Odpowiedź na interpelację nr 18467

w sprawie przeładowania podstaw programowych, jakości podręczników i praktycznych kompetencji uczniów

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer

Warszawa, 04-08-2026

Szanowny Panie Marszałku,

składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Marcina Józefaciuka, w sprawie przeładowania podstaw programowych, jakości podręczników i praktycznych kompetencji uczniów.

Szanowny Panie Pośle,

odnosząc się do przesłanych pytań, uprzejmie informuję.

Próba wyliczenia procentowych różnic między nową^[1], wdrażaną od 1 września br. w ramach Reformy26.Kompas Jutra, a obowiązującą^[2] postawą programową kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej jest merytorycznie niemożliwa. Porównanie ilości treści nauczania zawartych w ww. dokumentach jest jednocześnie bezcelowe i nie będzie wiarygodne, z powodu zmiany filozofii prac nad nową podstawą programową. Kompleksowa zmiana systemu edukacji opiera się na odejściu od encyklopedycznego zapamiętywania faktów na rzecz budowania wiedzy głębokiej, praktycznego rozwijania kluczowych kompetencji, sprawczości oraz dobrostanu uczniów.

Zadaniem autorów podstaw programowych kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej było realistyczne oszacowanie czasu potrzebnego na realizacje poszczególnych wymagań szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności. Dodatkowo zostało to zweryfikowane przez zespół koordynacyjny Instytutu Badań Edukacyjnych Państwowego Instytutu Badawczego (IBE PIB) oraz przez zewnętrznych recenzentów – czynnych nauczycieli.

Przepisy nie posługują się wyrażeniem czasu przedmiotowego – to decyzja i odpowiedzialność nauczyciela realizującego dany program nauczania. Należy jednocześnie podkreślić, że programy nauczania powinny być dostosowane do potrzeb i możliwości uczniów, dla których są przeznaczone^[3].

Podręczniki są tworzone przez komercyjne i niezależne wydawnictwa. O koncepcji opracowania podręcznika decydują wydawca i autorzy. W ramach prowadzonego w MEN postępowania administracyjnego w sprawie dopuszczenia do użytku szkolnego podręcznika, podlega on ocenie rzeczoznawców wpisanych na listę rzeczoznawców prowadzoną przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Rzeczoznawcy oceniają spełnianie przez podręcznik wymogów określonych przepisami prawa, w tym zgodność z podstawą programową z zakresu danych zajęć edukacyjnych na danym etapie edukacyjnym oraz m.in. to, czy podręcznik zawiera zakres materiału rzeczowego i materiału ilustracyjnego odpowiedni do liczby godzin przewidzianych na dane zajęcia edukacyjne w ramowym planie nauczania dla danego typu szkoły (§ 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 października 2019 r. w sprawie dopuszczania do użytku szkolnego podręczników^[4] ).

Należy ponadto podkreślić, że podręcznik szkolny, choć wciąż pełni rolę podstawowego środka dydaktycznego, stanowi tylko narzędzie wspomagające nauczyciela. Nauczyciel natomiast realizuje program nauczania, uwzględniający podstawę programową kształcenia ogólnego ustaloną dla danego przedmiotu na danym etapie edukacyjnym, a nie podręcznik. Zgodnie z art. 22an ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty^[5] minister właściwy do spraw oświaty i wychowania dopuszcza do użytku szkolnego podręczniki, po uzyskaniu pozytywnych opinii rzeczoznawców wyznaczonych przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania z listy rzeczoznawców prowadzonej przez tego ministra. Na listę rzeczoznawców może zostać wpisana osoba spełniająca wymagania określone w art. 22as ustawy o systemie oświaty. Rzeczoznawcy podręczników to wykładowcy akademiccy i nauczyciele. Ani przepisy ustawy o systemie oświaty ani przepisy rozporządzenia nie obligują do wyznaczania do opiniowania każdego podręcznika nauczycieli praktyków.

Podstawa programowa kształcenia ogólnego zawiera czytelną listę treści nauczania – wymagań szczegółowych w zakresie wiedzy i umiejętności.

Nowa postawa programowa kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej uwzględnia kompetencje finansowe, prawne, zdrowotne, obywatelskie, pierwszą pomoc, prawo pracy oraz rozumienie umów i korzystanie z usług publicznych:

