do ministra finansów i gospodarki
w sprawie próby objęcia Funduszu Składkowego Ubezpieczenia Społecznego Rolników mechanizmami właściwymi państwowym osobom prawnym oraz zagrożenia przejęciem kontroli nad środkami pochodzącymi ze składek rolników
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 12-07-2026
Szanowny Panie Ministrze,
zwracam się z interpelacją w związku z poważnymi wątpliwościami dotyczącymi stanowiska Ministerstwa Finansów wobec Funduszu Składkowego Ubezpieczenia Społecznego Rolników, zwanego dalej Funduszem Składkowym lub FSUSR.
Wątpliwości dotyczą w szczególności możliwości stosowania wobec funduszu przepisów ustawy o finansach publicznych odnoszących się do państwowych osób prawnych, zakresu kompetencji ministra finansów w odniesieniu do zmian planu finansowego FSUSR oraz skutków ujmowania jego planu w załączniku do ustawy budżetowej.
Sprawa nie ma wyłącznie technicznego charakteru. Dotyczy zakresu władzy ministra finansów nad instytucją mającą odrębną osobowość prawną i finansowaną przede wszystkim ze składek rolników.
Fundusz nie jest państwową osobą prawną
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi, że Fundusz Składkowy jest osobą prawną. Jednocześnie wyłącza go z kategorii państwowych osób prawnych oraz innych państwowych jednostek organizacyjnych.
Fundusz nie jest również państwowym funduszem celowym.
Nie ma zatem podstaw, aby w drodze rozszerzającej interpretacji traktować go jak państwową osobę prawną tylko dlatego, że jego plan finansowy został ujęty w ustawie budżetowej.
Ustawa budżetowa ma charakter roczny i nie może sama z siebie zmieniać statusu prawnego funduszu określonego w ustawie ustrojowej.
Ujęcie planu FSUSR w załączniku do ustawy budżetowej może mieć znaczenie informacyjne, sprawozdawcze i kontrolne. Nie powinno jednak tworzyć nowych kompetencji ministra finansów ani prowadzić do faktycznego podporządkowania funduszu przepisom przeznaczonym dla podmiotów o innym statusie prawnym.
Zasadnicze zastrzeżenia dotyczą możliwości stosowania wobec FSUSR art. 30 ust. 6 i 7 ustawy o finansach publicznych.
Przepisy te regulują dokonywanie zmian w planach finansowych państwowych osób prawnych i przewidują udział organu nadzorującego, ministra finansów, a w określonych przypadkach również właściwej komisji sejmowej.
Jeżeli Fundusz Składkowy nie jest państwową osobą prawną, nie powinien być objęty regulacjami adresowanymi do takiej kategorii podmiotów.
Przyjęcie przeciwnego stanowiska prowadziłoby do obejścia ustawy. Administracja mogłaby osiągnąć skutek odpowiadający zmianie statusu prawnego funduszu bez nowelizacji ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, bez debaty parlamentarnej i bez konsultacji z osobami, które finansują fundusz.
Nie może być zgody na zmianę ustroju instytucji wyłącznie w drodze wykładni przepisów budżetowych.
Środki FSUSR nie są środkami pozostającymi do swobodnej dyspozycji rządu.
Pochodzą przede wszystkim ze składek płaconych przez rolników i są przeznaczone na finansowanie świadczeń oraz zadań określonych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Obejmują one między innymi finansowanie:
Publicznoprawny charakter składek uzasadnia kontrolę legalności i gospodarności, ale nie daje ministrowi finansów prawa do traktowania środków funduszu jako rezerwy budżetu państwa.
Rolnicy mają prawo obawiać się, że zwiększenie kompetencji ministra finansów wobec planu finansowego funduszu może stanowić pierwszy etap przejęcia faktycznej kontroli nad jego środkami.
Zagrożenie podporządkowaniem funduszu
Jeżeli minister finansów uzyska prawo zatwierdzania albo blokowania decyzji dotyczących planu finansowego FSUSR, będzie mógł wpływać między innymi na:
Formalne utrzymanie osobowości prawnej funduszu może mieć niewielkie znaczenie, jeżeli jego najważniejsze decyzje finansowe zostaną uzależnione od zgody ministra finansów.
Szczególne znaczenie ma sytuacja finansów publicznych. Przy wysokim deficycie budżetowym i rosnących potrzebach pożyczkowych instytucja dysponująca aktywami, lokatami, nieruchomościami i własnymi rezerwami może być traktowana jako potencjalne źródło finansowania potrzeb państwa.
Dlatego minister finansów powinien jednoznacznie zagwarantować, że:
Brak przejrzystości stanowiska Ministerstwa Finansów
Rada Ubezpieczenia Społecznego Rolników wskazywała na pismo podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów z 7 lutego 2025 r.
Według stanowiska rady w dokumencie tym nie przedstawiono wystarczających argumentów prawnych uzasadniających zmianę sposobu traktowania funduszu.
Opinia publiczna powinna poznać:
Decyzje dotyczące środków pochodzących ze składek rolników nie powinny zapadać w drodze niejawnej wymiany pism między resortami.
Kontrola nie może oznaczać przejęcia
Ministerstwo Finansów ma prawo i obowiązek dbać o jawność oraz prawidłowość finansów publicznych.
Nie oznacza to jednak prawa do rozszerzania swoich kompetencji poza granice wyznaczone ustawą.
Należy wyraźnie odróżnić:
Ewentualne nieprawidłowości w gospodarowaniu majątkiem FSUSR powinny być przedmiotem kontroli NIK, audytu, postępowań wyjaśniających i odpowiedzialności osób podejmujących błędne decyzje.
Nie mogą jednak stanowić uzasadnienia dla przejęcia majątku funduszu przez administrację centralną.
Konieczność jednoznacznych gwarancji prawnych
Minister finansów powinien poprzeć rozwiązania ustawowe przesądzające, że:
Rolnicy mają uzasadnione prawo obawiać się przejęcia kontroli nad środkami, które sami wpłacają na ustawowo określone cele.
Ministerstwo Finansów nie może w drodze rozszerzającej interpretacji podporządkowywać funduszu przepisom dotyczącym państwowych osób prawnych.
Kontrola legalności i gospodarności jest konieczna. Nie może jednak służyć jako pretekst do blokowania decyzji funduszu, przejęcia jego rezerw, wykorzystania aktywów do celów budżetowych ani stopniowego osłabiania odrębności rolniczego systemu ubezpieczenia społecznego.
Bez jednoznacznych gwarancji ustawowych działania zmierzające do zwiększenia kompetencji ministra finansów wobec FSUSR należy oceniać jako próbę przejęcia faktycznej kontroli nad pieniędzmi rolników.
W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: