w sprawie egzaminów zewnętrznych, oceniania i presji rankingowej
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer
Warszawa, 19-08-2026
Szanowny Panie Pośle,
w związku z interpelacją z 15 lipca 2026 r. w sprawie egzaminów zewnętrznych, oceniania i presji rankingowej uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Zgodnie z art. 44zs i art. 44zzb ustawy o systemie oświaty podstawą przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty oraz egzaminu maturalnego są wymagania określone w podstawach programowych kształcenia ogólnego[1]. Egzamin ósmoklasisty i egzamin maturalny sprawdzają, w jakim stopniu uczeń/absolwent spełniają te wymagania[2]. Wymagania egzaminacyjne wynikają zatem bezpośrednio z podstawy programowej kształcenia ogólnego, która determinuje zakres egzaminu ósmoklasisty i egzaminu maturalnego z poszczególnych przedmiotów egzaminacyjnych.
Od 1 września 2026 r. nowa podstawa będzie realizowana w szkołach podstawowych w klasach I i IV, a w następnych latach w kolejnych klasach – zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym[3].
Natomiast prace nad nową podstawą programową kształcenia ogólnego dla szkół ponadpodstawowych, która będzie wdrażana począwszy od 1 września 2027 r., są jeszcze w toku, stąd o ewentualnych zmianach dotyczących samej formuły egzaminu ósmoklasisty czy egzaminu maturalnego od roku szkolnego 2030/2031 będziemy informować po zakończeniu prac nad zmianami programowymi, oczywiście z odpowiednim wyprzedzeniem umożliwiających uczniom odpowiednie przygotowanie się do tych egzaminów. W przypadku wprowadzenia zmian w zakresie przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty oraz egzaminu maturalnego opracowuje się i ogłasza nowe informatory o danym egzaminie nie później niż do dnia 1 września roku szkolnego poprzedzającego rok szkolny, w którym jest przeprowadzany dany egzamin.
CKE planuje rozpocząć prace nad koncepcją egzaminu ósmoklasisty oraz egzaminu maturalnego, które – zgodnie z planem wdrażania reformy Kompas Jutra – mają zacząć obowiązywać od roku szkolnego 2030/2031, w drugim kwartale 2027 r. CKE planuje, że koncepcja egzaminu ósmoklasisty będzie gotowa do końca roku 2027, natomiast egzaminu maturalnego – do końca III kwartału 2028 r. Informatory o egzaminie ósmoklasisty oraz o egzaminie maturalnym – zawierające w szczególności przykładowe zadania, jakie mogą wystąpić na tych egzaminach, wraz z rozwiązaniami – zostaną ogłoszone do 1 września 2029 r.[4]
W kontekście pytania o to, jakie kompetencje mają być mierzone przez przyszłe egzaminy uprzejmie wyjaśniam, że zgodnie z art. 44zs ustawy o systemie oświaty egzamin ósmoklasisty jest przeprowadzany na podstawie wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej oraz sprawdza, w jakim stopniu uczeń lub słuchacz spełnia te wymagania. Natomiast zgodnie z art. 44zzb ww. ustawy egzamin maturalny jest przeprowadzany na podstawie wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego oraz sprawdza, w jakim stopniu absolwent spełnia te wymagania. Analogicznie od roku szkolnego 2030/2031 przyszły egzamin ósmoklasisty będzie sprawdzał w jakim stopniu uczeń lub słuchacz będzie spełniał wymagania określone w nowej podstawie programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, a egzamin maturalny będzie sprawdzał w jaki stopniu absolwent spełnia wymagania określone w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla szkół ponadpodstawowych, nad którą trwają obecnie prace.
Udział zadań sprawdzających rozumowanie, argumentowanie, analizowanie źródeł i praktyczne zastosowanie wiedzy jest znaczący już w obecnie przeprowadzanym egzaminie ósmoklasisty i egzaminie maturalnym. Nie ma żadnych planów, aby ograniczać w arkuszach egzaminacyjnych udział zadań sprawdzających te umiejętności w przypadku egzaminu ósmoklasisty oraz egzaminu maturalnego, przeprowadzanych począwszy od roku szkolnego 2030/2031. Szczegółowe plany arkuszy egzaminacyjnych zostaną ustalone podczas prac nad koncepcją egzaminów, o których mowa powyżej.
