Interpelacja nr 18592

do ministra edukacji

w sprawie planowanej likwidacji domów wczasów dziecięcych

Zgłaszający: Grzegorz Płaczek

Data wpływu: 14-07-2026

Szanowna Pani Minister,

na podstawie art. 14 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora, w związku z opublikowaniem projektu rozporządzenia Ministra Edukacji zmieniającego rozporządzenie w sprawie niektórych publicznych placówek systemu oświaty, ujętego pod numerem 124 w wykazie prac legislacyjnych ministra edukacji, zwracam się z interpelacją dotyczącą planowanej likwidacji domów wczasów dziecięcych, zwanych dalej „DWD”.

Projekt z dnia 23 czerwca 2026 r. przewiduje, że od dnia 1 stycznia 2027 r. DWD przestaną funkcjonować jako rodzaj placówki systemu oświaty. Jednocześnie od dnia 31 lipca 2026 r. ma rozpocząć się proces wygaszania ich działalności, a pobyt wychowanków nie będzie mógł trwać dłużej niż do dnia 31 grudnia 2026 r. Z dniem 1 stycznia 2027 r. mają również wygasnąć z mocy prawa zezwolenia na prowadzenie publicznych DWD oraz wpisy do ewidencji dotyczące niepublicznych DWD.
Planowana zmiana oznacza faktyczną likwidację całego rodzaju placówek oświatowych, które od dziesięcioleci organizują i wspierają kształcenie dzieci i młodzieży poza szkołą. DWD prowadzą między innymi zielone szkoły, zajęcia z zakresu edukacji ekologicznej, regionalnej, historycznej, morskiej, górskiej, sportowej i zdrowotnej, a także programy profilaktyczne i integracyjne.

Placówki te nie są zwykłymi ośrodkami wypoczynkowymi. Zgodnie z § 71 ust. 1 obowiązującego rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 30 marca 2023 r. DWD są przeznaczone do okresowego pobytu dzieci i młodzieży w celu organizowania i prowadzenia ich kształcenia albo wspierania i uzupełniania tego kształcenia, połączonego ze wspieraniem rozwoju fizycznego i psychicznego, wzmacnianiem kondycji psychofizycznej oraz kształtowaniem zachowań prozdrowotnych.
Wątpliwości budzi zatem argumentacja przedstawiona przez ministerstwo, zgodnie z którą krótkotrwały charakter współczesnych pobytów w DWD ma świadczyć o niemożności prowadzenia przez te placówki efektywnego procesu kształcenia. Obowiązujące przepisy wprost przewidują bowiem nie tylko samodzielne prowadzenie kształcenia, lecz również jego wspieranie i uzupełnianie. Krótkoterminowe programy edukacyjne mogą więc stanowić prawidłową realizację zadań przypisanych tym placówkom, a nie dowód ich zbędności. Sam projekt przyznaje, że DWD obecnie oferują przede wszystkim krótkie programy edukacyjne połączone z różnymi formami spędzania czasu wolnego.

Przedstawiona argumentacja nie wyjaśnia również, dlaczego stwierdzane przez ministerstwo nieprawidłowości dotyczące kwalifikowania niektórych uczestników jako wychowanków DWD lub wykazywania ich w Systemie Informacji Oświatowej miałyby uzasadniać likwidację wszystkich placówek, zamiast doprecyzowania przepisów, wzmocnienia nadzoru, ujednolicenia zasad ewidencjonowania wychowanków albo przeprowadzenia kontroli tych podmiotów, w których rzeczywiście stwierdzono nieprawidłowości.

Z informacji przekazywanych przez przedstawicieli środowiska DWD wynika ponadto, że w grudniu 2024 r. odbyło się spotkanie z przedstawicielami Ministerstwa Edukacji Narodowej, podczas którego wskazywano na potrzebę doprecyzowania obowiązujących regulacji oraz deklarowano gotowość do dalszego dialogu. Pomimo tego środowisko DWD miało nie zostać następnie zaproszone do rzeczywistych prac nad kompleksowym rozwiązaniem problemów, a po upływie kilkunastu miesięcy przedstawiono projekt zakładający całkowitą likwidację placówek.
Szczególnie niepokojące jest skrócenie konsultacji publicznych i opiniowania projektu do 21 dni z powołaniem się na jego „pilny charakter”. Ministerstwo nie wyjaśniło przy tym, z czego wynika konieczność przeprowadzenia likwidacji właśnie w tak krótkim terminie, skoro DWD funkcjonują w systemie oświaty od wielu lat, a wskazywane w uzasadnieniu problemy nie mają charakteru nagłego ani nadzwyczajnego.

