w sprawie jakości praktyk zawodowych, egzaminów, uzyskiwania kwalifikacji i przejrzystości systemu
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Izabela Ziętka
Warszawa, 06-08-2026
Szanowny Panie Pośle,
odpowiadając na Pana interpelację z 15 lipca br. w sprawie jakości praktyk zawodowych, egzaminów, uzyskiwania kwalifikacji i przejrzystości systemu, przekazuję we współpracy z Centralną Komisją Egzaminacyjną, poniższe informacje.
Dane dotyczące monitorowania m.in. wyników egzaminów zawodowych są ogólnie dostępne. Co roku publikowany jest dokument pt. „Monitoring karier absolwentów publicznych i niepublicznych szkół ponadpodstawowych“, na który składa się dokument „Raport ogólnopolski z monitoringu karier absolwentów szkół ponadpodstawowych i ponadgimnazjalnych z roku 2023 – edycja 2025[1].
Powyższy dokument udostępnia m.in. dane dotyczące liczby oraz procentowej wartości uczniów, którzy uzyskali dyplomy zawodowe w danym roku w podziale na typy szkół prowadzących kształcenie zawodowe.
Dane z tego dokumentu przedstawiają się następująco:
Wśród absolwentów z 2023 r. około 44% uzyskało dyplom zawodowy, a niemal 30% świadectwo czeladnicze. Około 5% absolwentów uzyskało certyfikat kwalifikacji zawodowej bez dyplomu. Około jedna piąta Absolwentów 2023 (21%), według danych rejestrowych, nie otrzymała ani dyplomu, ani certyfikatów kwalifikacji. Prawdopodobnie wynik ten jest zawyżony na skutek braku pełnych danych pochodzących z izb rzemieślniczych dotyczących wydawania świadectw czeladniczych. Wśród absolwentów z 2023 r. odsetek osób uzyskujących dokumenty potwierdzające kwalifikacje był wyższy wśród kobiet niż wśród mężczyzn. Około 33% kobiet uzyskało świadectwo czeladnicze, 47% uzyskało dyplom zawodowy, a około 15% nie uzyskało ani dyplomu, ani certyfikatu kwalifikacji. Wśród mężczyzn brak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających kwalifikacje w zawodzie dotyczył 24%.
Prawie ośmiu na dziesięciu (78%) absolwentów techników z 2023 r. zdało wszystkie egzaminy zawodowe i uzyskało dyplom zawodowy. Odwrotnie niż w przypadku świadectwa dojrzałości, to wśród kobiet odsetek osób posiadających dyplom był wyższy niż wśród mężczyzn (82% wobec 75%). Prawie co piąty (18%) mężczyzna otrzymał certyfikat kwalifikacji, ale bez dyplomu zawodowego (co oznacza, że nie potwierdził wszystkich kwalifikacji w swoim zawodzie lub nie 123 dopełnił innych formalności w określonym czasie). Wśród kobiet taka sytuacja dotyczyła 13%. Wśród kobiet również odsetek osób, które nie uzyskały ani dyplomu, ani certyfikatów kwalifikacji był niższy niż wśród mężczyzn, choć różnica była niewielka (2 punkty procentowe).
Wśród absolwentów BS II z 2023 r. dyplom zawodowy uzyskał co czwarty absolwent (25%) – taki sam odsetek wśród kobiet, jak i wśród mężczyzn. Ponad połowa (61% ogółem, 60% wśród mężczyzn oraz 63% kobiet) absolwentów posiadała wyłącznie certyfikat kwalifikacji, ale bez dyplomu zawodowego. Około 14% absolwentów BS II nie uzyskała żadnego certyfikatu kwalifikacji (15% wśród mężczyzn i nieco mniej, bo 13% wśród kobiet).
Prawie trzy czwarte (73%) absolwentów szkół policealnych otrzymało dyplom zawodowy, jednak co czwarty (25%) nie zdał egzaminów zawodowych i nie potwierdził żadnych kwalifikacji, przez co dyplomu nie uzyskał. Sytuacja kobiet i mężczyzn bardzo się pod tym względem różni. Wśród absolwentek dyplom zawodowy uzyskało 79%, a mniej więcej co piąta (19%) nie potwierdziła żadnej kwalifikacji. Wśród mężczyzn proporcje obu tych grup były bardziej wyrównane. Ponad połowa z nich (54%) uzyskała dyplom zawodowy, ale prawie połowa (45%) nie potwierdziła kwalifikacji zawodowych.
Poniższe dane ze sprawozdań CKE z osiągnięć zdających egzaminy zawodowe wskazują na utrzymującą się tendencję wzrostową zdawalności egzaminów od 2012 r.
| rok |
% zdawalności egzaminów zawodowych |
| 2025 |
80,07 |
| 2024 |
78,73 |
| 2023 |
78,48 |
| 2022 |
78,07 |
| 2021 |
75,93 |
| 2020 |
75,10 |
| 2019 |
77,28 |
| 2018 |
75,28 |
| 2016/2017 |
75,69 |
| 2015/2016 |
73,67 |
| 2014/2015 |
71,41 |
| 2013/2014 |
62,77 |
| 2012/2013 |
58,78 |
Ponadto, dane z monitoringu karier absolwentów szkół ponadpodstawowych dla rocznika 2024[2] wskazują, że w przypadku absolwentów techników 5% nie uzyskało ani dyplomu zawodowego, ani certyfikatu kwalifikacji zawodowej. Oznacza to, że zdecydowana większość absolwentów techników uzyskuje potwierdzenie nabycia kwalifikacji zawodowych.
Należy przy tym podkreślić, że zdawalność egzaminów zawodowych w technikach jest wyższa niż zdawalność egzaminu maturalnego. Oznacza to, że egzamin zawodowy stanowi dla uczniów techników mniej istotną barierę niż egzamin maturalny, którego nie zdało 28% absolwentów technikum rocznika 2024. System kształcenia zawodowego skutecznie przygotowuje więc większość uczniów do uzyskania formalnego potwierdzenia kwalifikacji wymaganych na rynku pracy.
W przypadku absolwentów branżowych szkół I stopnia wyniki należy interpretować z uwzględnieniem specyfiki tego typu kształcenia. Z danych wynika, że 28% absolwentów nie uzyskało dokumentu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe. Jednocześnie należy podkreślić, że znaczna część uczniów tych szkół będących młodocianymi pracownikami potwierdza kwalifikacje w systemie egzaminów czeladniczych organizowanych przez izby rzemieślnicze. Dane dotyczące tych egzaminów są jednak niepełne, ponieważ nie wszystkie izby rzemieślnicze przekazały informacje o wydanych świadectwach czeladniczych do Systemu Informacji Oświatowej.
W konsekwencji rzeczywista liczba absolwentów posiadających dokumenty potwierdzające kwalifikacje zawodowe może być wyższa niż wynika z danych zaprezentowanych w monitoringu. Z tego względu wyniki dotyczące branżowych szkół I stopnia należy interpretować z ostrożnością.
Zgodnie z art. 56 ust. 2, 3 ustawy – Prawo oświatowe[3] w przypadku stwierdzenia niedostatecznych efektów kształcenia (mogą to być m.in. słabe wyniki z egzaminów zewnętrznych lub niska jakość nauczania w szkole jednego lub kilku przedmiotów) lub wychowania w szkole lub placówce organ sprawujący nadzór pedagogiczny poleca dyrektorowi szkoły lub placówki opracowanie, w uzgodnieniu z organem prowadzącym, programu i harmonogramu poprawy efektywności kształcenia lub wychowania. Wdrożenie programu następuje w terminach określonych w harmonogramie, zaakceptowanych przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny. Program musi uwzględnić uwagi i wnioski zgłoszone przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny.
Jeżeli dyrektor szkoły lub placówki nie usunie w wyznaczonym terminie uchybień, nie opracuje lub nie wdroży w określonych w harmonogramie terminach programu poprawy efektywności kształcenia lub wychowania albo nie uwzględni w tym programie zgłoszonych uwag i wniosków, organ sprawujący nadzór pedagogiczny występuje do organu prowadzącego szkołę lub placówkę z wnioskiem o odwołanie dyrektora szkoły lub placówki z końcem albo w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Wniosek złożony w tej sprawie przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny jest wiążący dla organu prowadzącego szkołę lub placówkę.
System egzaminów zawodowych nie przewiduje sesji poprawkowych. W związku z tym zdający, który nie zdał egzaminu zawodowego może przystąpić do egzaminu w kolejnej sesji egzaminacyjnej w terminach określonych w komunikacie dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej w sprawie harmonogramu przeprowadzania w danym roku egzaminu zawodowego oraz egzaminu eksternistycznego zawodowego.
Centralna Komisja Egzaminacyjna publikuje materiały wspierające przygotowanie do egzaminu, w tym informatory dotyczące egzaminu zawodowego, które zawierają m.in. przykładowe pytania i zadania egzaminacyjne.
Egzamin zawodowy jest formą oceny poziomu opanowania przez zdających wiadomości i umiejętności z zakresu jednej kwalifikacji wyodrębnionej w zawodzie, ustalonych w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego. Ministerstwo Edukacji Narodowej, we współpracy z przedstawicielami branż, prowadzi przegląd i modyfikację podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego. Tym samym, jeśli w wyniku przeglądu nastąpią zmiany w zakresie efektów kształcenia i kryteriów weryfikacji tych efektów w poszczególnych kwalifikacjach, konieczne będzie dostosowanie zadań egzaminacyjnych na egzamin zawodowy, tak by w pełni odpowiadały one zmodyfikowanym lub nowym podstawom programowym kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego.
Obowiązujące przepisy prawa oświatowego już obecnie nakładają na dyrektora szkoły obowiązek sprawowania nadzoru nad realizacją praktycznej nauki zawodu organizowanej u pracodawcy.
Zgodnie z § 7 rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu[4], praktyczna nauka zawodu organizowana u pracodawcy odbywa się na podstawie umowy zawieranej pomiędzy dyrektorem szkoły a podmiotem przyjmującym uczniów. Umowa określa m.in. miejsce odbywania praktycznej nauki zawodu, jej formę, zakres, harmonogram oraz prawa i obowiązki stron. Jednocześnie § 8 tego rozporządzenia nakłada na szkołę szereg obowiązków związanych z organizacją i nadzorem nad praktyczną nauką zawodu. Obejmują one w szczególności współpracę z podmiotem przyjmującym uczniów, akceptację wyznaczonych opiekunów praktyk zawodowych, nadzorowanie realizacji programu praktycznej nauki zawodu oraz współdziałanie z pracodawcą w zakresie organizacji i przebiegu praktycznej nauki zawodu. Realizacja tych obowiązków wymaga bieżącego monitorowania przebiegu praktycznej nauki zawodu oraz stałej współpracy z pracodawcą, jednak przepisy nie określają jednej obowiązkowej formy wykonywania tych zadań.
Ponadto, zgodnie z przepisami rozporządzenia w sprawie nadzoru pedagogicznego[5], dyrektor szkoły sprawuje nadzór pedagogiczny nad działalnością dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą szkoły, w szczególności monitoruje przebieg procesów kształcenia oraz warunki ich realizacji, analizuje efekty działalności dydaktycznej oraz podejmuje działania służące doskonaleniu jakości pracy szkoły. Nadzór ten obejmuje również organizację i realizację praktycznej nauki zawodu jako integralnego elementu kształcenia zawodowego. Wybór form i sposobów monitorowania pozostaje w kompetencji dyrektora szkoły i powinien być dostosowany do specyfiki szkoły, kierunku kształcenia oraz miejsca realizacji praktycznej nauki zawodu.
Obowiązujące przepisy nie ustanawiają obowiązku cyklicznych wizyt kontrolnych u każdego pracodawcy przyjmującego uczniów na praktyczną naukę zawodu. Dyrektor szkoły, realizując obowiązki wynikające z przepisów dotyczących praktycznej nauki zawodu oraz nadzoru pedagogicznego, dobiera odpowiednie formy monitorowania przebiegu praktycznej nauki zawodu. Mogą one obejmować w szczególności wizyty w miejscu odbywania praktyk, kontakt z opiekunem praktyk zawodowych lub pracodawcą, analizę dokumentacji oraz rozmowy z uczniami. Takie rozwiązanie zapewnia skuteczny nadzór nad jakością realizacji praktycznej nauki zawodu, pozostawiając jednocześnie dyrektorowi szkoły możliwość dostosowania sposobu sprawowania nadzoru do specyfiki organizacji praktycznej nauki zawodu oraz charakteru współpracy z pracodawcą.
Odnosząc się do kwestii możliwość anonimowego zgłoszenia przez ucznia praktyki niezgodnej z programem lub wykorzystywania go jako taniej siły roboczej, informuję, że uczeń może zgłosić naruszenia bezpośrednio wyznaczonemu nauczycielowi lub dyrekcji. Na wniosek ucznia jego tożsamość wobec podmiotu przyjmującego może zostać objęta tajemnicą. Każdy uczeń lub jego rodzic może złożyć skargę do właściwego Kuratora Oświaty, który realizuje nadzór pedagogiczny.
Jeżeli praktyczna nauka zawodu jest realizowana w formie przygotowania zawodowego i uczeń/młodociany pracownik jest przydzielany do prac wykraczających poza program, zgłoszenie może trafić do Państwowej Inspekcji Pracy. Zgodnie z art. 44 ust. 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy[6], inspektor pracy ma ustawowy obowiązek zachowania w tajemnicy faktu, że kontrola jest wynikiem skargi, co w pełni chroni tożsamość zgłaszającego przed pracodawcą.
Informacje na temat metodologii tworzenia zadań oraz na temat kontroli ich jakości nie są podawane do wiadomości publicznej.
Zasady organizacji i przeprowadzania egzaminu zawodowego określają przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty[7] oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu zawodowego oraz egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie[8], a także komunikaty Dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej wydawane na podstawie art. 9a ust. 2 pkt 10 ustawy o systemie oświaty.
Część pisemna egzaminu zawodowego jest przeprowadzana z wykorzystaniem elektronicznego systemu przeprowadzania egzaminu zawodowego. Zadania egzaminacyjne w części pisemnej egzaminu zawodowego są wybierane losowo dla każdego zdającego z bazy zadań egzaminacyjnych prowadzonej przez Centralną Komisję Egzaminacyjną, z wykorzystaniem algorytmu ustalonego przez Centralną Komisję Egzaminacyjną. Zgodnie z art. 44zzzd ust. 3a i 3b ustawy o systemie oświaty zadania egzaminacyjne w bazie zadań egzaminacyjnych i algorytm ich losowania nie są podawane do publicznej wiadomości.
W przypadku części pisemnej nie ma takich raportów, ponieważ treści zadań nie są upubliczniane. Po zakończeniu każdej sesji egzaminacyjnej zdający mogą uzyskać dostęp do treści rozwiązywanych przez nich zadań egzaminacyjnych i udzielonych odpowiedzi w miejscu, w którym przystąpili do części pisemnej egzaminu zawodowego. Wynika to wprost z § 30 ust. 1–3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu zawodowego oraz egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie. Zdający egzamin zawodowy uzyskali możliwość korzystania z tego prawa od momentu wejścia w życie ww. rozporządzenia. Ponadto co roku po zakończeniu sesji letniej w pierwszych dniach lipca wysyłany jest komunikat z informacją o terminie, w którym zdający mogą uzyskać dostęp do treści rozwiązywanych przez nich zadań egzaminacyjnych i udzielonych odpowiedzi. Tym samym zdający mają możliwość rozpoznania nieopanowanych umiejętności.
Z obu części egzaminu szkoły mają udostępnione zestawienia obejmujące szczegółowe wyniki zdających.
W przypadku części praktycznej egzaminu szkoły otrzymują szczegółowe raporty w SIOEZ na temat wyników zdających w powiązaniu z ocenianymi rezultatami i kryteriami w zasadach oceniania. Na podstawie analizy tych wyników w odniesieniu do arkuszy egzaminacyjnych i zasad oceniania szkoła może przeprowadzić szczegółowe analizy, by ocenić stopień opanowania przez zdających umiejętności z podstawy programowej.
Centralna Komisja Egzaminacyjna nie prowadzi analiz porównywania wyników z poszczególnych sesji ani też wyników w określonych ośrodkach egzaminacyjnych. Z uwagi na różne grupy zdających i różny poziom ich przygotowania do egzaminów zawodowych analizy te byłyby niemiarodajne.
Jednakże porównywalność trudności zadań na egzaminach zawodowych między różnymi sesjami i ośrodkami egzaminacyjnymi jest zapewniana przez kilka mechanizmów stosowanych przez Centralną Komisję Egzaminacyjną oraz okręgowe komisje egzaminacyjne. Przede wszystkim wszystkie arkusze są opracowywane na podstawie jednolitych wymagań określonych w podstawie programowej – efektach i kryteriach weryfikacji, które stanowią wymagania egzaminacyjne. Zadania egzaminacyjne przygotowywane przez zespoły ekspertów, recenzowane i weryfikowane pod względem zgodności z wymaganiami podstawy programowej oraz przewidywanego poziomu trudności, podlegają procedurom próbnego zastosowania. Ponadto arkusze są tworzone z dużej puli wcześniej opracowanych i zweryfikowanych zadań, przechowywane są w Banku zadań, co pozwala zachować zbliżony poziom trudności między sesjami. Po każdej sesji egzaminacyjnej są analizowane m.in. wskaźniki łatwości zadań, ich moc różnicująca oraz rzetelność egzaminu, co pozwala ocenić, czy arkusze miały porównywalny poziom trudności. CKE stosuje również jednolite procedury przeprowadzania egzaminu, wszystkie ośrodki egzaminacyjne stosują te same procedury i instrukcje dotyczące organizacji, czasu trwania, materiałów egzaminacyjnych. Stanowiska egzaminacyjne są przygotowywane według jednolitych wytycznych, a wyposażenie i materiały muszą spełniać wymagania określone przez CKE. Ponadto ujednolicony jest także system oceniania, egzaminatorzy są szkoleni według tych samych zasad i stosują jednolite kryteria oceniania (zasady oceniania), co ogranicza wpływ subiektywnej oceny.
Celem jest osiągnięcie porównywalnego poziomu trudności i sprawiedliwości oceniania, a wszelkie różnice są monitorowane za pomocą analiz psychometrycznych i statystycznych po każdej sesji egzaminacyjnej.
Podsumowując, przyjęty model egzaminu zawodowego zapewnia równowagę pomiędzy bezpieczeństwem i integralnością Banku zadań a prawem zdających do dostępu do informacji o przebiegu egzaminu oraz weryfikacji wyniku. Rozwiązania te wynikają bezpośrednio z obowiązujących przepisów prawa i służą zapewnieniu rzetelności, porównywalności oraz jednolitości egzaminu zawodowego w skali kraju.
System egzaminów zawodowych podlega już ciągłym i wystarczającym mechanizmom weryfikacji oraz zapewniania jakości. Centralna Komisja Egzaminacyjna oraz Okręgowe Komisje Egzaminacyjne stale monitorują, analizują i corocznie publikują szczegółowe sprawozdania z wyników egzaminów zawodowych dla poszczególnych kwalifikacji.
Ponadto, zadania i arkusze egzaminacyjne są przed sesją recenzowane przez zewnętrznych ekspertów, praktyków oraz przedstawicieli pracodawców, co w ocenie ministerstwa stanowi stałą weryfikację merytoryczną systemu.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Izabela Ziętka
Podsekretarz Stanu
[1] https://www.gov.pl/attachment/d63dfbc1-85cc-4486-b3d0-bf651bcd94cb.
[2] https://www.gov.pl/attachment/3c46fc0b-3e6a-46dc-b1de-ca8260b5ac93
[3] Dz. U. z 2026 poz. 820, z późn. zm.
[4] Dz. U. 2019, poz. 391.
[5] Dz. U. 2024, poz. 15 z późn. zm.
[6] Dz. U. z 2024 r. poz. 1712, z 2025 r. poz. 321, 368, 620, 769, z 2026 r. poz. 160, 473).
[7] (Dz. U. z 2025 r. poz. 881, z późn. zm.).
[8] (Dz. U. z 2024 r. poz. 552, z późn. zm.).