zasad w zakresie czasu pracy przez odstąpienie od sztywnych regulacji dotyczących godzin dostępności nauczycieli w przedszkolach, szkołach i placówkach oraz innych jednostkach organizacyjnych,
• przyznanie nauczycielom prawa do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe w każdym przypadku, gdy niezrealizowanie przez nauczyciela przydzielonych mu godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć.

Zmiany te mogą pozytywnie wpłynąć nie tylko na decyzje o podjęciu pracy w tym zawodzie, ale również o pozostaniu w zawodzie nauczycieli, którzy zatrudnienie podjęli we wcześniejszych latach.

Obecnie analizowane są różne możliwości dalszych działań w zakresie zwiększenia atrakcyjności zawodu nauczyciela. Nie planuje się jednak wprowadzenia dodatków mieszkaniowych dla nauczycieli.

W świetle obowiązujących przepisów dostęp do zawodu nauczyciela jest powszechny i każda osoba, która spełnia warunki określone w art. 9 i art. 10 ust. 5 pkt 2-5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2026 r. poz. 515), niezależnie od płci, może podjąć pracę na tym stanowisku. Nabory na stanowiska nauczyciela są otwarte. Zgodnie z art. 10 ust. 18 i 19 ustawy – Karta Nauczyciela dyrektor szkoły prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego ma obowiązek poinformować kuratora oświaty o wolnych stanowiskach pracy dla nauczycieli. Informacje o wolnych stanowiskach pracy są udostępniane na stronie podmiotowej kuratorium oświaty.

Stosownie do art. 68 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2026 r. poz. 820) dyrektor jest kierownikiem zakładu pracy dla zatrudnionych w szkole lub placówce nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami i w szczególności decyduje w sprawach zatrudniania i zwalniania nauczycieli oraz innych pracowników szkoły lub placówki. Zgodnie z art. 11 ustawy – Karta Nauczyciela dyrektor szkoły nawiązuje z nauczycielem stosunek pracy odpowiednio na podstawie umowy o pracę lub mianowania na stanowisku zgodnym z posiadanymi przez nauczycielami kwalifikacjami oraz zgodnie z posiadanym przez nauczyciela stopniem awansu zawodowego. Jak wynika z powyższego, obowiązujące przepisy powierzają kompetencje do dokonywania czynności w sprawach z zakresu prawa pracy, w tym podejmowania decyzji w sprawach zatrudniania nauczycieli, wyłącznie dyrektorowi szkoły.

Jednocześnie należy zauważyć, że w świetle obowiązujących przepisów kryterium wyboru kandydata na stanowisko nauczyciela nie może stanowić płeć. Dyrektor szkoły dokonując naboru do pracy obowiązany jest bowiem do przestrzegania zasady równego traktowania wyrażonej w Kodeksie pracy. Zgodnie z art. 18^3a § 1 Kodeksu pracy pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, w szczególności bez względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także bez względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy. W myśl art. 18^3b § 1 pkt 1 Kodeksu pracy za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu uważa się różnicowanie przez pracodawcę sytuacji pracownika z jednej lub kilku przyczyn określonych w art. 18^3a § 1, którego skutkiem jest w szczególności odmowa nawiązania lub rozwiązanie stosunku pracy. W świetle art. 18^3d Kodeksu pracy osoba, wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, ma prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów.

Konstytucja RP zapewnia każdemu obywatelowi wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Zawód nauczyciela w Polsce cieszy się mniejszym zainteresowaniem wśród mężczyzn. Jednak nie można tego wyjaśnić wyłącznie poziomem wynagrodzeń, ponieważ wśród mężczyzn popularne są również zawody wynagradzane niżej niż zawód nauczyciela. Na wybór ścieżki zawodowej mogą wpływać wzajemnie powiązane ze sobą czynniki jak zainteresowania, kompetencje, preferowany charakter pracy oraz uwarunkowania społeczne, kulturowe czy ekonomiczne.

Jednocześnie uprzejmie wyjaśniam, że do Ministerstwa Edukacji Narodowej nie docierały sygnały, aby mężczyźni byli dyskryminowani ze względu na płeć w naborach na stanowisko nauczyciela, ani też aby nauczyciele mężczyźni byli źle postrzegani przez środowisko szkolne.

Priorytetem przy dokonywaniu naboru do pracy na stanowiska nauczycieli powinny być potrzeby szkoły i uczniów. Niemniej jednak dokonywane i planowane zmiany w zakresie pragmatyki zawodowej nauczycieli mające na celu podniesienie prestiżu zawodu nauczyciela mogą pozytywnie wpłynąć na decyzje mężczyzn w zakresie wyboru zawodu nauczyciela.

Jednocześnie informuję, że Ministerstwo Edukacji Narodowej nie gromadzi danych dotyczących wolnych miejsc pracy dla pracowników niepedagogicznych w szkołach. Dyrektorzy szkół mogą, ale nie muszą publikować informacji o tych wakatach na stronach kuratorów oświaty, strony te nie są więc w ich przypadku źródłem danych w oczekiwanym zakresie. Ministerstwo nie planuje określania minimalnej liczby pracowników niepedagogicznych w szkołach.

Z poważaniem

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu