w sprawie braku ustawowego mechanizmu rozliczeń między powiatami z tytułu kosztów kształcenia uczniów w szkołach ponadpodstawowych i nieproporcjonalnego obciążenia finansowego miast na prawach powiatu
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 31-07-2026
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Sławomira Ćwika w sprawie braku ustawowego mechanizmu rozliczeń między powiatami z tytułu kosztów kształcenia uczniów w szkołach ponadpodstawowych i nieproporcjonalnego obciążenia finansowego miast na prawach powiatu.
Szanowny Panie Pośle,
w dniu 25 października 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego[1], zastępująca ustawę z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Ustawa ta zmieniła dotychczasowy system finansowania jednostek samorządu terytorialnego i wprowadziła do porządku prawnego regulacje, zapewniające stabilny system finansowania JST oraz spowodowała zwiększenie dochodów JST w sposób systemowy.
System finansowania oświaty jest integralną częścią rozwiązań uwzględnionych w nowej ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. W zakresie finansowania zadań oświatowych od 2025 roku dla JST są naliczane kwoty potrzeb oświatowych. Ustalanie kwot potrzeb oświatowych zastąpiło dotychczasowe naliczanie środków w ramach części oświatowej subwencji ogólnej i tzw. dotacji przedszkolnej.
W nowym systemie, dochody samorządów z tytułu udziału w PIT i CIT zostały uniezależnione od zmian podatkowych. Dochody samorządów opierają się na lokalnej bazie dochodowej i są liczone od dochodów podatników zamieszkałych/mających siedzibę na terenie danej JST (a nie od podatku należnego). Zapewnia to stabilność i przewidywalność dochodów samorządowych.
Łączny skutek finansowy wynikający z ustawy jest dla JST pozytywny. W perspektywie dekady dochody JST wzrosną o ponad 345 mld zł w porównaniu do systemu obowiązującego do 2024 r.
Łączna kwota potrzeb oświatowych na rok 2026 wynosi 114,95 mld zł i jest wyższa od sumy kwoty potrzeb oświatowych na rok 2025 i dodatkowej kwoty na pokrycie skutków wynikających ze zwiększenia wskaźnika wzrostu średnich wynagrodzeń nauczycieli z poziomu 4,1% do 5% (103,6 mld zł) o 11,3 mld zł, tj. o 10,9%[2]. W porównaniu do roku 2023 jest wyższa od sumy części oświatowej subwencji ogólnej (64,5 mld zł) i dotacji przedszkolnej (1,7 mld zł) o 73,6%.
Kwestia finansowania kształcenia uczniów realizujących obowiązek nauki poza jednostką samorządu terytorialnego właściwą ze względu na miejsce zamieszkania była przedmiotem roboczych rozmów Ministerstwa Edukacji Narodowej z przedstawicielami jednostek samorządu terytorialnego w związku z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 2025 r. nowych zasad ustalania dochodów jednostek samorządu terytorialnego.
Ministerstwo Edukacji Narodowej zna postulaty zgłaszane przez część jednostek samorządu terytorialnego dotyczące wprowadzenia mechanizmu rozliczeń pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego z tytułu kształcenia uczniów poza miejscem ich zamieszkania. Jednocześnie należy wskazać, że zagadnienie to ma charakter systemowy i dotyczy zarówno szkół prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego, jak i szkół niepublicznych dotowanych przez jednostki samorządu terytorialnego.
W toku dotychczasowych konsultacji przedstawiciele środowiska samorządowego nie wypracowali jednolitego stanowiska w zakresie ewentualnego wprowadzenia obowiązkowych rozliczeń między jednostkami samorządu terytorialnego. Zróżnicowane stanowiska korporacji samorządowych utrudniają wypracowanie rozwiązań, które uwzględniałyby interes wszystkich typów jednostek samorządu terytorialnego.
Mając na uwadze systemowy charakter zagadnienia oraz zróżnicowane stanowiska środowiska samorządowego, Ministerstwo Edukacji Narodowej nie planuje obecnie wprowadzania alternatywnych mechanizmów rekompensujących koszty ponoszone przez poszczególne jednostki samorządu terytorialnego. Ewentualne kierunki zmian będą mogły być przedmiotem dalszych prac wyłącznie po przeprowadzeniu szerokiej dyskusji z przedstawicielami jednostek samorządu terytorialnego oraz wypracowaniu możliwie szerokiego konsensusu co do kształtu takich rozwiązań.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu
[1] Dz. U. z 2024 r. poz. 1572 z późn. zm.
[2] Dodatkowa kwota w wysokości 991.490.327 zł, zaplanowana w ustawie budżetowej na 2025 rok (rezerwa celowa poz. 36 pn. uzupełnienie środków subwencji ogólnej dla JST), na pokrycie skutków wynikających ze zwiększenia wskaźnika wzrostu średnich wynagrodzeń nauczycieli z poziomu 4,1% do 5,0%.