Według danych Systemu Informacji Oświatowej na dzień 15 czerwca 2026 r. funkcjonowały 24 DWD, w tym 10 publicznych i 14 niepublicznych. Dane dotyczące zatrudnienia wykazywały co najmniej 162 nauczycieli oraz 111 pracowników niepedagogicznych. Ocena skutków regulacji zakłada wypłatę odpraw dla 59 etatów nauczycielskich oraz 72 pracowników niepedagogicznych placówek prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego.
Pomimo powyższego w ocenie skutków regulacji wpływ projektu na rynek pracy określono jako niewielki, przyjmując bez przedstawienia szczegółowych analiz, że osoby zwalniane znajdą inne zatrudnienie. Nie uwzględniono specyfiki lokalnych rynków pracy, zwłaszcza w niewielkich miejscowościach turystycznych, górskich i nadmorskich, w których DWD mogą pozostawać istotnymi pracodawcami. Nie przeanalizowano także skutków pośrednich dla lokalnych dostawców, usługodawców i społeczności.

W OSR stwierdzono również brak wpływu regulacji na rodzinę, obywateli i gospodarstwa domowe oraz brak wpływu na sytuację i rozwój regionalny. Takie założenie budzi poważne wątpliwości, ponieważ likwidacja DWD może ograniczyć dostęp dzieci – zwłaszcza pochodzących z rodzin o niższych dochodach oraz z mniejszych miejscowości – do przystępnych cenowo wyjazdów edukacyjnych, zajęć terenowych i programów profilaktycznych. Jednocześnie ministerstwo nie przedstawiło danych potwierdzających, że wskazywane w OSR inne programy pomocowe, sanatoria dziecięce, szpitale lub szkolne schroniska młodzieżowe rzeczywiście zapewniają świadczenia równoważne z działalnością edukacyjną DWD.

Wątpliwości dotyczą również skutków finansowych. OSR wskazuje, że w 2026 r. planowane wydatki bieżące jednostek samorządu terytorialnego w rozdziale dotyczącym DWD wynoszą 43,3 mln zł, zaś kwota potrzeb oświatowych dotycząca wychowanków DWD wynosi 26,6 mln zł. Jednocześnie oszacowano, że w 2027 r. kwota potrzeb oświatowych przypadająca na wychowanków DWD mogłaby wynieść około 30 mln zł, a środki niewydatkowane na te placówki mają zostać przeznaczone na inne zadania oświatowe. Może to wskazywać, że jednym z głównych skutków projektu będzie przesunięcie środków finansowych, a nie zastąpienie DWD równoważną formą realizacji ich zadań.

Projekt nie rozstrzyga ponadto w sposób wystarczający sytuacji szkół, rodziców i placówek, które posiadają zawarte umowy oraz rezerwacje pobytów obejmujące rok 2027 lub kolejne lata. Nie wskazano mechanizmu pokrycia kosztów związanych z rozwiązaniem umów, zwrotem wpłat, utratą zaliczek ani odpowiedzialnością za niewykonanie wcześniej zaciągniętych zobowiązań.

Nie przedstawiono również kompleksowego planu zagospodarowania majątku DWD, w tym nieruchomości, wyposażenia, pomocy dydaktycznych i infrastruktury finansowanej ze środków publicznych. Brak jest także informacji, czy przeanalizowano możliwość przekształcenia placówek, zachowania ich funkcji edukacyjnej albo umożliwienia kontynuowania działalności w ramach zmienionego modelu prawnego i finansowego.

Należy również zwrócić uwagę, że art. 2 pkt 8 ustawy Prawo oświatowe zalicza do systemu oświaty placówki zapewniające opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania, natomiast art. 123 ust. 1 pkt 1 tej ustawy upoważnia ministra do określenia w drodze rozporządzenia rodzajów i szczegółowych zasad działania takich placówek. W związku z planowanym wygaszeniem z mocy prawa zezwoleń i wpisów dotyczących istniejących placówek zasadne jest przedstawienie pełnej analizy zgodności projektowanych przepisów przejściowych z zakresem ustawowego upoważnienia oraz z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP.

Mając na uwadze powyższe, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

Jakie konkretne przesłanki merytoryczne, pedagogiczne, społeczne i finansowe zdecydowały o wyborze całkowitej likwidacji DWD zamiast nowelizacji i doprecyzowania przepisów regulujących ich działalność?
Kiedy podjęto decyzję o rozpoczęciu prac nad likwidacją DWD i kto personalnie lub organizacyjnie zainicjował przygotowanie projektu?
Czy przed przygotowaniem projektu przeprowadzono kompleksową ocenę jakości działalności wszystkich 24 DWD? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie wyników tej oceny w podziale na poszczególne placówki.
Ile kontroli dotyczących działalności DWD przeprowadzili kuratorzy oświaty oraz resort edukacji w latach 2020-2026, jakie nieprawidłowości stwierdzono i w ilu placówkach je ujawniono?
W ilu spośród 24 DWD stwierdzono przypadki nieprawidłowego zaliczania uczestników wycieczek szkolnych lub wypoczynku do wychowanków DWD albo nieprawidłowego wykazywania ich w SIO?
Jaka była skala finansowa stwierdzonych nieprawidłowości, w tym jaka była łączna kwota dotacji uznanych za pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości?
Dlaczego ewentualne nieprawidłowości stwierdzone w części placówek mają prowadzić do likwidacji wszystkich DWD, zamiast do wzmocnienia nadzoru, kontroli i odpowiedzialności podmiotów naruszających przepisy?
W jaki sposób ministerstwo uzasadnia twierdzenie, że kilkudniowe programy nie pozwalają na efektywne wspieranie lub uzupełnianie kształcenia, skoro obowiązujące przepisy wprost przewidują realizację przez DWD również takich zadań?
Jakie kryteria przyjęto przy ocenie „efektywności procesu kształcenia” realizowanego lub wspieranego przez DWD i czy przeprowadzono badania efektów edukacyjnych, wychowawczych, integracyjnych lub profilaktycznych ich działalności?
Ile dzieci i młodzieży skorzystało z pobytów w DWD w każdym z lat 2019-2026, w podziale na poszczególne placówki, długość pobytu oraz województwo pochodzenia uczestników?
Ile szkół korzystało z oferty DWD w każdym z lat 2019-2026?
Czy ministerstwo przeprowadziło badania opinii dyrektorów szkół, nauczycieli, rodziców i uczniów korzystających z DWD? Jeżeli tak, jakie były ich wyniki?
Jakie podmioty reprezentujące bezpośrednio dyrektorów i pracowników DWD, organy prowadzące te placówki oraz szkoły regularnie korzystające z ich oferty zostały formalnie objęte konsultacjami projektu?
Czy prawdą jest, że po spotkaniu przedstawicieli środowiska DWD z przedstawicielami Ministerstwa Edukacji Narodowej w grudniu 2024 r. nie odbyły się dalsze rozmowy poświęcone kompleksowej reformie tych placówek? Jeżeli odbyły się, proszę podać ich daty, uczestników i ustalenia.
Dlaczego termin konsultacji publicznych i opiniowania został skrócony do 21 dni oraz na czym polega wskazany w OSR „pilny charakter zmian”?
Czy ministerstwo rozważa wydłużenie konsultacji oraz zorganizowanie otwartego spotkania z dyrektorami wszystkich DWD, przedstawicielami organów prowadzących, rodziców, szkół i pracowników placówek?
Czy ministerstwo rozważa wycofanie projektu albo wstrzymanie dalszych prac legislacyjnych do czasu przeprowadzenia rzetelnej analizy i rzeczywistego dialogu ze środowiskiem DWD?
Dlaczego nie przewidziano co najmniej rocznego lub kilkuletniego okresu przejściowego, który umożliwiłby placówkom, szkołom i rodzicom dostosowanie się do projektowanych zmian?
Ile DWD posiada umowy, rezerwacje lub inne zobowiązania dotyczące pobytów planowanych po dniu 31 grudnia 2026 r. i jaka jest łączna wartość tych zobowiązań?
Kto będzie ponosił koszty związane z rozwiązaniem zawartych umów, zwrotem zaliczek i wpłat rodziców, utratą rezerwacji oraz ewentualnymi roszczeniami odszkodowawczymi?
Czy ministerstwo przewiduje mechanizm finansowego zrekompensowania placówkom, organom prowadzącym, szkołom lub rodzicom kosztów wynikających z wejścia w życie rozporządzenia?
Jakie konkretne rozwiązanie ministerstwo proponuje szkołom, które obecnie realizują programy zielonych szkół i edukacji terenowej we współpracy z DWD?
Które programy pomocy finansowej, wskazane ogólnie w OSR, mają zapewnić dzieciom z rodzin mniej zamożnych dostęp do świadczeń równoważnych z ofertą DWD? Proszę podać ich nazwy, zasady dostępu, liczbę beneficjentów oraz wysokość dostępnego finansowania.
Na jakiej podstawie ministerstwo uznało sanatoria dziecięce i szpitale za alternatywę dla DWD, skoro placówki medyczne realizują odmienne zadania i przyjmują dzieci na podstawie przesłanek zdrowotnych?
Na jakiej podstawie szkolne schroniska młodzieżowe uznano za rozwiązanie mogące zastąpić DWD i czy schroniska te posiadają kadrę pedagogiczną, programy edukacyjne oraz zaplecze pozwalające przejąć wszystkie zadania realizowane przez DWD?
Czy po likwidacji DWD planowane jest utworzenie innego rodzaju placówki oświatowej, która przejmie ich funkcje? Jeżeli nie, dlaczego ministerstwo rezygnuje z zapewnienia instytucjonalnego następcy DWD?
Jakie działania osłonowe zostaną podjęte wobec 162 nauczycieli i 111 pracowników niepedagogicznych wykazanych w OSR?
Na podstawie jakich danych ministerstwo przyjęło, że osoby zwolnione w związku z likwidacją DWD znajdą inne zatrudnienie?
Czy przeprowadzono analizę lokalnych rynków pracy w miejscowościach, w których funkcjonują DWD? Jeżeli tak, proszę o jej przedstawienie w odniesieniu do każdej placówki.
Dlaczego wpływ regulacji na rynek pracy uznano za niewielki oraz dlaczego nie oszacowano utraty wpływów z podatku dochodowego i składek na ubezpieczenia społeczne w przypadku pozostawania zwolnionych pracowników bez zatrudnienia?
Dlaczego w OSR przyjęto, że projekt nie będzie miał wpływu na sytuację ekonomiczną i społeczną rodzin, skoro likwidacja DWD może ograniczyć dostęp dzieci do niedrogich wyjazdów edukacyjnych?
Czy przeprowadzono analizę wpływu likwidacji DWD na dzieci z rodzin o niskich dochodach, dzieci z małych miejscowości, dzieci ze szczególnymi potrzebami edukacyjnymi oraz dzieci zagrożone wykluczeniem społecznym?
Dlaczego w OSR nie wykazano wpływu projektu na sytuację i rozwój regionalny, mimo że placówki funkcjonują między innymi w miejscowościach turystycznych i zapewniają miejsca pracy oraz zamówienia lokalnym przedsiębiorcom?
Ile środków publicznych przeznaczono w latach 2016-2026 na budowę, remonty, modernizację, termomodernizację i wyposażenie każdego z DWD?
Co stanie się z nieruchomościami, wyposażeniem, pomocami dydaktycznymi i pozostałym majątkiem wykorzystywanym obecnie przez publiczne oraz niepubliczne DWD?
Czy ministerstwo wprowadzi mechanizmy zabezpieczające majątek placówek przed sprzedażą lub przeznaczeniem na cele niezwiązane z edukacją dzieci i młodzieży?
Czy analizowano możliwość przekształcenia DWD w inny rodzaj placówek systemu oświaty przy zachowaniu ich dotychczasowych funkcji, kadry i infrastruktury?
Czy analizowano wariant pozostawienia DWD przy jednoczesnym wprowadzeniu minimalnych standardów programowych, kadrowych, pobytowych, ewidencyjnych i kontrolnych?
Czy przed przygotowaniem projektu przeanalizowano orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące działalności i finansowania DWD? Jeżeli tak, jakie wnioski z tego orzecznictwa uwzględniono?
Czy sporządzono analizę zgodności projektowanego wygaszenia z mocy prawa zezwoleń i wpisów do ewidencji z art. 123 ustawy Prawo oświatowe oraz z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP? Proszę o przedstawienie wyników tej analizy.
Dlaczego wygaszenie indywidualnych decyzji administracyjnych i wpisów do ewidencji ma nastąpić na podstawie rozporządzenia, a nie przepisów ustawowych zawierających odpowiednie regulacje przejściowe i gwarancje ochrony praw nabytych?
Czy projekt był przedmiotem analizy Rządowego Centrum Legislacji pod kątem zgodności zakresu regulacji z upoważnieniem ustawowym? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie stanowiska RCL.
Jakie konkretnie oszczędności dla sektora finansów publicznych ma przynieść likwidacja DWD w każdym z lat 2027-2036 i na jakie zadania oświatowe zostaną przeznaczone środki niewydatkowane na DWD?
Czy celem lub jednym z istotnych motywów likwidacji DWD jest przesunięcie około 30 mln zł potrzeb oświatowych na inne zadania? Jeżeli nie, dlaczego projekt nie przewiduje przeznaczenia tych środków na reformę i poprawę funkcjonowania DWD?
Czy Pani Minister podejmie decyzję o odstąpieniu od likwidacji DWD w obecnym kształcie oraz o rozpoczęciu prac nad rozwiązaniem, które pozwoli zachować ich funkcje edukacyjne, wychowawcze, profilaktyczne i społeczne?

Uprzejmie proszę o precyzyjne odpowiedzi na powyższe pytania, stosując się do nadanej przeze mnie numeracji.

Z uwagi na daleko idące konsekwencje projektu dla dzieci, rodziców, szkół, pracowników oświaty, organów prowadzących i społeczności lokalnych zwracam się również o przekazanie wraz z odpowiedzią pełnych analiz, ekspertyz, danych statystycznych, protokołów spotkań i innych dokumentów, na podstawie których podjęto decyzję o zaproponowaniu likwidacji domów wczasów dziecięcych.

Z poważaniem

Grzegorz Płaczek

Poseł na Sejm Rzeczpospolitej Polskiej