Jednocześnie wyjaśniam, że w przypadku egzaminów zewnętrznych przeprowadzanych w polskim systemie edukacji rozdzielenie funkcji diagnostycznej egzaminu od funkcji selekcyjnej nie jest możliwe. Wyniki, jakie uzyskują zdający, są wykorzystywane w procesie rekrutacji odpowiednio do szkół ponadpodstawowych oraz szkół wyższych, zatem te wyniki będą pełniły – w mniejszym lub większym zakresie – funkcję selekcyjną. Do rozważenia pozostaje zwiększenie funkcji diagnostycznej wyniku egzaminacyjnego, zwłaszcza w przypadku egzaminu ósmoklasisty, chociażby przez zmianę sposobu raportowania wyników tego egzaminu, jednak czy oraz w jakim zakresie będzie to możliwe zostanie określone podczas prac koncepcyjnych, które rozpoczną się w 2027 r.
CKE przygotowuje i udostępnia na swojej stronie internetowej ogólnopolskie sprawozdania z egzaminów, wstępne informacje o wynikach, komentarze do zadań, zawierające opis sprawdzanych wymagań z zakresu podstawy programowej, przykładowe rozwiązania zadań, analizy najczęstszych błędów[5], informatory[6] i różnego rodzaju materiały diagnostyczne[7]. Opracowania te stanowią podstawę do podejmowania przez szkoły działań doskonalących proces dydaktyczny.
Na stronie CKE znajduje się również interaktywna mapa z wynikami z egzaminów zewnętrznych w warstwach szkół, gmin i powiatów. Wyniki zawierają podstawowe parametry statystyczne oraz możliwość eksportu danych do tabel zewnętrznych.
Ważnym opracowaniem jest edukacyjna wartość dodana (EWD). Jest to miara określająca efektywność nauczania, czyli przyrost osiągnięć uczniów w zależności od ich wyników na wejściu[8]. Po zmianie ustroju szkolnego, w ramach której wygaszono gimnazja, a w związku z tym również egzamin gimnazjalny, EWD jest szacowane dla 4-letnich liceów ogólnokształcących i 5-letnich techników.
Również okręgowe komisje egzaminacyjne (OKE) wspierają pracę szkół i nauczycieli przez prezentowanie i przekazywanie różnego rodzaju raportów oraz materiałów diagnostycznych. OKE na swoich stronach prezentują raporty o wynikach egzaminów dla szkół, gmin, powiatów i województw. Dodatkowo OKE przekazują szkołom indywidualne wyniki uczniów za pomocą centralnego systemu Zintegrowany Interfejs Użytkownika. Również dyrektor szkoły otrzymuje dostęp do szczegółowych wyników wszystkich uczniów swojej szkoły w systemie SIOEO. Dane te stanowią podstawę analiz prowadzonych przez szkoły.
W systemie SIOEO dostępne są też raporty indywidualne dla dyrektorów szkół z podstawowymi parametrami statystycznymi wraz z wizualizacją w postaci wykresów, diagramów i zestawień dla oddziałów z możliwością porównania wyników uzyskanych w danym województwie i w kraju. Planowane jest również udostępnienie szkołom opracowań z informacją o poziomie opanowania wymagań ogólnych i szczegółowych zarówno na poziomie całej szkoły, jak i poszczególnych oddziałów.
Odnosząc się do pytania dotyczącego ograniczenia formalnego lub nieformalnego obowiązku wystawiania dużej liczby ocen bieżących, wyjaśniam, że zasady oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów regulują przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych[9].
Ww. przepisy nie nakładają na szkoły obowiązku ustalania dużej liczby ocen bieżących w danym okresie/roku szkolnym, nie precyzują też liczby ocen bieżących. Natomiast stanowią one, że ocenianie osiągnięć edukacyjnych ucznia odbywa się w ramach oceniania wewnątrzszkolnego[10]. Szczegółowe warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego określa statut szkoły[11].
Oznacza to, że szkoły mają zapewnioną ustawowo autonomię w tworzeniu wewnątrzszkolnych rozwiązań dotyczących oceniania wewnątrzszkolnego. Dotyczy to m.in. przyjęcia w szkole koniecznej liczby ocen bieżących uzyskanych przez ucznia w danym okresie, aby uczeń taki mógł zostać sklasyfikowany. Niektóre szkoły przyjmują takie rozwiązanie w celu uniknięcia sytuacji, w której uczeń notorycznie unika przystępowania do sprawdzianów i klasówek. Praktyka ta w opinii Ministerstwa Edukacji Narodowej jest zgodna z ww. przepisami. MEN nie przewiduje również ingerencji w wewnątrzszkolne zasady oceniania.
Natomiast w kwestii upowszechniania informacji zwrotnej, możliwości poprawy i oceny postępu ucznia przy zachowaniu przejrzystych zasad klasyfikacji wyjaśniam, że zgodnie z art. 44b ust. 5 ustawy o systemie oświaty ocenianie osiągnięć edukacyjnych i zachowania ucznia odbywa się w ramach oceniania wewnątrzszkolnego, które ma na celu:
Zgodnie zaś z § 12 rozporządzenia o ocenianiu ocenianie bieżące z zajęć edukacyjnych ma na celu monitorowanie pracy ucznia oraz przekazywanie uczniowi informacji o jego osiągnięciach edukacyjnych pomagających w uczeniu się, przez wskazanie, co uczeń robi dobrze, co i jak wymaga poprawy oraz jak powinien dalej się uczyć.
Ocenianie zatem pełni funkcję informacji zwrotnej. Jednocześnie zgodnie z art. 44i ust. 4 ustawy o systemie oświaty począwszy od klasy IV szkoły podstawowej oceny bieżące oraz śródroczne i roczne oceny klasyfikacyjne ze wszystkich albo wybranych obowiązkowych lub dodatkowych zajęć edukacyjnych, a także śródroczna i roczna ocena klasyfikacyjna zachowania mogą być ocenami opisowymi, jeżeli statut szkoły tak przewiduje. Szkoły mogą zatem przyjąć w swoim statucie ocenianie opisowe, jako dodatkowy sposób ustalania śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych, obok ocen ustalanych w skali 1-6, a także ocen bieżących, jeżeli uznają, że przełoży się to na zwiększenie roli informacyjnej tych ocen.
Dodatkowo informuję, że zmiana wprowadzona przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 22 marca 2024 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych[12] miała na celu m.in. upowszechnienie informacji zwrotnej. Dodano wówczas przepis nakładający na nauczycieli zadających w szkołach podstawowych nieobowiązkowe prace domowe obowiązek przekazania uczniowi informacji zwrotnej na temat wykonanej przez niego pracy domowej.
Natomiast w kwestii możliwości poprawy ocen przy zachowaniu przejrzystych zasad klasyfikacji informuję, że te kwestie są uregulowane na poziomie zapisanych w statucie szkoły szczegółowych warunków i sposobu oceniania wewnątrzszkolnego. Nadzór nad prawidłowością przyjętych w tym zakresie przez szkołę rozwiązań pełni kurator oświaty. Natomiast wnioski w sprawie ewentualnych zmian w tym zakresie mogą zgłaszać do dyrektora szkoły społeczne organa działające w szkole, takie jak rada rodziców i samorząd uczniowski.
Odnośnie do kwestii skali korzystania z korepetycji jako nieformalnej części systemu przygotowania egzaminacyjnego informuję, że minister ds. oświaty i wychowania nie posiada kompetencji do monitorowania działań rodziców/opiekunów w zakresie ich wyborów dotyczących korzystania z tego rodzaju usług edukacyjnych.
Już obecnie każda osoba przystępująca do egzaminu ósmoklasisty albo egzaminu maturalnego może w systemie informatycznym (ZIU-SIOEO) uzyskać szczegółową informację na temat liczby punktów uzyskanych za rozwiązanie każdego zadania zawartego w arkuszu egzaminacyjnym, a w przypadku wypracowań – informację o liczbie punktów uzyskanych w każdym kryterium, w którym dana wypowiedź jest oceniana. Każdy zdający może w zasadach oceniania rozwiązań zadań sprawdzić, jaki zakres wiadomości lub umiejętności był sprawdzany w danym zadaniu egzaminacyjnym, tak aby mógł uzyskać bardzo szczegółową informację na temat tego, co opanował już dobrze/wystarczająco, a które obszary wymagają dalszej pracy.