• moduł ekonomiczno-finansowy koncentruje się na zarządzaniu finansami osobistymi (budżet domowy, oszczędzanie, odpowiedzialne decyzje zakupowe, prawa konsumenta), finansach publicznych (dochody i wydatki gminy i państwa, podatki) oraz globalnych współzależnościach gospodarczych. Moduł ten silnie promuje odpowiedzialną konsumpcję i zrównoważony rozwój gospodarczy;
• w ramach języka polskiego i edukacji obywatelskiej wprowadzono pracę na tekstach użytkowych: analizowanie prostych wzorów umów (np. umowa sprzedaży, regulaminy usług internetowych, subskrypcje), klauzul, praw konsumenta i skutków prawnych złożenia podpisu;
• do edukacji wczesnoszkolnej wprowadzono pojęcia wartości pieniądza, roztropnego gospodarowania kieszonkowym i odróżniania zachcianek od realnych potrzeb;
• moduł ekonomiczno-finansowy stanowi integralną część nauczania matematyki w klasach IV–VIII. Jego celem jest rozwijanie umiejętności rachunkowych oraz świadomości finansowej uczniów przez wprowadzanie konkretnych zagadnień ekonomicznych:
  • w klasach IV–VI uczniowie poznają podstawowe pojęcia finansowe: wartość pieniądza, cenę, koszt, budżet, oszczędzanie, rabat, opłacalność. Nauka opiera się na przykładach bliskich uczniowi, takich jak zakupy, planowanie wycieczki czy zarządzanie kieszonkowym, z wykorzystaniem tabel, wykresów, symulacji oraz materiałów codziennego użytku (np. paragonów, ulotek),
  • w klasach VII i VIII uczniowie analizują bardziej złożone zagadnienia, m.in. kredyty, raty, oprocentowanie, inflację, budżet domowy, średnie i mediany zarobków. Istotne jest rozwijanie umiejętności porównywania ofert, planowania wydatków i oceny opłacalności;
• moduł ekonomiczno-finansowy realizowany na zajęciach praktyczno-technicznych koncentruje się na:
  • rozwijaniu umiejętności planowania, oceny i racjonalnego wykonywania działań technicznych z uwzględnieniem kosztów, funkcjonalności oraz wpływu na środowisko. Uczniowie analizują projekty i wytwory techniczne, szacują koszty ich wykonania i eksploatacji, a także oceniają możliwości ograniczania wydatków, np. poprzez naprawę, konserwację czy ponowne wykorzystanie materiałów,
  • budowaniu postawy odpowiedzialnej konsumpcji i gospodarowania zasobami zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju. Uczniowie poznają znaczenie recyklingu, ograniczania odpadów i oszczędnego korzystania z energii oraz analizują korzyści finansowe i zdrowotne wynikające z codziennych wyborów, np. korzystania z roweru jako środka transportu;
• moduł ekonomiczno-finansowy realizowany w ramach edukacji obywatelskiej koncentruje się na kilku kluczowych obszarach:
  • finanse osobiste i rodzinne: uczeń ma wyjaśnić pojęcie budżetu domowego, opisać źródła dochodów oraz typowe wydatki. Kluczowe jest zrozumienie wpływu własnych wyborów konsumenckich na oszczędności i finanse rodziny, a także dyskusja na temat odpowiedzialnych decyzji zakupowych. Uczniowie poznają również podstawowe prawa konsumenta, aby móc z nich korzystać w życiu codziennym,
  • finanse publiczne: w odniesieniu do własnej gminy uczeń wskazuje najważniejsze źródła jej dochodów i wydatków, a także rozpoznaje konsekwencje tych decyzji dla otoczenia, z opcjonalnym przedstawieniem przykładów inicjatyw finansowanych z budżetów obywatelskich. Uczniowie poznają też zasady i konsekwencje polityki finansowej państwa. Analizują np. związek między wysokością podatków, budżetem państwa a jakością i dostępnością usług publicznych. Opcjonalnie, uczniowie wskazują najważniejsze źródła dochodów i wydatków budżetu państwa oraz porównują modele państwa minimalnego i opiekuńczego. Ważnym elementem modułu ekonomiczno-finansowego są też gospodarcze współzależności globalne;
• moduł ekonomiczno-finansowy realizowany na lekcjach geografii dotyczy np.:
  • analizy czynników różnicujących poziom rozwoju społeczno-gospodarczego państw i jakość życia społeczeństw. Uczeń m.in. wyjaśnia znaczenie poszczególnych sektorów gospodarki w rozwoju swojego regionu, miejscowości zamieszkania, Polski, innych krajów europejskich. Charakteryzuje zmiany w strukturze polskiego przemysłu i wyszukuje sposoby podnoszenia jego konkurencyjności na rynku światowym. Przedstawia nierówności w poziomie rozwoju gospodarczego państw na świecie, ocenia działania społeczności międzynarodowej wspierające kraje uboższe,
  • moduł obejmuje również zagadnienia fakultatywne, takie jak wyjaśnianie wpływu przynależności Polski do Unii Europejskiej na funkcjonowanie sektorów rolnictwa, przemysłu i usług, analiza czynników różnicujących poziom rozwoju gospodarczego poszczególnych regionów Polski;
• kompetencje prawne i obywatelskie:
  • w klasach VII-VIII szkoły podstawowej, w ramach edukacji obywatelskiej, uczniowie poznają hierarchię aktów prawnych (z Konstytucją RP na czele) oraz podstawowe pojęcia z zakresu prawa pracy,
  • akcent w kształceniu obywatelskim przesunięto z biernego zapamiętywania definicji na sprawczość, działanie,
  • uczniowie mają za zadanie brać udział w praktycznych działaniach na rzecz środowiska lokalnego lub szkolnego (np. w ramach samorządu uczniowskiego, wolontariatu, lokalnych budżetów obywatelskich lub debat szkolnych),
  • edukacja medialna i krytyczne myślenie: Zwalczanie dezinformacji, rozpoznawanie fake newsów i bezpieczne funkcjonowanie w przestrzeni informacyjnej;
• kompetencje zdrowotne:
  • nowy przedmiot edukacja zdrowotna, obejmujący 9 obszarów tematycznych oraz doświadczenia edukacyjne, dotyczy zdrowia fizycznego, odżywiania, zdrowia psychicznego i emocjonalnego, profilaktyki uzależnień, higieny cyfrowej (zarządzania czasem przed ekranem) oraz wpływu środowiska i klimatu na zdrowie,
  • podstawowe zasady oceny bezpieczeństwa i wzywania pomocy są włączone już do edukacji wczesnoszkolnej i przyrody,
  • edukacja dla bezpieczeństwa obejmuje zasady pierwszej pomocy, w tym wzywanie służb ratunkowych (nr 112). Ponadto W ramach zajęć edukacji dla bezpieczeństwa uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne, które wspierają ich rozwój fizyczny, psychiczny, społeczny i osobisty oraz budują poczucie sprawczości i odpowiedzialności. Doświadczenia edukacyjne mają charakter praktyczny, wzmacniają kompetencje przekrojowe oraz rozwijają umiejętności organizacyjne, komunikacyjne i współpracę:
    • prowadzenie resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO) na manekinach z użyciem defibrylatora AED,
    • tamowanie krwotoków, zakładania opatrunków i układania w pozycji bezpiecznej,
    • szybką reakcję w przypadkach zadławień i oparzeń.

W nowej podstawie programowej niektóre treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności w zakresie poszczególnych przedmiotów zostały oznaczone jako moduły tematyczne. Dotyczą one konkretnych zjawisk o charakterze interdyscyplinarnym. Ich celem jest integrowanie wiedzy i umiejętności z różnych przedmiotów wokół istotnych zagadnień (np. bezpieczeństwo w ruchu drogowym, odpowiedzialna konsumpcja, higiena cyfrowa) lub problemów, (takich jak zmiany klimatu, wyczerpanie zasobów naturalnych, globalne współzależności gospodarcze).

Treści nauczania przypisane do poszczególnych modułów tematycznych pozwalają uczniom odkrywać i rozumieć złożoność otaczającego ich świata. Są istotne w przygotowaniu młodzieży do roli świadomych i aktywnych obywateli, potrafiących dyskutować o problemach współczesnych społeczeństw oraz dokonywać odpowiedzialnych wyborów etycznych w trosce o siebie, innych ludzi, ojczyznę i inne wspólnoty.

W najbliższym czasie planowane jest opublikowanie przez IBE PIB poradnika dotyczącego organizacji tygodnia projektowego. W roku szkolnym 2026/27 tydzień projektowy ma charakter fakultatywny.

Funkcjonowanie w praktyce szkolnej nowej podstawy programowej będzie monitorowane i badane przez IBE PIB, który prowadzi badania służące ewaluacji polityki oświatowej i monitorowaniu systemu edukacji, a w zakresie wyników egzaminacyjnych również Centralna Komisja Egzaminacyjna wraz z okręgowymi komisjami egzaminacyjnymi.

Ośrodek Rozwoju Edukacji przygotował serię 10 poradników^[6] na temat wdrażania nowej podstawy programowej wychowania przedszkolnego, edukacji wczesnoszkolnej oraz przedmiotów ogólnokształcących, które są realizowane od klasy IV szkoły podstawowej. Poradniki opublikowane przez ORE są przeznaczone dla nauczycieli doradców metodycznych oraz nauczycieli konsultantów. Publikacje służą do przygotowania i przeprowadzenia szkoleń dotyczących sposobu wdrażania podstawy programowej od 1 września 2026 roku w przedszkolu oraz klasie pierwszej i klasie czwartej szkoły podstawowej.

Natomiast publikacja poradników metodycznych przez IBE PIB jest planowana na trzeci kwartał br.

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu

^[1] Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym (Dz. U. poz. 378 z późn. zm.)

^[2] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. z 2017 r. poz. 356 z późn. zm.)

^[3] Art. 22a ust 1-7 ustawy o systemie oświaty – Dz. U. z 2025 r. poz. 881 – t.j.

^[4] Dz. U. z 2019 r. poz. 2013 z późn. zm

^[5] Dz. U. z 2025 r. poz. 881, z późn. zm.

^[6] https://samorzad.pap.pl/kategoria/edukacja/ore-opublikowal-serie-poradnikow-dotyczacych-reformy26-kompas-jutra-dokument