Ponadto należy zauważyć, że w świetle obowiązujących przepisów uczeń, słuchacz, absolwent (a w przypadku niepełnoletności – jego rodzice) mają prawo wglądu do sprawdzonej i ocenionej pracy egzaminacyjnej oraz możliwość zapoznania się z zasadami oceniania rozwiązań zadań[13]. Podobne zasady obowiązują w przypadku zdających egzaminy zawodowe[14] (prawo wglądu do: zadań i udzielonych odpowiedzi – w przypadku części pisemnej egzaminu zawodowego, karty oceny – w przypadku części praktycznej egzaminu zawodowego, a jeżeli rezultatem końcowym wykonania zadania egzaminacyjnego w części praktycznej egzaminu zawodowego jest dokumentacja, zdający lub rodzice niepełnoletniego zdającego, mają prawo wglądu także do tej dokumentacji, możliwość zapoznania się z zasadami oceniania rozwiązań zadań). Podczas dokonywania wglądu można sporządzać notatki i wykonywać fotografie odpowiednio: pracy egzaminacyjnej, zadań egzaminacyjnych wraz z udzieloną odpowiedzią, karty oceny lub dokumentacji.
Rozwiązania prawne przewidują zatem prawo zdającego oraz rodziców niepełnoletniego zdającego do wglądu do dokumentacji egzaminacyjnej w zakresie egzaminu ósmoklasisty, egzaminu maturalnego i egzaminu zawodowego. W ramach tego uprawnienia możliwe jest zapoznanie się z treścią zadań egzaminacyjnych i odpowiedziami udzielonymi przez zdającego. Po dokonaniu wglądu zdający lub rodzice zdającego niepełnoletniego mogą wystąpić z wnioskiem o weryfikację sumy punktów.
Ponadto, w przypadku egzaminu zawodowego, w celu umożliwienia zdającym dostępu do treści rozwiązywanych przez nich zadań egzaminacyjnych i udzielonych odpowiedzi, po upływie terminu przeprowadzania części pisemnej egzaminu zawodowego, niezależnie od prawa do wglądu, przewodniczący zespołu egzaminacyjnego, w terminie określonym i w sposób określony przez dyrektora OKE, otrzymuje od dyrektora OKE kod dostępu do treści rozwiązywanych zadań egzaminacyjnych i udzielonych odpowiedzi przez zdających w SIOEZ. Przewodniczący zespołu egzaminacyjnego lub upoważniona przez niego osoba umożliwia zdającemu dostęp do treści rozwiązywanych zadań egzaminacyjnych i udzielonych odpowiedzi przez zdającego, wraz ze wskazaniem prawidłowych odpowiedzi. Dostęp do treści rozwiązywanych zadań egzaminacyjnych i udzielonych odpowiedzi w miejscu przeprowadzania części pisemnej egzaminu zawodowego jest możliwy przez okres dwóch tygodni od dnia zakończenia przeprowadzania tej części egzaminu zawodowego[15].
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu
[1] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. 2018 poz. 467 z późn. zm.); rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. 2024 poz. 1019); rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. 2024 poz. 996).
[2] Art. 44zzd ust. 2 ustawy o systemie oświaty.
[3] Dz. U. 2026 poz. 378 oraz poz. 958.
[4] Zgodnie z: w przypadku egzaminu ósmoklasisty – § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty; w przypadku egzaminu maturalnego – § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie egzaminu maturalnego.
[5] https://cke.gov.pl/wyniki-egzaminow/
[6] https://cke.gov.pl/egzamin-osmoklasisty/informatory/;
https://cke.gov.pl/egzamin-maturalny/egzamin-maturalny-w-formule-2023/informatory/
[7] https://cke.gov.pl/egzamin-osmoklasisty/materialy-dodatkowe/
https://cke.gov.pl/egzamin-maturalny/egzamin-maturalny-w-formule-2023/materialy-dodatkowe/
[8] www.ewd.edu.pl
[9] Dz. U. 2023 poz. 2572 z późn. zm., dalej: rozporządzenie o ocenianiu.
[10] Zgodnie z art. 44b ust. 5 ww. ustawy.
[11] Zgodnie z art. 44b ust. 10 ww. ustawy.
[12] Dz. U. 2024 poz. 438.
[13] Zgodnie z art. 44zzz ustawy o systemie oświaty.
[14] Zgodnie z art. 44zzzt ustawy o systemie oświaty.
[15] § 30 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 28 sierpnia 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu zawodowego oraz egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie (Dz. U. 2024 poz. 552 z późn. zm.)